عمادالکتاب، خوشنویسی که هنر را از دربار به میان مردم آورد

در آیینی با محوریت انتشار مرقعی از آثار عمادالکتاب، ابعاد تازه‌ای از نبوغ هنری و نقش او در پیوند خوشنویسی با جامعه و تحولات زمانه‌اش بررسی شد.

به گزارش ولایت و به نقل از هنرآنلاین، آیین رونمایی از اثر نفیس «مرقع عمادالکتاب»، شامل برگ‌هایی از ادعیه و صلوات چهارده معصوم(ع) و قطعاتی از خطوط نسخ، نستعلیق، شکسته، ثلث و تحریری، با حضور جمعی از مدیران فرهنگی، استادان و پژوهشگران در اندیشگاه فرهنگی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران برگزار شد.

دبیر نشست و مدیر اندیشگاه فرهنگی کتابخانه ملی احسان‌ا… شکراللهی در ابتدای برنامه، ضمن تبریک فرارسیدن ایام میلاد پربرکت پیامبر گرامی اسلام(ص)، اظهار کرد: «بسیار خرسندیم که در آستانه میلاد پیامبر اکرم صلی‌ا… علیه و آله شاهد یک رویداد فرهنگی ارزشمند و درخشان هستیم؛ رونمایی از یکی از نفایس گنجینه خطی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران که به پایمردی، همت و سرمایه‌گذاری بانک ملی ایران و با هنرمندی همکاران این مجموعه به زیور طبع آراسته شده است.

وی درباره پدیدآورنده این اثر افزود: «این چهره درخشان، در واقع نقطه پیوند و آغاز دوره معاصر خوشنویسی ما به شمار می‌آید. عمادالکتاب مقدمات خوشنویسی را نزد میرزا محمدعلی خوشنویس قزوینی آموخت؛ اما آنچه اقتضا می‌کرد او از همان دوران نوجوانی به اسناد، آرایه‌بندی قباله‌جات و اقلام گوناگون خط توجه کند، سرآغاز مسیری شد که پا جای پای قله‌های خط دوران قاجار بگذارد. او هرچند امکان نیافت مستقیماً از محضر استادانی چون میرزا غلام‌رضا اصفهانی یا میرحسین ترک تهرانی بهره‌مند شود، اما سبک و شیوه آنان را با دقت پی گرفت. عمادالکتاب جزو معدود خوشنویسان چند قلم یا هفت‌ قلم تاریخ ایران بود که علاوه بر نستعلیق و تعلیق، انواع دیگر خطوط را نیز استادانه می‌نوشت.

دبیر نشست با اشاره به پژوهش‌های منتشرشده درباره شخصیت عمادالکتاب ادامه داد: «برخی پژوهشگران، از جمله جناب آقای مسعود شیربچه در اثر ارزنده‌شان، به شباهت‌های شگفت‌انگیز او با میرعلی تبریزی (واضع خط نستعلیق) اشاره کرده‌اند؛ از جمله اینکه زبان مادری هر دو ترکی بوده، به زبان رسمی فارسی تسلط کامل داشته‌اند و فرانسه نیز آموخته بودند. عمادالکتاب علاوه بر خوشنویسی، در مقاطعی نقاشی، موسیقی و حتی آشپزی را آزمود و از روحیه‌ای عصیانگر، پویا و خلاقیتی کم‌نظیر برخوردار بود. او در عصر تحولات بزرگ سیاسی و انقلاب مشروطه زیست؛ در کوران اعتراضات مردمی قرار گرفت و ناخواسته به عضویت کمیته مجازات درآمد. البته به حکم هنرمندی و عقل، در هیچ قتلی دست نداشت؛ هرچند شادروان علی حاتمی در مجموعه ماندگار «هزاردستان»، در قامت شخصیت «رضا خوشنویس»، روایتی دراماتیک و متفاوت از او ارائه کرده است.

وی در پایان سخنانش گفت: «عمادالکتاب با وجود ریشه داشتن در سنت خوشنویسی، به شیوه‌های نوین نیز باور داشت. او در دو سفر خود به اروپا (روسیه و هلند)، با متدهای جدید آموزش آشنا شد و توانست فرایند طولانی و سنتی آموزش خط را که گاه دهه‌ها به درازا می‌کشید، با تدوین جزوه‌ها و ۳۶ رسم‌الخط و انتشار آن در هلند، به دوره‌ای کوتاه‌مدت تقلیل دهد تا دانش‌آموزان بتوانند نستعلیق و سایر خطوط را سریع‌تر بیاموزند؛ ازاین‌رو، باید او را علاوه بر استادی بی‌بدیل، یک «معمار آموزشی» در عصر خود دانست.