سرشماری حیاتوحش به صورت پهپادی
- شناسه خبر: 78769
- تاریخ و زمان ارسال: 11 اسفند 1404 ساعت 07:30
- بازدید :
نفیسه کلهر
سرشماریهای حیاتوحش، بخش مهمی از اقداماتی است که ادارات کل حفاظت محیط زیست استانها، هر سال موظف به انجام آن هستند.
این سرشماریها اغلب توسط نیروی انسانی و به صورت چشمی صورت میگیرد. محیطبانان با کیلومترها پیادهروی در منطقه مورد نظر اقدام به مشاهده و شمارش گونههای شاخص و تعیین شده میکنند.
در این روش علاوه بر اینکه به نیروی انسانی در تعداد بالا مورد نیاز هست، اما احتمال خطا نیز ممکن است، وجود داشته باشد.
خوشبختانه چند سالی است که استفاده از بعضی تجهیزات روز دنیا مانند؛ پهپاد به کمک سرشماریها آمده و سرعت و دقت را بالاتر برده است.
در سرشماری زمستانه حیاتوحش سال جاری نیز در مناطق محدودی از استان قزوین، سرشماری به صورت آزمایشی با استفاده از پهپاد صورت گرفت.
در متن زیر درباره این اقدام که گامی نوین در افزایش سرعت و کاهش خطا در سرشماری حیاتوحش، به شمار میرفت، با رامین رمضانی؛ معاون طبیعی اداره کل حفاظت محیط زیست استان قزوین، به بررسی ابعاد مختلف آن پرداختهایم.
¢ لطفا در ابتدا بفرمایید سرشماری حیاتوحش چند بار در سال انجام میشود و اساسا انجام سرشماریهای حیات وحش چه ضرورتی دارد؟
سرشماریهایی که اداره کل حفاظت محیط زیست استان قزوین ملزم به انجام آن است شامل سرشماری زمستانه پستانداران بزرگ جثه و همچنین سرشماری زمستانه پرندگان مهاجر (آبزی و کنار آبزی) است، البته سرشماری پستانداران بر حسب زمان وقوع «کَل مستی» و شرایط جغرافیایی و اقلیمی ممکن است در پاییز نیز انجام شود.
این بازه زمانی به دلیل ثبات نسبی جمعیت، اتمام زمان زاد و ولد و تحرک کمتر گونهها انتخاب میشود.
و اگر بخواهم درباره ضرورت انجام سرشماری حیات وحش صحبت کنم میتوانم به نتایجی اشاره کنم که از طریق انجام سرشماری حاصل خواهد شد، مثل برآورد جمعیت گونهها، بررسی روند افزایشی یا کاهشی جمعیت حیات وحش، ارزیابی میزان موفقیت برنامههای حفاظتی و تصمیمگیری برای مدیریت زیستگاهها و مقابله با تهدیدها که طی انجام این سرشماریها به دست خواهند آمد.
¢ عملیات سرشماری در چه مناطقی و به چه مدت انجام میشود؟
سرشماری عادی در مناطق تحت مدیریت استان از جمله مناطق حفاظتشده، شکارممنوع و زیستگاههای حساس انجام میشود. مدت زمان اجرا بسته به وسعت منطقه برای هر منطقه بین یک تا دو روز است در استان قزوین مناطق حفاظت شده الموت شرقی، حفاظت شده الموت غربی، شکار ممنوع الموت غربی، شکار ممنوع الموت شرقی، حفاظت شده طارمسفلی، حفاظت شده باشگل و شکار ممنوع آوج برای علفخواران بزرگ جثه و منطقه شکار ممنوع الهآباد برای هوبره سرشماری میشود و هر سرشماری در طی یک روز از صبح زود آغاز و تا غروب خورشید ادامه دارد. و بر حسب ضرورت ممکن است این برنامهها در چند روز صورت بگیرد.
اما برای سرشماری با پهپاد فقط منطقه حفاظت شده باشگل به عنوان پایلوت در سال جاری سرشماری شده است که در سالهای آتی به دیگر مناطق نیز توسعه مییابد.
¢ نتایج سرشماریها چه کمکی برای حفاظت از محیط زیست میکند؟
به کمک این نتایج میتوانیم برنامههای حفاظتی هدفمند تدوین کنیم و نیرو و امکاناتمان را به طور بهینه به مناطق مختلف اختصاص دهیم.
از طرفی مقابله مؤثرتر با شکار غیرمجاز و اتخاذ تصمیماتی درباره ارتقای سطح حفاظتی مناطق نیز میتوانند از طریق نتایج سرشماریها برنامهریزی شوند.
¢ امسال نخستین سالی بود که سرشماری حیات وحش با استفاده از پهپاد در قزوین صورت گرفت، ابتدا بفرمایید در کدام منطقه سرشماری انجام شد و چرا این روش انتخاب شد؟
استفاده از پهپاد برای نخستین بار در استان قزوین در منطقه حفاظتشده باشگل انجام شد.
در این نوع سرشماری به علت کوچک بودن منطقه ما توانستیم در مدت کوتاهتر پوشش سریعتر و گستردهتری داشته باشیم.
همچنین استفاده از پهپاد در پوشش مناطق صعبالعبور کمک بیشتری کرد.
علاوه بر اینکه در سرشماری از طریق پهپاد تصاویر مستندی به ثبت رسید که قابلیت بازبینی هم دارند و به طور کلی این روش خطای انسانی را به میزان قابل توجهی کاهش داده و منجر به افزایش ایمنی شد.
¢ مهمترین تفاوت این روش با روشهای سنتی که تاکنون مورد استفاده قرار میگرفتند، چیست؟
در روش سنتی، محیطبانان بهصورت میدانی و با استقرار در نقاط شاخص یا پیمایش مسیرها اقدام به مشاهده و ثبت گونهها از طریق دوربین چشمی و تلسکوپ میکنند.
در روش پهپادی اما دادهها از طریق تصاویر هوایی ثبت میشوند که باعث میشود در مقایسه با روش سنتی امکان تحلیل چندباره اطلاعات وجود داشته باشد و از این طریق سرعت و دقت افزایش مییابد و خطرات میدانی برای نیروها کاهش پیدا میکند.
¢ آیا استفاده از پهپاد در سرشماریها در سایر استانها هم انجام میشود؟ قزوین جزو استانهای پیشتاز در این زمینه است یا متاخر؟
در سالهای اخیر برخی استانها مانند استان فارس، کرمان و خراسان رضوی نیز از پهپاد در پایش حیاتوحش استفاده کردهاند.
و به نوعی استان قزوین در این زمینه جزو استانهای نسبتاً پیشرو محسوب میشود، بهویژه با اجرای پایلوت منسجم در منطقه حفاظت شده باشگل.
¢ پهپاد چه گونههایی را پوشش میدهد و دقت آن چقدر است؟
پهپادها عمدتاً برای سرشماری گونههای شاخص علفخوار مانند: کل و بز، قوچ و میش و آهو استفاده میشوند. منطقه باشگل زیستگاه کل و بز نیست اما آهو و قوچ و میش از گونههای شاخص این منطقه حفاظت شده هستند، علاوه بر آن در سرشماری انجام شده گلههای بزرگی از گونه گراز نیز شناسایی و سرشماری شدند.
در صورت استفاده از پهپادهای دارای دوربینهای پیشرفته، دقت شناسایی بسیار بالا خواهد بود و حتی امکان تفکیک گروههای سنی و سرشماری شبانه از طریق دوربین دید در شب نیز فراهم میشود. ولی دقت نهایی وابسته به کیفیت تجهیزات و شرایط جوی است.
¢ در سرشماری اخیر از چه نوع پهپاد و فناوریهایی استفاده شده است؟
به صورت کلی در این طرح از پهپادهای چندملخه مجهز به: دوربینهای با رزولوشن بالا، سیستم GPS دقیق، قابلیت ثبت مختصات جغرافیایی و تصویربرداری حرارتی استفاده شد.
¢ بعضی کارشناسان معتقدند که پهپاد میتواند آرامش جانوران را بر هم بزند و باعث انتقال اضطراب به حیاتوحش شود، نظر شما چیست؟
در صورت رعایت مواردی مانند پرواز در ارتفاع مناسب و رعایت فاصله استاندارد، میزان استرس بسیار محدود خواهد بود. مواردی که یک تیم حرفهای خود را موظف به رعایت آن میدانند تمهیداتی شامل تعیین ارتفاع ایمن پرواز، محدود کردن زمان پرواز، اجتناب از تعقیب مستقیم حیوانات، استفاده از پهپادهای کمصدا است که وقتی پهپاد به منظور سرشماری و توسط کارشناسان خبره محیط زیست استفاده شود، حتما رعایت خواهد شد.
¢ دیده شده که بعضی بلاگرها، یا علاقمندان و عکاسان نیز از پهپاد در طبیعت استقاده میکنند، نظر شما درباره استفاده افراد بدون دانش و تخصص که ممکن است مواردی که به نظر شما اهمیت دارد را رعایت نکنند؛ چیست؟
مسلما استفاده غیرتخصصی و بدون مجوز از پهپاد در زیستگاههای طبیعی میتواند باعث برهمزدن آرامش حیاتوحش، اختلال گونهها در زادآوری و فرار گلهها و بسیاری آسیبهای احتمالی دیگر شود.
از طرف دیگر بر اساس مقررات سازمان حفاظت محیطزیست، استفاده از پهپاد در مناطق حفاظتشده نیازمند مجوز رسمی است و استفاده عمومی بدون هماهنگی توصیه نمیشود.
¢ چالشها و محدودیتهای استفاده از پهپاد در سرشماری اخیر چه بود؟
استفاده از پهپاد هم میتواند محدودیتهایی داشته باشد مثل شرایط جوی مناسب، چرا که در صورت نامناسب بودن شرایط جوی، کار بسیار سخت خواهد شد.
از طرفی اپراتور دستگاه نیاز به گذراندن دوره آموزش تخصصی دارد و نیروی آموزش ندیده قادر به هدایت پهپاد با تامین اهداف سرشماری نیست.
خود دستگاه نیز دارای محدودیت برد پروازی و باتری است و همین باعث میشود زمان و مسافت استفاده از پهپاد دارای محدودیت باشد.
¢ برنامه اداره کل حفاظت محیط زیست استان برای تداوم استفاده از پهپاد در سرشماریها چیست؟
در برنامه سال جدید اقدامات لازم برای تأمین بودجه خرید تجهیزات پیشرفتهتر، آموزش نیروهای متخصص در دستور کار قرار دارد تا بتوانیم شاهد گسترش استفاده از پهپاد در سایر زیستگاهها باشیم.
¢ سخن پایانی
بهکارگیری فناوریهای نوین مانند پهپاد، گامی مهم در جهت حفاظت علمی و هوشمندانه از سرمایههای طبیعی استان است. مشارکت مردم، حمایت رسانهها و تأمین اعتبارات پایدار میتواند نقش مؤثری در موفقیت این طرحها داشته باشد.
