دردهای مردمی «مسکن ملی»

آرش صالحی- افزایش قیمت سرسام‌آور زمین و مسکن در سال‌های اخیر که متأثر از عوامل مختلفی است، موجب شده خرید مسکن برای اکثر مردم آرزو شود. در این میان «طرح نهضت مسکن ملی» که در واقع امتداد طرح اقدام ملی مسکن در ابعاد وسیع‌تر بود، یکی از طرح‌های است که در دوره سیزدهم ریاست‌جمهوری در جهت کاهش قیمت مسکن و با هدف ساخت سالانه یک میلیون مسکن شروع به کار کرد تا امید مردم به خانه‌دار شدن افزایش پیدا کند و قیمت مسکن هم به سمت ثبات حرکت کند، اما با وجود گذشت سه سال از آغاز اجرای این طرح افراد متقاضی با مشکلات متعددی مواجه شده‌اند و خانه‌دار شدن آنها را با چالش‌هایی همچون تسهیلات و اقساط بالایی که مبنای تعیین آن مشخص نیست تا تأخیر در تحویل، داشتن آورده اولیه بسیار زیاد و قیمت تمام‌شده بالا و نامشخص مواجه کرده است. در استان قزوین هم این مشکلات تا جایی پیش رفت که متقاضیان طرح نهضت ملی مسکن با تجمع در برابر استانداری، خواستار حل مشکلات خود شدند. به نظر می‌رسد عمده مشکلات مردم در این طرح پرداخت آورده‌هاست. مبالغ هنگفتی که مردم از پس پرداخت آن بر نمی‌آیند و باعث اعتراض آن‌ها شده است.

سختی پرداخت اقساط مسکن ملی

یکی از متقاضیان طرح نهضت ملی مسکن در گفت‌وگو با خبرنگار ولایت در قزوین گفت: تأخیر در تحویل، مشکلاتی را برای ما ایجاد کرده است. قیمت تمام‌شده افزایش پیدا کرده تا جایی که نزدیک به ۶۰۰ میلیون واریز کرده‌ایم اما همچنان برایمان پیامک واریز می‌آید.

رضایی اضافه کرد: مگر یک کارمند چقدر تمکن مالی دارد که آورده این چنینی بیاورد! و بعد هم قسمت‌های سنگین پرداخت کند. ما به امید خانه‌دار شدن در این طرح ثبت‌نام کرده‌ایم اما انگار قرار نیست اتفاق خاصی رخ دهد.

این متقاضی مسکن ادامه داد: قشر ضعیف و کارگر جامعه چگونه می‌تواند در فاصله دو، سه ماهه ۱۰۰ میلیون پس‌انداز کند که در این فاصله پیامک واریز می‌آید؟! برای تکمیل آورده خود چندین وام گرفته‌ام و دیگر توان پرداخت اقساط بیشتری را ندارم.

وی یادآور شد: تا چه سالی قرار است با ما به روز حساب کنند؟ شاید این پروژه تا پنج سال بخواهد طول بکشد، آن زمان اگر قیمت واحد چهار میلیارد تومان شد، سهم ما هم دو نیم میلیارد تومان خواهد بود!!

زمان تحویل مبهم است

دیگر متقاضی این طرح هم در گفت‌وگو با خبرنگار ولایت گفت: یکی از معضلات ما سردرگمی و مشخص نبودن واحدمان است. مردم به دنبال قراردادی هستند که مطابق روند پیشرفت پروژه پول پرداخت کنند و زمان تحویل، متراژ و کیفیت واحدها در آن قید شده باشد.

رحمانی افزود: مبهم بودن زمان تحویل ما را کلافه کرده است، هر سالی که می‌گذرد تورم بر قیمت ساخت اثر می‌گذارد و ما باید آورده را به روز تحویل پیمانکار بدهیم، باید ابهامات در این خصوص رفع شود.

وی ادامه داد: مردم نگران هستند که چه ضمانتی وجود دارد که اگر دوباره وجهی واریز کنند، پروژه پیشرفت کند. طبق شرایطی که پیمانکار در پروفایل آنها قرار داده است، مرحله به مرحله مبالغ باید برداشت شود و برای مثال در مرحله اول باید بعد از اتمام فونداسیون مبالغ برداشت می‌شد اما وقتی پروژه هیچ پیشرفتی نداشته است، چرا باید ما پرداخت داشته باشیم.

نبود توان پرداخت مبالغ بیشتر

یکی دیگر از متقاضیان طرح نهضت ملی مسکن هم در این ارتباط گفت: مبنای محاسبه قیمت هر سال تغییر می‌کند و در افزایش قیمت فصلی و تعدیل قیمت، مبالغ واریزی قبلی محاسبه نمی‌شود. شوهر من کارگر است و او دیگر توان پرداخت مبالغ بیشتر را ندارد و این موضوع باعث انصراف ما از این طرح شده است.

چگینی ادامه داد: کارگر چطور می‌تواند آورده به این سنگینی رو فراهم کند در صورتی که تمام‌مدت مستاجر است و باید هر سال نیز، مبلغی به پول پیش و اجاره‌خانه اضافه کند. با این گرانی مگر چقدر درآمد داریم که هم پول پیش و کرایه دهیم و هم از پس آورده نهضت ملی مسکن برآییم.

چالش تکمیل زیرساخت‌های مسکن ملی در مهرگان

از سوی دیگر، یک کارشناس اقتصادی در گفت‌وگو با خبرنگار ولایت با اشاره به شکل‌گیری طرح اقدام ملی مسکن که بعدها به جهش تولید و در نهایت به نهضت ملی مسکن تغییر نام داد، گفت: عصاره این طرح استفاده از زمین‌های دولتی و در اختیار دادن این زمین‌ها به شکل رایگان در اختیار سازندگان و به ویژه انبوه‌سازان مسکن بود تا در نهایت فقط هزینه ساخت از متقاضیان اخذ شود.

مسعود کثیری‌فر اضافه کرد: رکن مهم دیگر طرح ملی مسکن هم ساخت‌وساز کیفی مسکن برای متقاضیان بود، تا جایی که باید واحدهای مسکونی در متراژ حداقل 75 متر و با تعداد طبقات اندک ساخته شود و در اختیار گروه‌های متقاضی قرار ‌گیرد که در نهایت این دو ویژگی، طرح ملی مسکن را از مسکن مهر متمایز می‌کند.

وی ادامه داد: با این‌حال در مورد نخست یعنی بحث در اختیار قرار دادن زمین‌های رایگان در قزوین شاهد بودیم که این موضوع در بافت داخل شهرها به ویژه شهر قزوین اتفاق نیفتاد و دولت زمین‌های ذخیره خود در شهر جدید مهرگان را به کار گرفت و همین موضوع باعث شد که از نظر موقعیت جغرافیایی واحدهای مسکن ملی مزیتی بر مسکن مهر نداشته باشند.

کثیری‌فر یادآور شد: از طرفی هم موضوع تکمیل زیرساخت‌ها در نقاط جدید شهر جدید مهرگان که محل ساخت مسکن ملی بود، موجب تأخیرهایی در تحویل واحدهای مسکن ملی شده که همین تأخیرها و در نهایت افزایش قیمت نهایی ساخت، منجر به اخذ مبلغ بیشتری از متقاضی مسکن ملی می‌شود که به اعتراضات مردمی منجر شده است.

بی‌توجهی به پیوست تنظیم بازار در نهضت ملی مسکن

این کارشناس اقتصادی با اشاره به نقش مثبت طرح ملی مسکن در تنظیم قیمت این کالای سرمایه‌ای گفت:‌ با این‌حال گران شدن قیمت ساخت و ارقامی که برای ارزش واحدهای مسکن ملی تحویلی اعلام می‌شود، سبب شده که دارندگان مسکن مهر هم با توجه به موقعیت مکانی مشابه با مسکن ملی، قیمت واحدهای مسکونی خود را نزدیک به این مسکن ملی اعلام کنند.

کثیری‌فر افزود: برای نمونه، طرح بعضی از قیمت‌ها مانند 3 میلیارد تومان از سوی برخی مسئولان که بی‌تردید در میان دلالان ممکن است بیشتر هم اعلام شود، موجب می‌شود که دارندگان مسکن مهر هم برای آپارتمانی با متراژ مشابه حاضر نشوند قیمتی پایین‌تر از 1.5 یا 2 میلیارد تومان اعلام کنند که این موضوع به نقش مسکن ملی در تنظیم بازار خدشه وارد می‌کند.

وی ادامه داد: در واقع تفاوت اساسی مسکن ملی با مسکن مهر این است که مسکن مهر تقریباً به صورت رایگان به دست متقاضی و مصرف‌کننده رسید و بعد از مدت کوتاهی اجازه فروش این نوع واحدها داده شد، اما در مسکن ملی هزینه‌هایی نزدیک به یک‌میلیارد تومان از متقاضی اخذ می‌شود و در نهایت اگر اجازه فروش این واحدها داده شود، ممکن است متقاضی با درنظرگرفتن سود و ارزش پول، قیمت غیرمنطقی برای فروش واحد خود طلب کند.

کثیری‌فر تصریح کرد:‌ با این‌همه افزایش تولید مسکن در قالب طرح ملی مسکن و یا هر طرح مشابه دیگری در صورتی که بتواند منجر به تحریک افزایش ساخت‌وساز در شهرهای پرجمعیت شود، می‌تواند نقشی اساسی در سنگین‌تر شدن کفه عرضه و در نهایت سوق دادن قیمت مسکن به سمت یک وضعیت متعادل و منصفانه داشته باشد.

سرکوب قدرت خرید قشر متقاضی

این کارشناس با اشاره به گلایه‌های مردم و متقاضیان طرح برای پرداخت اقساط مسکن ملی گفت: واقعیت این است که سرکوب شدن قدرت خرید قشری که متقاضی اصلی نهضت ملی مسکن است، موجب شده که این قشر در صورت ازدیاد قیمت ساخت از پس پرداخت اقساط بیشتر برای دریافت مسکن ملی برنیاید.

کثیری‌فر اضافه کرد:‌ به هر حال در این زمینه باید پرداخت وام به متقاضیان به شکلی باشد که متقاضی بتواند در یک‌ روند عادی و بدون تحمل فشارهای سخت اقتصادی صاحب مسکن ملی شود، اما در حال حاضر پرداخت هر سه‌ماه 40 میلیون تومان برای یک خانواده کارگری که ممکن است فقط یک نان‌آور هم داشته باشد، کار پرداخت اقساط را سخت کرده است.

وی ادامه داد: یکی از پیشنهادهایی که می‌توان در این بخش مطرح کرد، پای کار آمدن گروه‌های ثروتمند به ویژه صاحبان صنایع در قالب اقدامات خیریه است تا با پرداخت بخشی از هزینه‌های سخت توسط این گروه برای خانواده‌های محروم این سنگینی کمرشکن هزینه‌ها تا حدودی مدیریت شود.

کثیری‌فر یادآور شد: از طرفی بانک مرکزی هم می‌تواند با کاستن از سود تسهیلات مسکن ملی و جبران هزینه‌های نظام بانکی در قالب بهره‌وری تا حدودی فشار سود تسهیلات مسکن ملی را از گُرده خانواده‌ها بردارد که در نهایت همه این اقدامات می‌تواند کار را برای متقاضیان مسکن ملی راحت‌تر از وضعیت بغرنج کنونی کند.

لزوم اقدام جدی دولت برای سبک شدن تسهیلات مسکن ملی

با این همه به نظر می‌رسد طرح نهضت ملی مسکن باید با رویکرد «بهبود مستمر» ضعف‌های جدی خود را در ادامه اجرا برطرف کند و دولت باید با در نظرگرفتن مشکلات اقتصادی اقشار محروم متقاضی مسکن ملی تا حدودی به سمت سبک شدن اقساط تسهیلات این طرح حرکت کند تا فرآیند خانه‌دار شدن خانه‌اولی‌های مسکن ملی به یک وضعیت کمرشکن که می‌تواند به آسیب‌های اجتماعی ختم شود، منجر نشود.