خانه‌هایی خاموش، محله‌هایی فراموش‌شده

مهدی سلطانیه ـ نایب رئیس کمیسیون تامین مالی و سرمایه‌گذاری اتاق بازرگانی قزوین 

در دل شهرهای ایران، به‌ویژه در مناطق مرکزی، پدیده‌ای در حال گسترش است که کمتر به آن توجه شده: سالخوردگی جمعیت در محله‌ها و مجتمع‌های مسکونی، و پیامدهای اجتماعی، اقتصادی و روانی ناشی از آن. این روند، اگرچه آرام و بی‌صداست، اما آثارش عمیق و ماندگار است.

در بسیاری از محله‌ها، ساختمان‌هایی را می‌بینیم که ساکنانشان عمدتاً سالمندند؛ فرزندان مهاجرت کرده‌اند، واحدها پس از فوت مالکان خالی مانده‌اند، و فضاها از شور زندگی تهی شده‌اند. لابی‌ها خاموش‌اند، حیاط‌ها بی‌جنب‌وجوش، و کوچه‌ها بی‌صدای بازی کودکان. این خانه‌های خاموش، به تدریج محله را نیز خاموش می‌کنند.

اما مسئله فقط زیستی نیست؛ سوءمدیریت در سطح مجتمع‌ها و محله‌ها، این روند را تشدید کرده است:

ـ نبود سازوکار مشخص برای تعیین تکلیف واحدهای خالی

ـ فقدان برنامه‌های مشارکتی برای سالمندان

ـ بی‌توجهی به طراحی مناسب فضاهای عمومی

ـ و مهم‌تر از همه، نبود سیاست‌گذاری شهری برای بازآرایی محله‌ها با محوریت زندگی، نه مرگ

این وضعیت پیامدهایی دارد که فراتر از دیوار خانه‌ها می‌رود:

ـ کاهش امنیت اجتماعی و حس تعلق

ـ افت ارزش املاک و رکود سرمایه‌گذاری محلی

ـ تضعیف سرمایه‌ی انسانی و فرهنگی محله‌ها

ـ و شکل‌گیری نوعی «مرگ تدریجی» در بافت شهری

شاید وقت آن رسیده باشد که نهادهای شهری، از شورای شهر تا شهرداری، به این مسئله به‌عنوان یک اولویت نگاه کنند. بازتعریف مدیریت مجتمع‌ها، تدوین آیین‌نامه برای واحدهای خالی، طراحی فضاهای عمومی با محوریت سالمندان، و تقویت مشارکت اجتماعی در محله‌ها، می‌تواند گامی مؤثر در بازگرداندن زندگی به شهر باشد.

ما نیازمند سیاست‌هایی هستیم که خانه را نه فقط محل سکونت، که بستر زیستن بدانند؛ و محله را نه فقط مجموعه‌ای از ساختمان‌ها، که شبکه‌ای از روابط انسانی، خاطره، و امید.

خانه‌ها خاموش‌اند، اما هنوز می‌توان چراغی روشن کرد.