تغییر تصویر اسرائیل در افکار عمومی

آرزو یارکه سلخوری

«۷ اکتبر ۲۰۲۳» به‌عنوان یک نقطه عطف در تاریخ معاصر، نه‌تنها تحولات میدانی خاورمیانه را تحت تأثیر قرار داد، بلکه تصویری که رژیم اسرائیل طی دهه‌ها در افکار عمومی جهانی ساخته بود، به‌طور معناداری دچار تغییر شد. این تاریخ را می‌توان مشابه ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ دانست؛ روزی که جهان قبل و بعد از آن به دو بخش مجزا تقسیم شد.

با وقوع عملیات «طوفان‌الاقصی»، نه ‌تنها مناسبات ژئوپلیتیک منطقه زیر و رو شد، بلکه تصویری که اسرائیل از خود به ‌عنوان «قربانی» ساخته بود، تحت فشار واقعیت‌های جدید فرو ریخت.

اسرائیل قبل از ۷ اکتبر: تلاش برای قربانی‌نمایی

اسرائیل طی بیش از هفت دهه تلاش کرده است تصویری مظلوم و قربانی در افکار عمومی جهان، به‌ویژه در غرب، ایجاد کند. از داستان‌های هولوکاست گرفته تا ترویج این ایده که این رژیم تنها دموکراسی خاورمیانه است، تلاش‌ها برای جلب حمایت بین‌المللی گسترده بوده است.

اسرائیل با استفاده از رسانه‌ها و سازمان‌های لابی قدرتمند، توانست چهره‌ای مشروع از خود به ‌عنوان «کشور در محاصره» ارائه دهد و همواره از این روایت برای سرکوب مخالفان داخلی و خارجی خود استفاده کرده است.

تغییرات بعد از ۷ اکتبر: سقوط نقاب

اما هفتم اکتبر، این روایت را با چالشی جدی روبه‌رو کرد. عملیات گسترده و غیرمنتظره طوفان‌الاقصی از سوی گروه‌های فلسطینی، همگان را غافلگیر کرد و جهان به‌سرعت شاهد آغاز یک جنگ طولانی‌مدت میان اسرائیل و فلسطینی‌ها شد.

با گذشت زمان و طولانی شدن جنگ، جنایات اسرائیل از جمله بمباران مناطق غیرنظامی، محاصره غزه، و نقض آشکار حقوق بشر به ‌صورت گسترده‌ای در رسانه‌های بین‌المللی پوشش داده شد. این حجم از خشونت و کشتار غیرنظامیان به‌ سرعت تصویر اسرائیل را در افکار عمومی جهانی تغییر داد.

نظرسنجی‌ها و گزارش‌های متعدد نشان می‌دهند که حمایت از اسرائیل در کشورهای غربی، به‌ویژه در میان جوانان و نخبگان دانشگاهی، کاهش یافته است. تظاهرات‌های گسترده در کشورهای مختلف جهان، از جمله آمریکا و اروپا، نشان‌دهنده این تغییرات است.

حتی دانشگاه‌ها، که به‌طور سنتی به ‌عنوان مراکز دفاع از حقوق بشر شناخته می‌شوند، اکنون صحنه اعتراضات گسترده علیه اسرائیل شده‌اند. بسیاری از دانشجویان و اساتید به دلیل حمایت از حقوق فلسطینی‌ها با تهدیدهای جدی مواجه شده‌اند، اما این جریان اعتراضات همچنان ادامه دارد.

عوامل تاثیرگذار بر این تغییر عبارتند از: رسانه‌های اجتماعی و اطلاع‌رسانی فوری

یکی از مهم‌ترین عواملی که به این تغییر تصویر کمک کرده است، گستردگی رسانه‌های اجتماعی و پوشش فوری وقایع در این پلتفرم‌ها بوده است. برخلاف گذشته، اکنون هرگونه جنایت و نقض حقوق بشر به‌سرعت در سراسر جهان منتشر می‌شود و تلاش‌های اسرائیل برای کنترل روایت‌ها به دلیل این گستردگی شکست خورده است.

فیلم‌ها و تصاویر منتشر شده از قربانیان فلسطینی و محاصره وحشیانه غزه، همدلی و حمایت از مردم فلسطین را افزایش داده و تصویری غیرانسانی از اسرائیل به نمایش گذاشته است.

بازتاب‌های جهانی: از هنر تا سیاست

این تغییرات تنها به تظاهرات‌ها و اعتراضات محدود نشده است. فضای هنری و رسانه‌ای نیز به‌شدت از این تغییر تصویر متاثر شده است. از فیلم‌های مستند تا آثار هنری، هنرمندان بسیاری در سراسر جهان به محکومیت جنایات اسرائیل پرداخته‌اند. تولیدات رسانه‌ای نیز به‌جای حمایت بی‌قیدوشرط از اسرائیل، به بازتاب دقیق‌تری از واقعیت‌های میدانی روی آورده‌اند.

همچنین، در فضای سیاسی جهانی، این تغییر تصویر باعث شده است که بسیاری از دولت‌ها و سیاستمداران به شکلی محتاطانه‌تر درباره حمایت از اسرائیل سخن بگویند. نمونه‌ای از این تغییرات، واکنش‌هایی است که در سازمان ملل متحد و دیگر محافل بین‌المللی نسبت به جنایات اسرائیل مشاهده می‌شود. این تغییرات، هرچند هنوز در سطحی گسترده به نتیجه نرسیده، اما نشانه‌ای از کاهش مشروعیت اسرائیل در افکار عمومی جهانی است.

نقش جنبش‌های عدالت‌خواهانه و تاثیر آنها بر تغییر افکار عمومی

یکی دیگر از عوامل موثر در تغییر تصویر رژیم اسرائیل در جهان، رشد جنبش‌های عدالت‌خواهانه در سال‌های اخیر است. جنبش‌هایی مانند Black Lives Matter در آمریکا و جنبش‌های جهانی برای تغییرات زیست‌محیطی و ضدجنگ، به شدت به مفاهیم عدالت اجتماعی و مبارزه با ستمگران اهمیت می‌دهند. این جنبش‌ها، با افزایش آگاهی درباره مسائل نژادی، استعماری و ستم سیستماتیک، به تدریج مسائل فلسطین را نیز در دستور کار خود قرار داده‌اند.

به‌ویژه، پیوندهای ایجاد شده بین این جنبش‌ها و مبارزات فلسطینی‌ها، به همدلی جهانی با آنها افزوده است. به عنوان مثال، در تظاهرات‌های مربوط به Black Lives Matter، پرچم‌های فلسطین به عنوان نماد مبارزه با ظلم و ستم به نمایش گذاشته شد. این همگرایی جنبش‌ها، باعث شده تا تغییرات عمیق‌تری در افکار عمومی جهان، به‌ویژه در میان نخبگان فکری، هنری و دانشگاهی غرب به وجود آید. اکنون بیشتر از قبل، حمایت از فلسطین به عنوان بخشی از مبارزه جهانی علیه بی‌عدالتی دیده می‌شود.

شکست روایت قربانی‌محوری اسرائیل در مقایسه با تاریخچه مقاومت فلسطین

در طول دهه‌های گذشته، رژیم اسرائیل همواره بر روایت قربانی‌محوری خود تاکید داشته و با استفاده از وقایعی همچون هولوکاست و تقویت این تصویر در رسانه‌ها، تلاش کرده است تا همدردی جهانی را به دست آورد. این رویکرد، به‌ویژه در کشورهای غربی، به شکل موثری مورد استفاده قرار گرفته بود. اما پس از هفتم اکتبر، این روایت به تدریج شکست خورد. در حالی که اسرائیل سعی داشت همچنان به عنوان قربانی شناخته شود، اما انتشار گسترده جنایات جنگی، خشونت‌های بی‌وقفه و کشتار غیرنظامیان فلسطینی در جهان، روایتی کاملا متفاوت ارائه کرد. اکنون این تصویر نه‌تنها در کشورهای خاورمیانه، بلکه در جهان غرب هم دچار دگرگونی شده است.

از سوی دیگر، مقاومت فلسطین در این دوره از یک روایت صرفا «قربانی‌محور» به یک «کنشگری مشروع» تغییر یافته است. برای بسیاری از مردم جهان، به‌ویژه نسل جوان، فلسطینیان دیگر تنها قربانیان محاصره و سرکوب نیستند، بلکه به عنوان گروه‌هایی دیده می‌شوند که در برابر اشغال و تجاوز از خود دفاع می‌کنند. این تغییر در نگرش عمومی، به ویژه در فضای دانشگاه‌ها و رسانه‌های اجتماعی، نقش مهمی در تقویت حمایت از فلسطین ایفا کرده است.

جهان پس از ۷ اکتبر

۷ اکتبر نقطه‌ای بود که جهان را به قبل و بعد از خود تقسیم کرد. تصویر اسرائیل به‌عنوان یک قربانی جهانی در حال فروپاشی است و این تغییر نه ‌تنها بر سیاست‌های بین‌المللی، بلکه بر روایت‌های هنری، اجتماعی و دانشگاهی نیز تاثیرگذار بوده است. به نظر می‌رسد که هرچه این جنگ طولانی‌تر شود و خشونت‌های اسرائیل ادامه پیدا کند، این تغییرات عمیق‌تر و گسترده‌تر خواهد شد. در نهایت، رژیم اسرائیل با چالشی جدی مواجه است که ممکن است در آینده‌ای نه‌چندان دور به تغییرات بنیادین در توازن قدرت منطقه‌ای و جهانی منجر شود.