افت قند، نشانه‌ها و مداوای درست آن

تدوین و نگارش: ا. امیر دیوانی

افت قندخون (هیپوگلیسمی) به قندخون کمتر از 70 میلی‌گرم در دسی‌لیتر گفته می‌شود که عمدتا در مبتلایان قند تحت درمان با انسولین پدید می‌آید. البته بعضی از قرص‌های غذایی که جهت درمان مرض قند مصرف می‌شود هم ممکن است با خطر افت قند همراه باشند. از آن جمله می‌توان «گلی بن کلامید»، «گلی بولاید»، «گلی کلازید و رپاگلینید» را یادآوری کرد.

علایم افت قندخون

از نشانه‌های افت قند خون می‌شود به طپش قلب، لرزش، اضطراب، عرق سرد، گرسنگی، رنگ پریدگی، احساس بی‌حسی و ضعف، تاری دید، کاهش قدرت تمرکز و گیجی، خواب آلودگی و در موارد شدید به بی‌هوش و تشنج اشاره کرد. گفتنی است که اکثر مردم هیچ علامتی ندارند و از افت قند خون بی‌اطلاعند. این‌گونه افراد باید روزانه قندخون‌شان را تعداد دفعات بیشتری بسنجند. جهت کسب اطمینان از افت قندخون، حتما قند خون‌تان را اندازه‌گیری نمایید چرا که بسیاری مواقع حالت ضعف و گرسنگی و بسیاری از نشانه‌های دیگر ممکن است به سبب قندخون بالا نیز باشند.

خطر افت قندخون هولناک است و نه تنها خود شخص بلکه تمامی اطرافیان را تحت تاثیر قرار می‌دهد. موقعی که فرد دیابتی، به علت افت قند خون، هوشیاری‌اش را از دست می‌دهد، از دادن مایعات و غذا به او بپرهیزید. چون این عمل، خطر جدی خفگی را در پی دارد. در عوض بهتر است با سازمان (اورژانس) تماس گرفته و با تزریق «گلوکاگون» او را از خطر برهانید.

گلوکاگون چیست و چگونه قند را بالا می‌آورد؟

گلوکاگون، یک هورمون فزاینده‌ی قندخون است که قند ذخیره شده در کبد را به صورت گلوکز وارد خون می‌کند و بدین ترتیب باعث افزایش قند خون می‌گردد. مبتلایان تحت مداوا با انسولین باید پیوسته آمپول گلوکاگون در مدرسه، منزل و محل کارشان داشته باشند. افراد خانواده، مربیان مدرسه، دوستان و همکاران باید از محل این آمپول آگاه باشند و طرز تزریق آن را فرا گیرند.

آمپول گلوکاگون آمیزه‌ای از قبل آماده شده است که توسط شرکت‌های مطرح تولیدکننده‌ی دارد در جهان تهیه شده و به صورت (کیت‌های) آماده‌ی تزریق در دسترس عموم قرار می‌گیرد. لذا نکته‌ی ضروری درباره‌ی استفاده از این ترکیبات مطالعه‌ی دقیق راهنمای مصرف آن پیش از هر نوع اقدام درمانی است.

آماده‌‌سازی و طریقه تزریق گلوکاگون

کیت گلوکاگون دارای سرنگی از قبل پر شده حاوی یک (ویال) دارای محلول شفاف و یک ویال حاوی پودر گلوکاگون است. نخست پوشش فلزی روی ویال را جدا کرده و سپس محافظ سوزن سرنگ را باز کرده و محتوای آن در داخل ویال تخلیه کنید. اکنون سرنگ خالی را از ویال خارج کرده و بطری را به آرامی تکان دهید تا پودر گلوکاگون کاملا درون مایع حل شود و به شکل محلول یکدست درآید. بعد از آماده شده در این موقع با اندازه‌گیری قندخون در خواهید یافت که آیا این ضعف ناشی از افت قند خون است یا قند خون بالا.

درمان افت قندخون

اگر فرد قادر به نوشیدن باشد، برای درمان افت قندخون باید از مواد غذایی حاوی کربوهیدرات سریع جذب استفاده کند، همانند:

ـ 2 حبه قند در یک لیوان آب

ـ نیم لیوان نوشابه‌ی غیر رژیمی

ـ 1 قاشق غذاخوری عسل در لیوانی آب

ـ 1 قاشق غذاخوری شکر در لیوانی آب

جهت اطمینان از افت قندخون، حتما قندخون‌تان را اندازه‌گیری کنید زیر بسیاری از مواقع حالت ضعف و گرسنگی و چه بسا نشانه‌های دیگر ممکن است به سبب قند خون بالا هم باشد.

پس از مصرف مواد غذایی یاد شده، 10 تا 15 دقیقه صبر نموده و آن‌گاه قندخون‌تان را بسنجید. هرگاه دیدید که قندخون همچنان پایین است، مراحل ذکر شده باید تکرار گردد.

دست‌کم 10 دقیقه زمان ضروری است تا مواد قندی مصرف شده اثرشان را گذاشته و موجب افزایش قندخون‌تان گردند. بنابراین، هنگام افت قندخون از مصرف پی‌درپی مواد قندی بپرهیزید. چرا که مواد مزبور به افزایش بیش از حد قندخون می‌انجامد.

گفتنی‌است موقع پیدایی افت قندخون از خوردن شکلات و یا مواد غذایی چایی دوری گزینید چون این‌گونه مواد، قندخون را به سرعت بالا نمی‌برند و در طی این مدت تمایل به خوردن مواد غذایی بیشتر شده و به دنبال آن قند بسیار بالا می‌رود.

تزریق گلوکاگون

هنگامی که فرد دیابتی به دلیل افت قند خون هوشیاری خود را از دست می‌دهد از دادن مایعات و غذا به وی خودداری کنید و با تزریق گلوکاگون فرد را از خطر آسیب جدی حفظ کنید.

محلول گلوکاگون بطری را وارونه نگه‌ دارید. سرنگ را وارد بطری کنید و تمام محلول را به داخل سرنگ بکشید. در صورت ایجاد حباب با انگشت چند ضربه آرام به سرنگ بزنید تا هوا در بالای سرنگ جمع شود و در حالی که سرنگ را رو به بالا گرفته‌اید، به آرامی هوای داخلش را تخلیه کنید.

برای تزریق می‌توانید از ناحیه‌ی باسن، ران و بازو استفاده کنید. بعد از انتخاب محل تزریق، سوزن سرنگ را به طور عمودی روی سطح پوست قرار داده و به آرامی فشار دهید تا سوزن کاملا وارد پوست شود. حال انتهای سرنگ را فشار دهید تا محلول گلوکاگون داخل پوست تزریق شود. پس از پایان تزریق، سوزن را چند ثانیه داخل پوست نگه‌ دارید تا از خروج محلول جلوگیری گردد. سپس سوزن را خارج کنید. محافظ را روی سوزن قرار داده و با رعایت اصول بهداشتی دور بیندازید. به یاد داشته باشید که میزان گلوکاگون مورد نیاز کودکان با بزرگان متفاوت است. پس حتما در این مورد با پزشک معالج‌تان رایزنی نمایید. پیوسته کیت گلوکاگون را از نظر تاریخ تولید و پایان مصرف (انقضا) بررسی کنید.

گلوکاگون مانند انسولین نباید در معرض دمای خیلی پایین و یا بسیار بالا قرار گیرد. کیت گلوکاگون باید در دمای کمتر از 25 درجه‌ی سانتی‌گراد نگهداری شود و از یخ‌زدگی پیشگیری شود.

— گلوکاگون باید در بسته‌بندی اصلی نگه‌داری گردد تا در برابر نور محافظت شود.

— قبل از تزریق، محلول را از لحاظ وجود ذرات معلق یا کدر بودن بررسی نمایید و در صورت نبودن محلول از تزریق آن دوری کنید.

— محلول گلوکاگون باید بلافاصله بعد از مخلوط شدن تزریق شود و از نگهداری برای تزریق بعدی خودداری شود.

— فرد بعد از به هوش آمدن لازم است مقداری کربوهیدرات مصرف کند تا ذخیره‌ی قند کبدی جایگزین گردد و از بروز مجدد افت قند جلوگیری شود.

بی‌اطلاعی از افت قند خون

«روزی هنگامی که در یک فروشگاه مواد غذایی در صف صندوق ایستاده بودم ناگهان احساس کردم که حال خوشی ندارم. از صف پرداخت خارج شدم و از قفسه‌ی شکلات چند بسته شکلات برداشتم ولی به جای خوردن آن‌ها با حالت بهت‌زده فقط بسته‌های شکلات را در دستم نگه داشته بودم، خانمی که متوجه حالم شده بود به طرفم آمد و پس از اینکه دریافت به مرض قند مبتلایم، سریعا مقداری آب میوه‌ی شیرین به من نوشاند. این اولین بار بود که بدون احساس لرز یا طپش قلب و ضعف دچار افت قندخون شده بودم. آن خانم تا زمانی که حال من بهتر شود، کنارم ماند و برایم تعریف کرد که خواهرش نیز به همین درد مبتلاست و قبلا موقعی که خواهرش در حالت متشابه افت قندخون داشته وی را یاری کرده است!»

آیا تاکنون این وضع برای شما یا یکی از عزیزان آن که مرض قندی دارند پیش آمده است؟ این ماجرا مثالی از «بی‌اطلاعی از افت قندخون» است. اگر شما دچار بی‌اطلاعی از چنین حالی هستید، علایم هشداردهنده‌ی افت قندخون را تجربه نمی‌کنید و بدون وجود علامت دچار افت قند شدید و حالت آشفتگی، گیجی‌ یا بی‌هوشی خواهید شد.

معمولا هنگام بروز افت قندخون، بدن با تولید هورمون‌های بالا‌برنده قند خون درصدد جبران برمی‌آید. این هورمون‌ها به کبد پیام می‌دهند تا گلوکز بیشتری تولید کند و همین‌طور سبب بروز نشانه‌های هشداردهنده اولیه‌ی افت قندخون یعنی تعریق، لرزه، طپش قلب و ضعف می‌گردد. هنگامی که شما به مدت طولانی بدین بیماری مبتلا باشید و یا دچار نوسانات شدید و مکرر قندخون گردید، امکان دارد پاسخ جبرانی هورمون‌های فزاینده‌ی قندخون را از دست بدهید. کاهش این جواب جبرانی موجب می‌شود که فرد نشانه‌های هشدار دهنده‌ی افت قند خون را تجربه نکند و بدون علامت هشدار دهنده دچار افت قند خون شدید شود، که به این پدیده: «بی‌اطلاعی از افت قندخون» گفته می‌شود.

1ـ ابتلا به مرض قند نوع یک به مدت طولانی

کاهش آگاهی از افت قند خون در بین افرادی که به مدت طولانی به دیابت نوع مبتلا هستند، رایج است. بسیاری از کسانی که 15 تا 20 سال از ابتلای آن‌ها می‌گذرد، توانایی درک افت قند خون را از دست داده و اغلب نمی‌توانند از افت قند خون شدید جلوگیری کنند.

2ـ سالمندان مبتلا به دیابت نوع 2

شمار دفعات حملات عدم آگاهی از افت قندخون در مبتلایان به دیابت نوع دو نیز افزایش می‌یابد، خصوصا به نظر می‌رسد سالمندان بالای 65 سال بیشتر در معرض خطر باشند.

گزینه‌های درمان

1ـ پیشگیری از افت قندخون

جلوگیری سختگیرانه از افت قندخون به مدت چند هفته تا چند ماه ممکن است لااقل آگاهی نسبی از علایم هشداردهنده را ایجاد کند.

شیوه‌های پیشگیری از افت قند خون هنگامی که فرد علایم هشداردهنده را تجریه نمی‌کند عبارتند از

— در نظر گرفتن قندخون هدف بالاتر

— دقت در شمارش کربوهیدرات‌ها

— اجتناب از تغییر بیش از حد یا انباشته کردن دوره‌های انسولین

— افزایش دفعات آزمایش قندخون و تنطیم دور انسولین

2ـ گلوکاگون برای مواقع اضطراری

در صورتی که فرد دیابتی بی‌هوش بوده و یا قادر به بلع نباشد، گلوکاگون درمان انتخابی است. آمپول مذکور را تهیه کرده و شیوه‌نامه‌های مربوط به طریقه استفاده از آن را به اعضای خانواده و یا دوستان‌تان بیاموزید.

چگونه از افت قندخون جلوگیری کنیم؟

دوست دیابتی عزیز حال ترازوی کنترل دیابت شما چطور است؟ آیا می‌دانید ترازوی کنترل دیابت چیست؟

خیلی از شما دوستان عزیز دیابتی در کلاس‌های گابریک با این ترازو آشنا شدید. برای شروع بهتر است نگاهی به ترازوی کنترل قند خون بیندازیم.

استرس و غذا خوردن دو عامل اصلی بالابرنده قند خون هستند و فعالیت بدنی و دارو (قرص یا انسولین) دو عامل اصلی پایین آورنده قند خون هستند. عوامل بالابرنده و پایین‌آورنده قند خون مانند دو کفه ترازو عمل می‌کنند به این معنا که اگر این دو کفه هم وزن باشند، شما در کنترل دیابت پیروز شده‌اید. اما اگر وزن هر کدام از این دو کفه از تعادل خارج شود، قند شما نیز از تعادل خارج خواهد شد.

کنترل قند خون به معنای حفظ کفه‌های این ترازو در حالت تعادل است. به دنبال خوردن غذای زیاد و یا استرس، کفه بالابرنده قند خون سنگین‌تر می‌شود و قند شما بالا می‌رود؛ در حالی که اگر دارو را بیش از مقدار تعیین شده و مورد نیاز مصرف کنید و یا ورزش کنید، کفه پایین آورنده قندخون سنگین‌تر می‌شود و دچار افت قند خون می‌شوید. بنابراین به راحتی از روی ترازوی دیابت می‌توان به علل افت قندخون پی برد.

علل افت قندخون عبارتند از:

1ـ زیاد بودن مقدار قرص و یا انسولین مصرفی

2ـ اشتباه در تزریق مقدار صحیح انسولین

3ـ تزریق اشتباه یک نوع انسولین به جای یک نوع دیگر

4ـ فعالیت ورزشی شدیدی بدون مصرف کربوهیدرات

5ـ حذف و یا به تعویق انداختن زمان مصرف وعده‌های غذایی و یا میان وعده‌ها

6ـ تزریق عضلانی انسولین

دقت در آماده‌سازی انسولین

هنگام آماده‌سازی انسولین برای تزریق به شیشه انسولین خود دقت کنید تا انسولین‌ها را جای یکدیگر تزریق نکنید.

در هنگام کشیدن انسولین به داخل سرنگ به واحد سرنگ دقت کنید. سرنگ‌های موجود در بازار 30، 50، 100 واحدی می‌باشند.

— در سرنگ 100 و.احدی، فاصله هر دو خط 2 واحد انسولین است.

— در سرنگ 50 واحدی، فاصله هر دو خط 1 واحد انسولین است.

— در سرنگ 30 واحدی، فاصله هر دو خط 1 واحد انسولین است و 5/0 واحد با یک نیم خط مشخص شده است.

اگر بخواهیم 10 واحد انسولین به داخل سرنگ 100 واحدی بکشیم باید 5 خط انتخاب کنیم. در صورتی که با سرنگ 50 واحدی 10 خط و با سرنگ 30 واحدی نیز 10 خط انتخاب می‌کنیم. بنابراین به واحد سرنگ انسولین خود دقت کنید تا مقدار انسولین اشتباه نشود.

پیشگیری از افت قند خون شبانه

یکی از اصلی‌ترین دلایل افت قند شبانه در افراد دیابتی تحت درمان با انسولین، استفاده از انسولین ان‌پی‌اچ است.

این انسولین حددوداً 6 تا 8 ساعت بعد از تزریق به اوج اثر خود می‌رسد. افرادی که اوایل غروب و یا شب تزریق انسولین ان‌پی‌اچ دارند، ممکن است در نیمه شب و یا اوایل صبح به دلیل اوج اثر انسولین ان‌پی‌اچ دچار افت قند خون شوند.

برای جلوگیری از افت قند شبانه باید از میان وعده قبل از خواب استفاده شود. راه حل دیگر برای پیشگیری از افت قند شبانه، کاهش دوز انسولین ان‌پی‌اچ شب می‌باشد.

نقش میان وعده‌ها در پیشگیری از افت قند خون

میان وعده‌ها از افت قندخون در بین وعده‌های غذایی اصلی جلوگیری می‌کنند. مصرف میانوعده‌ها به خصوص در افراد دیابتی که انسولین تزریق می‌کنند و یا از داروهای خوراکی تحریک کننده ترشح انسولین استفاده می‌کنند بسیار پر اهمیت‌تر جلوه می‌کند. بنابراین هیچ‌گاه مصرف میان وعده‌ها را فراموش نکنیم.

خوردن به موقع غذا

اگر شما از انسولین استفاده می‌کنید، هیچ‌گاه در فاصله زمانی بین تزریق انسولین، غذا خوردن ورزش یا رانندگی نکنید. اگر فاصله زمانی بین تزریق انسولین و مصرف غذا بیشتر از نیم ساعت است، حتما در این مدت مقداری کربوهیدرات مصرف کنید و معادل آن از سهم کربوهیدرات غذای اصلی کم کنید. همچنین از آنجایی که احتمال افت قند با مصرف قرص‌هایی مثل گلی بن کلامید یا گلی گلازید بیشتر است، در صورت استفاده از این قرص‌ها مصرف به موقع وعده‌های غذایی را فراموش نکنید.

بی‌اطلاعی از افت قند خون

اگر شما دچار «بی‌اطلاعی از افت قند خون» هستید باید قند خون خود را به دفعات متعدد در ساعات مختلف شبانه‌روز اندازه‌گیری نمایید تا از موارد افت قند خون بدون علامت خود آگاه شوید. در غیر این صورت ممکن است بدون بروز علامت، دچار افت قند خون شدید و خطرناک شوید.

پیشگیری از افت قند خون در زمان ورزش و پس از آن

گاهی اوقات به دنبال ورزش‌های سنگین و طولانی قند خون چندین ساعت پس از اتمام ورزش پایین می‌افتد. به این پدیده «افت قند تاخیری» می‌گویند. علت این مساله آن است که در طی ورزش به دلیل افزایش نیاز به انرژی، ذخیره قند کبد و عضلات تخلیه می‌شود و بدن بعد از اتمام فعالیت ورزشی برای بازسازی این ذخایر شروع به جذب قند از خون می‌کند و بدین‌ترتیب ورزش می‌تواند باعث بروز افت قند خون حتی تا 24 ساعت پس از پایان فعالیت شود.

1ـ از ورزش کردن در زمانی که میزان فعالیت انسولین در بدن شما به حداکثر رسیده است، خودداری کنید.

2ـ قند خون خود را قبل از ورزش اندازه‌گیری کنید و در صورت پایین بودن قند خون، ابتدا افت قند خونتان را درمان کنید.

3ـ با قند خون کمتر از 80 میلی‌گرم در دسی‌لیتر مجاز به ورزش نیستند. در این صورت ابتدا قند خونتان را با خوردن غذاهای حاوی کربوهیدرات به مقادیر بالاتر برسانید و پس از اطمینان از مقدار قند خونتان، فعالیت بدنی خود را آغاز کنید.

4ـ اگر زمان انجام ورزش از قبل مشخص است می‌توان با توجه به شدت و مدت فعالیت بدنی مقداری از انسولین را کم کرد. اگر بعد از خوردن یک وعده غذایی قصد انجام فعالیت ورزشی با شدت متوسط و یا سنگین را دارید بهتر است مقدار انسولین کوتاه اثر آن وعده 20 تا 30 درصد کاهش یابد. البته مقدار کاهش انسولین به شدت و مدت زمان فعالیت بدنی شما نیز وابسته است. در ورزش‌های سنگین و یا طولانی مدت مقدار کاهش انسولین ممکن است به 50 درصد نیز برسد.

در صورتی که بعدازظهر قصد انجام فعالیت بدنی دارید و صبح از انسولین ان‌پی‌اچ استفاده می‌کنید، شاید لازم باشد برای جلوگیری از افت قند خون 15 تا 25 درصد از مقدار انسولین ان‌پی‌اچ صبح خود بکاهید.

5ـ همیشه هنگام ورزش مواد قندی همراه خود داشته باشید:

همیشه در طول ورزش مقداری مواد قندی به همراه خود داشته باشید تا در صورت بروز علایم افت قند خون به سرعت به درمان آن بپردازید. بهترین گزینه در این موارد نوشیدنی‌هایی هستند که حاوی قند ساده می‌باشند زیرا قند آن‌ها سریع‌تر جذب می‌شوند و قند خون را سریع‌تر بالا می‌برند. البته زمانی که ورزش سنگین است یا مدت زمان آن طولانی است لازم است بعد از اتمام ورزش مقداری غذای جامد حاوی کربوهیدرات به همراه فیبر و یا پروتئین مصرف شود تا از افت قند تاخیری پس از ورزش جلوگیری کند.

6ـ تغییر مکان انسولین هنگام ورزش:

در مواقعی که محل تزریق انسولین هنگام ورزش مورد استفاده قرار می‌گیرد، جذب انسولین در آن ناحیه افزایش می‌یابد و خطر بروز افت قند را افزایش می‌دهد. لذا بهتر است قبل از ورزش ناحیه‌ای برای تزریق انسولین انتخاب شود که در طی ورزش کمترین درگیری و فعالیت را دارا است.

7ـ در افرادی که از قرص‌هایی مثل گلی بن کلامید یا گلی گلارید استفاده می‌کنند، احتمال افت قند خون بعد از ورزش بیشتر است. اگر این حالت برای شما نیز اتفاق می‌افتد، از پزشکتان بخواهید تا مقدار داروی مصرفی شما را کاهش دهد.

از شنبلیله و گالا تا سیر و پیاز گیاهان کاهنده‌ی قندخون

یکی از مشکلات گسترده مردم جهان، ابتلا به بیماری دیابت است که روز به روز به آمار آن افزوده می‌شود. از مهم‌ترین علل افزایش آمار ابتلا به دیابت، تغذیه غلط و نداشتن تحرک است اما می‌توان برای مقابله با این بیماری، با تصحیح نوع تغذیه و رعایت رژیم غذایی و داشتن تحرک کافی، تا حد زیادی عوارض جانبی و عواقب آن را کاهش داد. اگر چه افراد مبتلا، باید تحت‌نظر پزشک متخصص باشند و به توصیه‌های او عمل کنند ولی در مواردی که مشکل دیابت حاد نباشد. می‌توان از گیاهان دارویی و داروهای گیاهی مربوطه استفاده کرد.

ناگفته نماند که بسیاری از گیاهان به دلیل داشتن الیاف (فیبر) در کاهش قند خون موثر هستند. در بین گیاهانی که اثر کاهش قندخون آنها قابل ملاحظه است می‌توان به نمونه‌های زیر اشاره کرد.

دانه شنبلیله

شنبلیله گیاهی با نام علمی TRIGONELLA FOOENUM GRACEUM و از خانواده نخود است. با وجودی که تاثیرهای مختلفی از جمله خواص ضد درد، ضد التهاب، افزایش دهنده میل جنسی، مقوی قلب، صفراآور، کاهش دهنده کلسترول، چربی خون و فشار خون از آن گزارش شده است اما اثر قابل توجهی در کاهش قند خون دارد.

 —روش مصرف: برای مصرف این گیاه، یک گرم پودر دانه را به مدت حداقل 3 ساعت در یک استکان آب سرد بریزید. سس آن را صاف و میل کنید. این عمل را می‌توان روزی 5 بار تکرار کرد. مصرف روزانه 5 گرم پودر دانه به طور خوراکی اشکالی ندارد.

به دلیل تلخ بودن پودر دانه شنبلیله، در برخی کشورها آن را به صورت قرص تولید می‌کنند. مصرف دانه‌های این گیاه به خاطر داشتن بافت سفت و سخت، بی‌تاثیر است. بنابراین آنها را با آسیاب پودر و سپس استفاده کنید. در ضمن می‌توان پودر شنبلیله را همراه با مواد غذایی مصرف کرد؛ مثلا مخلوط آن با ماست.

گیاه گالگا

گالگا گیاهی با نام علمی GALEGA OFFICINALIS و از خانواده نخود است.

در گذشته آن را به عنوان یک گیاه مقدر، معرق، تب‌بر و ضد تشنج استفاده می‌کردند. همچنین مدت‌ها از این گیاه برای افزایش شیر مادران استفاده می‌شد که در حال حاضر نیز کاربرد دارد یکی از مهمترین خواص این گیاه، کاهش قند خون در افراد مبتلا به دیابت نوع 2 است. خوشبختانه از آن فرآورده‌ای به صورت قرص به نام گالگا تهیه شده که در داروخانه‌ها عرضه می‌شود.

— روش مصرف: مقدار مصرف قرص در راهنمای همراه دارو ذکر شده است.

گیاه سیر و پیاز

سیر و پیاز از جمله گیاهان کاهش‌دهنده قند خون هستند و البته اثر سیر به مراتب بیشتر از پیاز است. در صورتی که این گیاهان مرتب مصرف شوند تا حدی قندخون کاهش می‌یابد. می‌توان از فرآورده‌های قرص و کپسول تهیه شده از سیر هم برای کاهش قند خون استفاده کرد البته فرآورده‌های صنعتی سیر بیشتر برای کاهش کلسترول و چربی خون به بازار عرضه شده‌اند زیرا در این موارد تاثیر بسزایی دارد اگر چه مصرف آنها تا حدی کاهش قند خون را به دنبال دارد.

— روش مصرف: قرص سیر را می‌توانید روزانه 1 تا 3 عدد به طور خوراکی مصرف کنید.

گیاهان دیگر

گیاهان دیگری که به طور معمول در دسترس هستند و می‌توان آنها را در رژیم غذایی گنجاند و باعث کاهش قند خون می‌شوند عبارتند از:

هویج، گشنیز، گنگرفرنگی، کرفس، کدو تنبل، زیتون، جین‌سینگ، جو، یونجه، کاسنی، انار، توت سفید، ثعلب، سماق، شوید، عدس، عناب و خرفه.

در بین گیاهان مذکور سماق، عدس، انار، کدو تنبل، جو و عناب از اثرات قوی‌تری برخوردارند.

یکی از میوه‌هایی که بر عکس انتظار باعث کاهش قندخون می‌شود، انگور است. خیلی‌ها تصور می‌کنند چون انگور شیرین است باعث افزایش قند خون می‌شود در حالی که قند موجود در ترکیب‌های انگور، فروکتوز است که باعث افزایش قند خون نمی‌شود. نتایج تحقیقات جدید نشان داده است که عنصر کروم در ترکیبات انگور به میزان قابل توجهی وجود دارد و این ماده در کاهش قند خون موثر است.

افراد مبتلا به دیابت باید در مصرف انگور حد تعادل را رعایت کنند زیرا ممکن است مصرف بیش از حد آن باعث افزایش قند خون شود.

مصرف کشمش یا مویز یا چای (که از زمان قدیم و در حال حاضر نیز معمول است) گواهی بر نتایج تحقیقات جدید مبنی بر تاثیر این میوه بر کاهش قند خون است.

رژیم ‌غذایی

رژیم غذایی برای دیابتی‌ها یکی از اصلی‌ترین روش‌های کنترل بیماری است. دانستن اینکه چه مواد غذایی برای این بیماران مفید است. می‌تواند به آنها در تصمیم‌گیری و برنامه‌ریزی غذایی کمک‌های زیادی کند. این 8 ماده غذایی پیشنهاد ما برای این بیماران است.

1ـ لوبیا

این ماده غذایی قند خون را ثابت نگه می‌دارد و سطح کلسترول را پایین می‌آورد. نتایج تحقیقات نشان می‌دهد که این ماده غذایی می‌تواند چربی‌های بدن را نیز بسوزاند. لوبیا مقادیر ناچیزی کلسیم هم دارد. لوبیا منبع عالی پروتئین نیز به شمار می‌رود و تقریبا چربی اشباعی با مصرف آن دریافت نمی‌شود.

— روش مصرف: لوبیان را می‌توان به سالاد، سوپ، سس چیلی و دیگر غذاها اضافه کرد. انواع بسیار متفاوتی لوبیا وجود دارد که می‌توان به راحتی آنها را در برنامه غذایی روزانه گنجاند.

2ـ لبنیات

افراد دیابتی باید منابع غنی از کلسیم و ویتامین D مصرف کنند و لبنیاتی مانند شیر، ماست و پنیر بهترین گزینه‌ها هستند. یک مطالعه نشان می‌دهد زمانی که بدن بیش از 1200 میلی‌گرم کلسیم و بیش از 80 واحد ویتامین D روزانه از طریق مصرف مولد لبنی دریافت می‌کند، احتمالا ابتلا به دیابت 33 درصد کاهش خواهد یافت. البته می‌توان این مواد معدنی و ویتامین را با مصرف دیگر مواد غذایی نیز دریافت کرد ولی هیچ ماده غذایی به اندازه لبنیات و کلسیم و ویتامین D ندارند.

— روش مصرف: همراه برخی وعده‌های غذایی به جای سودا یا آبمیوه‌های شیرین، شیر بنوشید.

ماست با پنیر را به عنوان یک اسنک یا دسر بخورید. از شیر برای درست کردن سوپ جو یا غلیظ کردن سوپ‌ها استفاده کنید.

3ـ ماهی سالمون

ماهی سالمون یک منبع غنی از اسیدهای چرب امگا 3 است؛ چربی مفیدی که ریسک ابتلا به بیماری قلبی، اندازه دور شکم و التهاب عروق را کاهش می‌دهد و مقاومت به انسولین را در بدن بهبود می‌بخشد. ماهی سالمون همچنین یکی از بهترین منابع غیرلبنی ویتامین D است.

— روش مصرف: مصرف فیله سالمون سرخ شده برای شام به جای مرغ یا گوشت، یک تا دو بار در هفته مفید است در ضمن می‌توانید ماهی‌سالمون را با ادویه طعم‌دار کنید و در فر بگذارید و میل کنید.

4ـ عدس

عدس از حبوبات و محتوی مقادیر زیادی فیبر است. یک فنجان عدس پخته شده 16 گرم فیبر دارد و اگر عادت به مصرف گوشت ندارید، عدس می‌تواند جایگزین مناسبی برای دریافت پروتئین باشد.

— روش مصرف: عدس را به عنوان یک ترکیب اضافی به سوپ‌ها و پاستاها اضافه کنید یا در کنار بشقاب غذا به جای غلات از آن لذت ببرید.

5ـ گردو

مصرف فقط 28 گرم از این مغز مفید، تقریبا 2 گرم فیبر و 6/2 گرم اسیدهای آمینه و چربی‌های امگا 3 به بدن می‌رساند. اما همان 28 گرم هم، 185 کیلوکالری انرژی دارد بنابراین اگر نگران اضافه وزنتان هستید، حجم زیادی از آن را در برنامه غذایی‌تان نگنجانید.

— روش مصرف: گردو را کنار اسنک‌ها قرار دهید یا مغز گردوی خرد شده را روی سالاد یا در بیسکویت‌ها و نان‌های شیرین قهوه‌ای بریزید.

6ـ سبزی‌ها

سبزی‌هایی مانند شلغم، خردل و برگ‌های سبز چغندر منبع عالی فیبر هستند. هر یک فنجان پخته شده از این سبزی‌ها بین 3 تا 6 گرم فیبر مورد نیاز بدن را تامین می‌کنند و حاوی 100 تا 250 میلی‌گرم کلسیم هستند. آنها برای سلامت قلبتان مفید هستند و در خود ماده‌ای به نام فولات دارند. به نظر می‌رسد فولات می‌تواند خطر ابتلا به بیماری قلبی را کاهش دهد.

— روش مصرف: این سبزی‌ها را می‌توان به عنوان پیش غذا در ساندیچ‌ها و سالاد استفاده کرد.

7ـ خرما

این میوه شیرین از منابع فیبر است به طوری که با خوردن 7 عدد خرما، 4 گرم فیبر به بدن می‌رسد. خرما یک میان وعده عالی در افراد دیابتی است. این میوه در مقایسه با میوه‌هایی چون انگور، پرتقال، کلم بروکلی و فلفل مقادیر بالاتری اکسیدان دارد.

— روش مصرف: می‌توان هسته خرما را درآورد و به جای آن نصف مغز گردو قرار داد و به عنوان یک اسنک دلپپذیر میل یا آنها را هنگام طبخ نان‌ها و بیسکویت‌ها به مواد اولیه آنها اضافه کرد.

8ـ جوی دو سر

یک نصف فنجان جوی دو سر، 4 گرم فیبر مورد نیاز بدن را تامین می‌کند و کلسترول، مخصوصا کلسترول LDL را کاهش می‌دهد و مقاومت به انسولین را در بدن بهبود می‌بخشد.

— روش مصرف: بهترین راه خوردن یک کاسه غلات در زمان مصرف صبحانه است.

منابع:

1ـ رئیس‌زاده، سرمه، «افت قند خون، علایم و درمان صحیح»، «فصلنامه داخلی انجمن دیابت گابریک»ص.3، ت.بهار 92،ش.12

2ـ بنکدار تهرانی، علی، «تزریق گلوکاگون»، ص.3، ت.بهار 92، ش.123 (منبع فوق)

3ـ عباسی، سیما، «بی‌اطلاعی از افت قند خونم، «فصلنامه داخلی انجمن دیابت گابریک»، ص.3، ت. بهار 92، ش.12

4ـ صداقت، سارا، «چگونه از افت قند جلوگیری کنیم؟» (همان منبع)

5ـ سورمتی، محمدحسین، «گیاهان کاهنده‌ی خون» (همان منبع، ص. 31، ت. 21 ـ 8 ـ 90، ش.)

6ـ  جزایری، منوچهر، «8 خوراکی ضد دیابت»، (همان منبع، ص. 29، ت. 21 ـ 8 ـ 90، ش.345