اشتغال‌زایی پایدار با کلید طلایی «مهارت»

آرش صالحی ـ بر اساس آخرین گزارش مرکز آمار ایران نرخ بیکاری در قزوین به 6.5 درصد رسیده است که باعث شده نرخ بیکاری در کهن‌دیار مینودری 1.3 درصد پایین‌تر از متوسط کشوری قرار بگیرد. از سوی دیگر وجود میزان بالای فرصت شغلی خالی در بخش صنعت قزوین مدتی است که کمبود نیروی کار ماهر را به یک چالش جدی استان تبدیل کرده است؛ به طوری که صاحبان صنایع در جذب نیرو به ویژه نیروی متخصص با مشکل مواجه هستند. کارشناسان دلایل زیادی مانند نبود تخصص کافی در نیروی کار، وجود تورم و کاهش قدرت خرید، عدم امنیت شغلی، دستمزدهای پایین‌تر از حد قانونی، تغییر در نگرش جامعه نسبت به شغل و عدم تناسب بین سختی کار و حقوق دریافتی را از دلایل اصلی کمبود نیروی کار در قزوین می‌دانند، اما معتقدند مشکل اصلی «نبود تخصص کافی در نیروی کار» است که اگر این مشکل حل شود، کارفرمایان امنیت شغلی و پرداخت حقوق مکفی به نیروی کار را بر عهده خواهند گرفت. بسیاری بر این باورند که یکی از دلایل اصلی کم‌تخصصی نیروی کار در ایران فقدان آموزش‌های فنی و حرفه‌ای در سرفصل‌های دانشگاهی و حتی دروس آموزش و پرورش است و اگر به دنبال تربیت نیروی متخصص هستیم، چاره‌ای جز هم‌افزایی بین دانشگاه‌ها، مراکز فنی و حرفه‌ای و صنعت وجود ندارد.

نقش آموزش‌های فنی و حرفه‌ای در افزایش نرخ اشتغال و رضایت‌مندی شغلی

مربی یک آموزشگاه فنی و حرفه‌ای آزاد در گفت‌وگو با خبرنگار ولایت با بیان اینکه آموزش‌های فنی و حرفه‌ای می‌تواند نقش مهمی در افزایش نرخ اشتغال استان و رضایتمندی شغلی داشته باشد، گفت: این آموزش‌ها به طور معمول بر اساس نیازهای واقعی صنایع و کسب‌وکارها طراحی می‌شوند و به افراد کمک می‌کنند تا در زمینه‌های تخصصی مهارت کسب کنند.

میلاد سعیدی نیارکی اضافه کرد: افراد با داشتن مهارت‌های فنی و حرفه‌ای شانس بیشتری برای یافتن شغل مناسب دارند و کارفرمایان به دنبال افرادی هستند که بتوانند بلافاصله پس از استخدام وظایف خود را به خوبی انجام دهند که آموزش‌های فنی و حرفه‌ای این آمادگی را در افراد ایجاد می‌کند.

وی ادامه داد: آموزش‌های فنی و حرفه‌ای به کاهش شکاف بین مهارت‌های موجود در نیروی کار و مهارت‌های مورد نیاز کارفرمایان کمک می‌کند و این امر باعث می‌شود تا افراد بیشتری بتوانند در مشاغل مورد نیاز بازار کار مشغول به کار شوند.

این مربی با ذکر اینکه برخی از آموزش‌های فنی و حرفه‌ای به ویژه در حوزه‌های نوین مانند هوش مصنوعی و فناوری اطلاعات، مهارت‌های لازم برای راه‌اندازی کسب و کارهای کوچک را به مهارت‌آموزان ارائه می‌دهند، گفت: این امر باعث می‌شود تا افراد بتوانند با استفاده از مهارت‌های خود کسب‌وکار شخصی خود را راه‌اندازی کرده و فرصت‌های شغلی جدیدی ایجاد کنند.

سعیدی نیارکی تصریح کرد: آموزش‌های فنی و حرفه‌ای از سویی موجب افزایش بهره‌وری می‌شود؛ زیرا نیروی کار ماهر، بهره‌وری بیشتری دارد و آموزش‌های پیش از به کارگُماری باعث می‌شود تا افراد بتوانند وظایف خود را با کیفیت بهتر و در زمان کمتری انجام دهند و از سوی دیگر درآمد بالاتری را برای مهارت‌آموزان ایجاد می‌کند.

وی افزود: افرادی که دارای مهارت‌های فنی و حرفه‌ای هستند، به طور معمول درآمد بالاتری نسبت به افراد فاقد مهارت دارند و نیروی کار ماهر و آموزش‌دیده به بهبود کیفیت محصولات و خدمات کمک می‌کند و این امر باعث افزایش رقابت‌پذیری و رشد اقتصادی می‌شود که به نوبه خود می‌تواند منجر به ایجاد فرصت‌های شغلی بیشتری شود.

این مربی مهارتی تاکید کرد: آموزش‌های فنی و حرفه‌ای تخصصی می‌تواند منجر به ایجاد فرصت‌های شغلی جدید شود و مهارت‌آموزان با توجه به نیازهای بازار کار و آموزش‌های فنی و حرفه‌ای می‌توانند با ایجاد فرصت‌های شغلی جدید در حوزه‌های مختلف مانند فناوری اطلاعات، صنایع، خدمات و غیره به اشتغال استان و کشور کمک کنند.

غفلت از مهارت‌آموزی در سیاست‌گذاری‌ها

معاون پژوهشی سازمان فنی و حرفه‌ای کشور نیز در گفت‌وگو با خبرنگار ولایت اصلی‌ترین زیرساخت هر کشوری را نیروی انسانی بامهارت آن کشور دانست و گفت: باید به طور ویژه مهارت‌آموزی مورد توجه قرار گیرد و موضوع مهارت همواره مورد تاکید مقامات ارشد کشور بوده، اما در اجرا و سیاست‌گذاری‌ها چنین چیزی مشاهده نمی‌شود و از این‌رو این موضوع باید در کانون توجه تصمیم‌گیران قرار گیرد.

فاطمه منصوری اضافه کرد: کشورهای توسعه‌یافته مدیون سرمایه‌گذاری بر نیروی انسانی خود هستند و خوشبختانه امروز مسئولان بیش از پیش به اهمیت آموزش‌های فنی و حرفه‌ای پی برده‌اند. ارتقای کیفی و کمی آموزش‌های مهارت‌های حرفه‌ای باید دنبال شود و برگزاری رویدادهای مهارتی نیز می‌تواند نقش بسزایی در ارتقای سطح آموزش‌ها و تشویق مهارت‌آموزان داشته باشد.

وی ادامه داد: قزوین استانی صنعتی است و باید با نگاه بلندمدت مدیریت استان آموزش‌های فنی و حرفه‌ای زیادی به مهارت آموزان ارائه و رویدادهای مهارتی هم با دید ویژه‌ای برگزار ‌شود.

لزوم راه‌اندازی مرکز هدایت شغلی در دانشگاه‌های قزوین

از سوی دیگر، یک کارشناس هدایت شغلی و کاریابی تخصصی در گفت‌وگو با خبرنگار ولایت با اشاره به جدی گرفته نشدن واحدهای مهارتی در دانشگاه‌ها گفت: بر اساس استانداردها باید دست کم پنج تا ۲۵ واحد درسی مهارتی در برنامه آموزشی دوره کارشناسی هر رشته دانشگاهی گنجانده شود و این موضوع در حال حاضر با دروسی نظیر کارآموزی، کارورزی، کاربینی و یکی از دروس مرتبط با مهارت‌های رشته‌ها اجرایی شده است.

ابراهیم عزیزخانی با تاکید بر ضرورت راه‌اندازی مرکز هدایت شغلی و کاریابی تخصصی در دانشگاه‌های استان گفت: مرکز هدایت شغلی و کاریابی تخصصی می‌تواند نقش موثری در ارائه اطلاعات مشاغل به دانشجویان و دانش‌آموختگان دانشگاه داشته باشد و پیش‌نیازهای مهارتی را نیز به آنها معرفی کند.

وی با اشاره به نقاط ضعف دانشگاه‌های استان در زمینه مهارت‌افزایی و کاریابی اضافه کرد: کار اصلی مرکز هدایت شغلی و کاریابی تخصصی که در دانشگاه‌های سایر استان‌ها ایجاد شده، کاهش خلأها و ضعف‌های موجود در این حوزه است؛ چرا که در شرایط فعلی دانشگاه‌های استان قزوین در بخش انتقال مهارت‌ها با کاستی‌هایی روبه‌رو هستند.

این پژوهشگر روان‌شناسی صنعتی و سازمانی با بیان اینکه مسائل مرتبط با برگزاری دوره‌های مهارت‌افزایی در دانشگاه یکی از مشکلات قابل توجه است که نیاز به بازنگری و تقویت زیرساخت‌ها دارد، تصریح کرد: علاوه بر آن، ضعف در برنامه‌ریزی و اجرای بازدیدهای هدفمند و آموزشی برای دانشجویان نیز چالشی جدی به شمار می‌آید که نیاز به هماهنگی‌های زیادی دارد.

عزیزخانی با اشاره به ضعف‌های موجود در حوزه کاریابی تصریح کرد: برخی دانشگاه‌های مطرح توانسته‌اند با استقرار شرکت‌های کاریابی خصوصی در فضای دانشگاه تا میزان زیادی مشکلات مرتبط با کاریابی را حل کنند، اما در دانشگاه‌ها چنین اتفاقی کمتر رخ داده و جای خالی چنین مراکزی به شدت احساس می‌شود.

وی با اشاره به توافقات قبلی دانشگاه‌ها با سازمان فنی و حرفه‌ای افزود: با وجود این توافقات موانع و مشکلات متعددی در همکاری بین طرفین وجود دارد که تاکنون مانعی برای اجرای کامل و موثر پروژه‌های مشترک بوده است، اما دانشگاه‌های قزوین با تمرکز و تقویت رویکردهای عملیاتی خود در زمینه مهارت‌افزایی و کاریابی می‌توانند جایگاه دانش‌آموختگان خود را در بازار کار ارتقا دهند.

تشکیل کنسرسیوم مهارت در استان قزوین

اما سرپرست اداره کل آموزش فنی و حرفه‌ای استان از تشکیل کنسرسیوم مهارت در استان خبر داد و گفت: تشکیل کنسرسیوم مهارت، با مشارکت دستگاه‌ها و شرکت‌های تابعه وزارت کار در استان بسیار مهم و اولویت اصلی فنی وحرفه‌ای استان است.

منصور جلیلوند با بیان اینکه قزوین می‌تواند به قطب مهارت‌آ‌موزی کشور بدل شود، اضافه کرد: لازمه‌ تحقق برنامه‌ها و تبدیل استان قزوین به قطب مهارتی کشور، همکاری دستگاه و مدیران عضو کنسرسیوم مهارت است.

وی ادامه داد: برای توسعه مهارت‌‌آموزی به نیروی کار در استان قزوین به ورود خیران بیش از پیش نیاز داریم و مجمع خیرین مهارتی را بازوی اجرایی اداره‌کل در ایجاد، راه‌اندازی، تجهیز و توسعه آموزش‌های مهارتی در بخش‌های مختلف استان می‌دانیم. با توجه به اینکه این مجمع به تازگی شکل گرفته از خیران استان انتظار داریم این مجمع جدید را جهت پاسخ به نیازهای مهارتی و توانمندسازی خانواده‌های ضعیف و مناطق محروم استان یاری کنند.

ضرورت تدوین دوباره واحدهای دانشگاهی با نظر بازار و صنعت

با وجود همه شعارهایی که برای توسعه مهارت‌آموزی در دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی سر داده شده، اما همچنان وزارت علوم، تحقیقات و فناوری کار خاصی برای تدوین دوباره واحدهای دانشگاهی با نظر صنایع، واحدهای تولیدی و سایر مراکز کسب‌وکار انجام نداده است و همچنان توسعه مهارت در دانشگاه‌ها در سایه واحدهای درسی عمومی و بی‌فایده قرار گرفته است.