از کلاس‌های هوشمند و مدارس سبز تا معماری نشاط‌بخش

گفت‌وگو: مریم بهبهانی‌فر

مقدمه:

اداره‌کل نوسازی توسعه و تجهیز مدارس استان با عبور از الگوهای سنتی، وارد عصر جدیدی از طراحی و ساخت شده است. از ایجاد «مدارس سبز» و استفاده از انرژی‌های پاک گرفته تا طراحی فضاهای «کافه‌کتاب» و «بالکن‌های سبز» برای کاهش استرس دانش‌آموزان، همگی بخشی از استراتژی جدید برای تحقق توسعه عدالت آموزشی هستند.

در این گفت‌وگوی اختصاصی، «مجتبی پورعباسی مدیرکل نوسازی توسعه و تجهیز مدارس استان» به بررسی جزئیات پروژه‌های پیشرو در استان، از هوشمندسازی و مقاوم‌سازی مدارس تا مناسب‌سازی برای دانش‌آموزان دارای معلولیت می‌پردازد.

 او کمبود اعتبار و نوسانات قیمت مصالح را بزرگترین سد راه نوسازی مدارس در استان دانست؛ هرچند اعتقاد داشت با ورود پرقدرت صنایع و خیرین به عرصه مدرسه‌سازی، مسیر هموار شده است.

به گفته پورعباسی با توجه به سیاست‌های جدید دولت در زمینه «نشان‌دار کردن مالیات»، فرصت بی‌نظیری برای صنایع فراهم شده است تاعلاوه بر ایفای مسئولیت اجتماعی، از مزایای مالیاتی نیز بهره‌مند شوند.

 در این گفت‌وگو، مسیر تبدیل مدارس به فضاهای مدرن، پایدار و هوشمند از طریق مشارکت عمومی بررسی شده است که خواندن آن خالی از لطف نیست.

o جناب آقای پورعباسی، اخیرا  طرح «نهضت توسعه عدالت در فضاهای آموزشی و پرورشی با مشارکت مردم و خیرین» در سطح ملی آغاز شده است. به عنوان مدیر و کارشناس این حوزه، تعریف دقیق شما از «عدالت آموزشی» در بخش نوسازی مدارس چیست؟

همان‌طور که مستحضر هستید، مهم‌ترین رویکرد دولت چهاردهم در برنامه هفتم توسعه، «نهضت توسعه عدالت در فضاهای آموزشی» است. فلسفه وجودی این نهضت، «تحقق عدالت آموزشی» است؛ به این معنا که هیچ دانش‌آموزی در هیچ نقطه‌ای از کشور، نباید از امکانات و تجهیزات آموزشی استاندارد محروم بماند. با این دیدگاه کلان، در استان قزوین نیز برنامه‌ریزی‌های ویژه‌ای برای تحقق این نهضت انجام داده‌ایم.

o وضعیت پروژه‌های استان در قالب این نهضت به چه صورت است؟

در سطح استان قزوین، ۱۰۷ پروژه در قالب ۵۸۷ کلاس درس در این نهضت تعریف شده است که از این تعداد، ۱۰۳ پروژه فعال شده است و در مسیر اجرا یا بهره‌برداری قرار دارند. در فاز نخست، ۴۵ پروژه را به اتمام رسانده و افتتاح کردیم و امیدواریم در فاز دوم که همزمان با هفته دولت و برای شروع سال تحصیلی جدید است، ۲۲ پروژه دیگر را به بهره‌برداری برسانیم.

o اولویت‌بندی این پروژه‌ها در استان قزوین بر چه اساسی انجام می‌شود؟ آیا معیار شما تراکم جمعیت است یا شاخص‌های محرومیت؟

شاخص اصلی ما «کمبود سرانه آموزشی» است. سرانه آموزشی استاندارد جهانی ۸.۱ متر مربع و سرانه کشوری ۵.۵ متر مربع است؛ این عدد در استان قزوین ۵.۴۵ متر مربع گزارش می‌شود. اما نکته اینجاست که این میانگین، به دلیل خالی بودن مدارس در برخی روستاها مثلا در الموت سرانه ۲۳ متر مربع یا در آوج 17 مترمربع می‌باشد و به‌صورت کاذب، بالا نشان داده می‌شود.

واقعیت این است که در مناطقی چون شهر قزوین، سرانه آموزشی ۳ مترمربع، در شهرستان البرز ۳.۲ مترمربع و به‌ویژه در ناحیه شهری مهرگان با ۲.۸۶ متر مربع، بسیار اندک است و تراکم کلاس‌ها در این مناطق بالا می‌باشد. بنابراین، نهضت توسعه عدالت بر اساس نظام مسائل طبقه‌بندی‌شده همچون: مدارس تخریبی، کانکسی و مناطق دارای کمبود سرانه، تعریف شده است.

o یکی از دغدغه‌های همیشگی، وجود مدارس کانکسی بوده است؛ وضعیت این مدارس در استان قزوین چگونه است؟

جای خوشحالی است که اعلام کنم در قالب همین نظام مسائل، تمامی ۸ مدرسه کانکسی استان در قالب ۱۰ کلاس درس نوسازی و تحویل داده شده است و درحال‌حاضر دیگر مدرسه کانکسی بالای ۱۰ نفر دانش‌آموز در استان نداریم. در بحث مدارس تخریبی نیز اقدامات خوبی در حال انجام است.

o نقش خیرین و مشارکت‌های مردمی در این موفقیت‌ها چقدر پررنگ بوده است؟

نقش خیرین فوق‌العاده است. میزان تعهدات خیرین در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۴ مبلغ ۲۵۴ میلیارد تومان بود که این رقم در سال تحصیلی گذشته به ۸۰۰ میلیارد تومان رسید؛ یعنی یک جهش چهار برابری! پیش‌بینی می‌کنیم تا پایان سال این رقم به ۱.۲ یا ۱.۳ همت برسد. تاکید رئیس‌جمهور نیز بر مشارکت عمومی است؛ اینکه ۱۰۰ نفر بیایند و یک مدرسه بسازند، برای ما ارزشمندتر از این است که یک نفر ۱۰۰ مدرسه بسازد؛ چرا که عدالت آموزشی باید با مشارکت همگانی محقق شود. در همین راستا، استان قزوین موفق شد رتبه مشارکت‌های مردمی خود را از هفدهم به ششم کشور ارتقا دهد.

o آیا صنایع و بخش خصوصی نیز در این زمینه مشارکت داشته‌اند؟

بله، هرچند شرایط اقتصادی قدری تاثیرگذار بوده، اما صنایع استان نقش موثری ایفا کردند. به عنوان نمونه، بزرگ‌ترین پروژه استان، مدرسه ۲۴ کلاسه‌ای است که توسط شرکت «ریسندگی گیلان» با اعتباری بالغ بر ۳۰۰ میلیارد تومان در حال احداث است. همچنین «پروژه دارالفنون» بانک پاسارگاد را در هفته دولت افتتاح خواهیم کرد که نشان‌دهنده همراهی خوب بخش صنعت و بانک‌ها با توسعه فضاهای آموزشی استان است.

o در کنار پروژه‌های عمرانی کلان، شنیده‌ایم که طرح‌هایی نیز برای بهسازی و شاداب‌سازی مدارس در جریان است؛ جزئیاتی از این اقدامات بفرمایید.

بله، در همین راستا «طرح شهید عجمیان» را با قدرت اجرا کردیم. در این طرح، امسال بهسازی ۱,۳۰۰ کلاس درس در قالب ۴۷۵ مدرسه استان هدف‌گذاری شده است که شامل: شاداب‌سازی، رنگ‌آمیزی و تعمیر تجهیزاتی مانند صندلی‌های آسیب‌دیده است. در بخش سیستم‌های گرمایشی نیز در سال گذشته ۹۰ مدرسه شامل ۵۹۹ کلاس درس، ایمن‌سازی شدند.

در نهضت آسفالت نیز، سال گذشته ۷۰ هزار متر مربع از محوطه مدارس آسفالت شد و امسال ۱۰۰ هزار متر مربع دیگر در دست اقدام است. در بحث ایزوگام نیز، پس از انجام ۸۰ هزار متر مربع در سال گذشته، امسال هم همین مقدار در حال اجرا می‌باشد؛ به جرأت می‌توانم بگویم دیگر مدرسه‌ای در سطح استان وجود نخواهد داشت که از لحاظ ایزوگام سقف با مشکل مواجه باشد.

o اشاره کردید که صنایع در نهضت توسعه عدالت آموزشی و پرورشی مشارکت دارند؛ وضعیت توافقات با صنایع که توسط استانداری پیگیری می‌شود، چگونه است؟

صنایع بر اساس آیین‌‌نامه اجرایی «بند «خ» ماده ۲۰ قانون برنامه پنج ساله هفتم» و با بهره‌مندی از مشوق‌های بخشودگی مالیاتی که اگر مدرسه را از صفر تا صد بسازند تا ۷۵ درصد مالیات قطعی‌شان بخشیده می‌شود؛ پای کار آمده‌اند. آقای نوذری استاندار در این زمینه بسیار فعال هستند و در قالب «چهارشنبه‌های صنعت» تعهدات خوبی از این بخش اخذ کرده‌اند و از ۳۵ پروژه‌ای که هدف‌گذاری شده است بخشی از این پروژه به مرحله اجرا رسیده است. به عنوان مثال، آقای صفایی دو پروژه بزرگ دارند که یکی از آن‌ها در هفته دولت افتتاح می‌شود و دیگری در شریفیه در حال اجرای اسکلت است. همچنین بانک‌ها همچون: بانک سپه در آوج و بانک ملت در بوئین‌زهرا مشارکت‌های مؤثری داشته‌اند. با وجود برخی محدودیت‌ها در شرایط فعلی، ما همچنان پیگیر اجرای تفاهم‌نامه‌ها هستیم.

o بسیاری از مخاطبان تصور می‌کنند مناطق دورافتاده بیشترین کمبود را دارند؛ آیا این تصور درست است؟

خیر، اتفاقا در مناطقی مانند: الموت و آوج به دلیل مهاجرت و کاهش تراکم دانش‌آموزی، سرانه آموزشی نسبتا مطلوبی داریم. بیشترین کمبود فضای آموزشی ما دقیقا در «شهرستان قزوین» و «شهرستان البرز» به‌ویژه ناحیه شهری مهرگان است که سرانه آموزشی در مهرگان با ۲.۸۶ متر مربع، تقریبا نصف میانگین استان است.

o برای حل بحران سرانه آموزشی در این مناطق پرجمعیت چه برنامه‌ای دارید؟

نگاه ویژه در توسعه فضاهای آموزشی به مهرگان، محمدیه و شهر قزوین است. در همین راستا، تفاهم‌نامه‌ای برای احداث ۱۲ مدرسه با اداره‌کل راه و شهرسازی به صورت ۵۰-۵۰ داریم که ۸ مدرسه آن در مهرگان است و در حال اجرا می‌باشد. همچنین با همکاری بسیج سازندگی، پروژه‌های مهمی از جمله «هنرستان تخصصی مهرگان» به نام «رهبر شهید انقلاب» و مدرسه «فرشته‌های میناب» کلنگ‌زنی شده است و در حال ساخت هستند. تلاش ما این است که این پروژه‌ها که نماد ایستادگی در برابر جنایات رژیم صهیونیستی و استکبار جهانی هستند، هرچه سریع‌تر به بهره‌برداری برسند.

o در ساختار جدید و ذیل «نهضت توسعه عدالت در فضاهای آموزشی ـ پرورشی با مشارکت مردم و خیرین» چه تدابیری برای کاهش شکاف امکانات میان مناطق محروم و برخوردار و تجهیز مدارس به ابزارهای مدرن نظیر آزمایشگاه‌ها و سالن‌های دیجیتال اندیشیده شده است؟

صددرصد این موضوعات در اولویت قرار دارد؛ به گونه‌ای که علاوه بر احداث سالن‌های ورزشی در بحث هوشمندسازی بسیار فعال عمل کرده‌ایم؛ در حال حاضر حداقل ۵۰ درصد از تمامی مدارس نوساز، کلاس‌هایشان هوشمند است. در سال گذشته ۱۲۴ مدرسه در قالب ۲۱۰ کلاس درس هوشمندسازی شد و امسال نیز تصمیم داریم این روند را گسترش دهیم. همچنین سال گذشته ۳۰ میلیارد تومان تجهیزات و کمک‌آموزشی به مدارس استان تزریق کردیم. در بخش تعمیرات نیز ۲,۱۵۰ میز و نیمکت را بازسازی کرده و ۴,۵۰۰ سری میز و صندلی جدید تهیه و به‌صورت عادلانه میان مناطق توزیع کردیم.

o یکی از دغدغه‌های مهم، مناسب‌سازی محیط مدارس برای دانش‌آموزان دارای معلولیت است؛ در پروژه‌های جدید چه اقداماتی برای این قشر عزیز از جامعه شده است؟

به نکته بسیار مهمی اشاره کردید. ما نگاه ویژه‌ای به این عزیزان داریم؛ برای نمونه، اولین مدرسه تخصصی« اوتیسم» استان با امکانات کامل و استاندارد در قزوین ساخته شده است و پیش‌بینی می‌شود در هفته دولت افتتاح ‌شود. همچنین در ناحیه شهری مهرگان نیز کلنگ احداث مدرسه‌ای برای کودکان استثنایی و اوتیسم به زمین زده شده و عملیات اجرایی آن در حال انجام است. برای دانش‌آموزان با معلولیت‌های جسمی- حرکتی نیز در حال حاضر ۱۱ زمین چمن مصنوعی اختصاصی در مدارس استثنایی استان در حال احداث است تا این عزیزان بدون آسیب‌دیدگی ورزش کنند.

o برای مدارس قدیمی که دانش‌آموزان با شرایط حرکتی خاص در آن‌ها حضور دارند، چه تدبیری دارید؟

یک خاطره تلخ موجب شد تا به صورت فوری وارد عمل شویم. سال گذشته در بازدید از مدرسه «بیاضیان»، دانش‌آموزی را دیدم که ناچار بود روی تخت و درحالت خوابیده در کلاس درس بخواند، همین‌طور دانش آموزان دیگر همه در طبقه همکف مستقر شده بودند در حالی که کلاس‌های طبقه بالا خالی بودند. بلافاصله دستور احداث یک آسانسور «تخت‌بَر» ۱۴ نفره را صادر کردیم که مراحل آن پایان یافته است و شهریورماه افتتاح می‌شود.

o آیا این استانداردها برای همه مدارس الزامی است؟

بله؛ در مدارس جدید، وجود «رمپ» و مسیرهای دسترسی استاندارد برای معلولین جزو الزامات غیرقابل‌تغییر است و بدون رعایت این موارد، پروژه تایید نمی‌شود. در مورد مدارس قدیمی که ممکن است سال‌ها پیش ساخته شده باشند، اگر موردی گزارش شود که فاقد این امکانات باشد در کمترین زمان ممکن برای اجرای رمپ و مناسب‌سازی اقدام می‌کنیم. از جامعه معلولین و خانواده‌ها هم می‌خواهم هرگونه مورد یا اعتراضی در این زمینه دارند به ما اطلاع دهند تا رسیدگی و پیگیری کنیم.

o روزنامه ولایت: با توجه به تغییرات اقلیمی و چالش‌های زیست‌محیطی که امروز با آن مواجه هستیم، آیا اداره‌کل نوسازی مدارس استان قزوین رویکردی برای ایجاد «مدارس سبز» و استفاده از انرژی‌های پاک، در راستای عدالت بین‌نسلی و حفاظت از منابع محیط‌زیستی، در نظر گرفته است؟

بله، صددرصد. در این زمینه برنامه‌ریزی مشخصی داریم. استان قزوین به شکل آزمایشی، اجرای نخستین «مدرسه پایدار» یا «مدرسه سبز» را آغاز کرده است. این پروژه در مدرسه فرهنگیان قزوین، در حال اجرا می‌باشد؛ البته به دلیل کمبود اعتبار، پروژه فعلا با حدود ۳۰ درصد پیشرفت فیزیکی نیمه‌کاره مانده است، اما امسال بنا داریم مجدداً اجرای آن را با جدیت دنبال کنیم. این پروژه، یک مدرسه ۱۸ کلاسه با حدود ۶ هزار متر مربع زیربنا هست و چون پروژه بزرگی است، با اعتبارات دولتی به‌تنهایی قابل پیشبرد نیست؛ به همین دلیل، در حال رایزنی با برخی صنایع برای تامین منابع مالی آن هستیم.

o آیا در مدارس دیگر استان هم استفاده از فناوری‌های مرتبط با محیط زیست و صرفه‌جویی در منابع دیده شده است؟

بله، نمونه‌های خوبی در این زمینه داریم. برای مثال در مدرسه «فردوس آبیک» از سیستم «آب خاکستری» استفاده شده است؛ یعنی آب باران جمع‌آوری و در مخازن ذخیره می‌شود تا در بخش‌هایی مانند فلاش‌تانک‌ها مورد استفاده قرار گیرد و از مصرف آب شرب جلوگیری شود. همچنین در مدرسه پاسداران قزوین، زیرساخت‌های مرتبط با انرژی خورشیدی و استفاده از آب خاکستری به‌طور کامل اجرا شده است. این پروژه توسط وزیر محترم افتتاح و از مهر امسال دانش‌آموزان به‌صورت رسمی در آن مستقر خواهند شد.

o آیا برای توسعه انرژی خورشیدی در مدارس استان نیز برنامه مشخصی دارید؟

در این حوزه هم برنامه‌ریزی گسترده‌ای انجام شده است. ما برای ۴۹۱ مدرسه استان، تجهیز به پنل‌های خورشیدی را در دستور کار داریم تا هم بخشی از برق مورد نیاز مدارس تأمین شود و هم امکان بازگشت برق تولیدی به شبکه فراهم باشد. در فاز نخست، برای ۵۲ مدرسه، هر کدام به ظرفیت ۵ کیلووات، مجموعا ۲۶۰ کیلووات ابلاغ شده است. تجهیزات این طرح از سوی ساتبا تحویل اداره برق استان شده است و از آنجا به ما تحویل داده‌اند. برنامه‌ریزی اجرایی انجام شده و تنها در ۱۰ روز گذشته، زیرساخت‌های ۲۰ مدرسه اجرا شده است یا در حال اجرا می‌باشد. امیدواریم در فازهای بعدی، این ۴۹۱ پروژه نیز به‌تدریج به انرژی خورشیدی مجهز شوند.

o در معماری مدارس جدید، آیا به شاخص‌هایی مانند آرامش‌بخشی محیط، کاهش استرس دانش‌آموزان و تقویت یادگیری از طریق طراحی فضا هم توجه شده است؟

کاملا؛ این موضوع امروز یکی از محورهای مهم طراحی فضاهای آموزشی است و ما هم به آن توجه ویژه داریم. برای نمونه، در همان مدرسه پاسداران که اشاره شد، این شاخص‌ها به‌خوبی رعایت شده است؛ از جمله در محوطه‌سازی، فضای سبز، سالن‌های ورزشی، چمن مصنوعی و طراحی فضاهایی که نشاط و آرامش دانش‌آموزان را تقویت کند. این موارد امروز جزو استانداردهای طراحی مدارس ما محسوب می‌شود.

o یعنی دیگر مانند گذشته از نقشه‌های تیپ و یکسان برای همه مدارس استفاده نمی‌شود؟

دقیقا همین‌طور است. درگذشته بیشتر مدارس بر اساس نقشه‌های تیپ ساخته می‌شدند؛ اما امروز ما به سمت «نقشه‌های موردی» حرکت کرده‌ایم. یعنی ابتدا زمین و شرایط محل دیده می‌شود سپس براساس اقلیم، نیاز منطقه و نوع کاربری، طراحی انجام می‌گیرد. مثلا مدرسه‌ای که در منطقه کوهستانی ساخته می‌شود، طبیعتا باید متناسب با همان شرایط طراحی شود؛ همین‌طور در مناطق گرمسیری یا کم‌برخوردار. در این زمینه، مدارسی مانند: مدرسه مولوی، مدرسه وحدانی و مدرسه پاسداران از جمله نمونه‌های طراحی موردی ما هستند.

o آیا در طراحی‌های جدید مدارس، به موضوع «محله‌محوری» هم توجه شده است؟

یکی از رویکردهای جدید ما همین بحث محله‌محوری است. تلاش کرده‌ایم مدارس تنها محل آموزش دانش‌آموزان نباشند بلکه بتوانند به‌عنوان یک فضای فرهنگی و اجتماعی برای محله هم ایفای نقش کنند. برای مثال در برخی طراحی‌ها، درب مستقلی برای نمازخانه مدرسه به سمت محله پیش‌بینی شده تا اهالی بتوانند در ساعات غیرآموزشی، مثلا برای نماز مغرب و عشا از آن استفاده کنند.

o در برخی کشورها، در مدارس فضاهایی مانند کافه‌کتاب، بالکن‌های سبز یا فضاهای فرهنگی طراحی می‌شود. آیا در ساخت مدارس جدید چنین نگاه خلاقانه‌ای وجود دارد؟

خوشبختانه این نگاه در طرح‌های جدید ما دیده شده است. در مدارسی مانند مدرسه صنایع ریسندگی گیلان و مدرسه پاسداران، فضاهایی به عنوان فضای فرهنگی و «کافه‌کتاب» پیش‌بینی کرده‌ایم تا دانش‌آموزان و در برخی موارد عموم مردم بتوانند از آن بهره ببرند. همچنین در برخی پروژه‌ها از بالکن مدارس هم استفاده خلاقانه شده است؛ به این صورت که با ایجاد شکست در طبقات، بالکن‌های سبز طراحی شده، باغچه، میز و صندلی در آن‌ها قرار گرفته و دسترسی آسانسوری به این فضاها پیش‌بینی شده است تا دانش‌آموزان و سایر مردم محله بتوانند از آن به‌ عنوان فضای مطالعه، گفت‌وگو و استراحت استفاده کنند. این رویکرد در مدرسه پاسداران به‌طور جدی دنبال شده است.

o در حوزه ایمنی و مقابله با بلایای طبیعی چه رویکرد و برنامه‌ای را برای مقاوم‌سازی مدارس استان در دستور کار دارید؟

براساس ابلاغیه‌های ملی، موظف هستیم که حدود ۱۰ درصد از اعتبارات تخصیصی خود را صرف مقاوم‌سازی و بهسازی مدارس کنیم. در این راستا، چندین پروژه در دست اجرا داریم؛ از جمله مدرسه «اصغرآباد» در منطقه آبیک که از پیش ملاحظات فنی با آن انجام و امکان‌سنجی شده است. همچنین روستای «مشکین» در تاکستان و منطقه «ضیاآباد» در دستور برنامه‌ریزی و مطالعات فنی قرار دارند تا پس از اتمام مطالعات، بودجه لازم برای اجرای آن‌ها تخصیص یابد.

o با توجه به شرایط اقتصادی فعلی، بزرگترین چالش شما در مسیر پیشبرد این پروژه‌ها چیست؟

بی‌شک، مهم‌ترین چالش ما «کمبود اعتبار» است. علاوه بر این، نوسانات شدید قیمت مصالح ساختمانی نیز چالش بزرگی است؛ چرا که پیمانکاری که در مناقصه برنده می‌شود با یک قیمت مشخص وارد کار می‌شود، اما افزایش ناگهانی قیمت‌ها و شرایط اقتصادی و بین‌المللی کشور، اجرای پروژه‌ها را با دشواری بسیاری روبرو می‌کند.

o با توجه به این کمبود بودجه، چگونه توانسته‌اید این حجم از پروژه‌ها را پیش ببرید؟

اگر مشارکت مردم و خیرین نبود، اصلا این نهضت نمی‌توانست ادامه پیدا کند. باید بگویم حدود ۵۰ درصد از مدارس در استان به صورت خیری و با همکاری صنایع در حال اجرا می‌باشد. اگر تنها به اعتبارات دولتی اتکاء می‌کردیم، هرگز نمی‌توانستیم این حجم از نوسازی را رقم بزنیم. اعتبارات دولتی نیز گاهی با چالش‌هایی مانند اسناد خزانه یا سیستم‌های مرابحه همراه است، اما تکیه بر هم‌پیمانی دولت و مردم، موتور محرک اصلی ما می‌باشد.

o اگر بخواهید پیامی برای جامعه و صنایع استان داشته باشید، آن پیام چیست؟

من از صنایع و مدیران بزرگ استان می‌خواهم که در بحث مدرسه سازی سهیم شوند. دولت رویکرد جدیدی را در پیش گرفته است که در آن می‌توان از طریق «نشان‌دار کردن مالیات» و مشارکت در پروژه‌های عمرانی، از امتیازات مالیاتی بهره‌مند شد. در این راستا ما مصمم هستیم صنایع را ترغیب کنیم که به جای پرداخت مستقیم مالیات به دولت، این مبالغ را در قالب پروژه‌های مدرسه‌سازی و آبادسازی مدارس سرمایه‌گذاری کنند تا هم خدمت به فرزندان استان را انجام دهند و هم از مزایای قانونی بهره‌مند شوند.

o آیا نمونه موفقی از مشارکت مردم در این زمینه در استان سراغ دارید؟

در این راستا پروژه‌هایی مانند «اورس‌آباد» نمونه‌ای درخشان هستند. در افتتاحیه یکی از این پروژه‌ها، ۱۶۱ نفر مشارکت داشتند که مبالغ آن‌ها از یک میلیون تا بیست میلیون تومان متغیر بود. نکته جالب اینجاست که برخی از مشارکت‌کنندگان که ساکن استان قزوین هم نبودند، اما با دیدن اثرگذاری این پروژه‌ها، برای کمک به مدارس استان اقدام کردند. این نشان می‌دهد که وقتی شفافیت و اثرگذاری مشخص باشد، مردم و خیرین با اشتیاق وارد عمل می‌شوند.

o در مورد خیرین هم صحبت کردید؛ آیا تجربه‌ای از تعامل با خیرین دارید که الهام‌بخش باشد؟

ما با چهره‌های بسیار بزرگی روبرو هستیم که نگاهشان به مدرسه‌سازی، فراتر از مسائل مالیاتی و اقتصادی است. برای نمونه، وقتی با برخی از خیرین و صاحبان صنایع بزرگ  صحبت می‌کنیم، نه تنها از پرداخت هزینه‌ها نگران نیستند، بلکه با اشتیاق می‌گویند: «لحظه‌شماری می‌کنند تا روزی که بروند به مدرسه و ببینند بچه‌ها دارند در کلاس‌هایی که ساخته‌اند، درس می‌خوانند». این روحیه ایثارگری و نگاه خیرخواهانه، بزرگترین دارایی در مسیر پیشبرد نهضت توسعه عدالت آموزشی است. ما باید این چهره‌ها و الگوهای خیر را بیشتر معرفی کنیم تا دیگران نیز از آن‌ها الهام بگیرند.

o روزنامه ولایت: یک نکته‌ای که در جامعه امروز به نظر می‌رسد، ضعف اعتماد عمومی نسبت به برخی مشارکت‌ها یا مسئولیت‌های اجتماعی است. آیا این بی‌اعتمادی در حوزه مدرسه‌سازی هم دیده می‌شود یا مردم در پروژه‌هایی که مستقیماً به فرزندان خودشان مربوط است، متفاوت عمل می‌کنند؟

مدرسه با سایر مراکز تفاوت دارد؛ چون مدرسه به دانش‌آموزان و فرزندان خودِ مردم اختصاص دارد. در برخی پروژه‌ها شاید مشارکت مردم کمتر باشد، اما وقتی پای مدرسه در میان می‌آید، سطح حساسیت و مشارکت تغییر می‌کند.

اما یک چالش بزرگ دیگر، بحث «قدرت خرید اعتبارها» در برابر تورم است. مثلا ما بودجه‌ای داشتیم که از حدود ۲۵۰ میلیارد تومان به ۸۰۰ میلیارد تومان رسید؛ اما با توجه به نرخ تورم، این رشد عددی لزوما به معنای پیشرفت واقعی نیست و تاثیر آن در نوسازی مدارس چندان چشمگیر نمی‌شود.

o آیا خیرین با بحث تورم و افزایش هزینه‌ها به مشکل نمی‌خورند؟

اگر بخواهیم صرفا با اعداد و ارقام و نرخ تورم صحبت کنیم، کار سخت می‌شود. اما نگاه خیرین متفاوت است. بسیاری از خیرین می‌گویند: «موضوع من بحث مالی نیست؛ من تصمیم می‌گیرم مثلا ساخت سه کلاس را با هر هزینه‌ای که پیش بیاید، تا پایان کار پیش ببرم». یا می‌گویند: «شش کلاس را کامل و با کیفیت بالا تحویل می‌دهم، اگر هزینه آن از دو میلیارد امروز، سال آینده به چهار میلیارد برسد.» آن‌ها به «پروژه» متعهد می‌شوند، نه فقط به «عدد و رقم».

o شما در مورد ضعف اعتماد صحبت کردید؛ اما از سوی دیگر، نمونه‌هایی از خیرانی دارید که فراتر از انتظار عمل می‌کنند. می‌توانید از این رویکردها بگویید؟

برای اثبات اینکه هنوز در این حوزه افراد بسیار بزرگ و باایمانی داریم، دو نمونه بسیار جالب را برایتان می‌گویم.

اول، خیرینی هستند که در خارج از کشور ساکن‌اند؛ مانند دکتر عطاران رضایی، فوق‌تخصص مغز و اعصاب که تا به حال دو مدرسه برای استان ساخته ‌است. ایشان هر سال به قزوین می‌آیند از مدارس بازدید می‌کند و برای دانش‌آموزان و معلمان هدایایی می‌آورند. مثلا امسال ۵۵۰ عدد کوله‌پشتی باکیفیت از آمریکا برای بچه‌ها آوردند و برای معلمان هم کارت هدیه تهیه کردند. وقتی از ایشان خواستیم برای استان قزوین کاری انجام دهند، امسال تعهد دادند سه مدرسه دیگر را با بودجه‌ای در حدود ۱۰ میلیارد تومان شروع کنیم که ما هم استارت کار را زده‌ایم و در حال پیشبرد هستیم.

o این واقعا الهام‌بخش است. آیا نمونه دیگری هم از این نوع مشارکت‌های بی‌صدا وجود دارد؟

نمونه دوم از این هم عجیب‌تر است. با خیرینی روبرو هستیم که ما یک بار هم ایشان را از نزدیک ملاقات نکرده‌ایم! تنها از طریق تلفن با ایشان صحبت می‌کنیم. ایشان خرداد سال گذشته مبلغ ۲۵ میلیارد تومان را به حساب مجمع خیرین واریز کردند و متعهد شدند که پنج مدرسه به نام «ائمه (ع)» ساخته شود. ایشان نخواستند نامشان در اخبار بیاید، تنها گفتند: «به نام ائمه بسازید.» ما عکسی هم از ایشان نداریم و تنها از طریق نماینده‌شان با ایشان در ارتباط هستیم.

این نشان می‌دهد که برخلاف تصور عمومی، هنوز هم افراد بسیار باایمان و باایمانی در این استان هستند که بدون هیچ چشمداشتی و بدون نیاز به دیده شدن، برای آینده فرزندان میهن سرمایه‌گذاری می‌کنند. این‌ها همان افرادی هستند که اعتماد را دوباره در جامعه زنده می‌کنند.