پرخاشگری در مسیر رشد کودک


دکتر رویا درویش پیشه ـ مشاور خانواده
پرخاش از نظر لغوی غضب، غصه و انفعال است و پرخاشگری یعنی جنگجویی، فتنه‌طلبی، ستیزه‌جویی و هنگامه‌طلبی است. اگرچه پرخاشگری یک رفتار مطلوب در مسیر رشد طبیعی کودک است اما اگر تحت کنترل صحیح نباشد، می‌تواند به صورت هیجان از هم پاشیده‌ای درآید. ذبیح‌ا... فرجی در کتاب "انگیزش و هیجان" می‌نویسد: غریزه پرخاشگری در تمام حیوانات و ازجمله انسان به طور ارثی وجود دارد و یک ویژگی طبیعی است. این محرک یک استعداد ذاتی و عملا مبتنی بر سودمندی برای موجود زنده و همیشه در دسترس اوست و به راحتی می‌تواند برانگیخته شود و نیز وقتی ظهور پرخاشگری، مانع رسیدن به هدف دیگری باشد، می‌تواند فرو نشانده شود. کریس، ال کلینکه در مجموعه کامل "مهارت‌های زندگی" پرخاشگری را دفاع کردن از حقوق خود به شیوه‌ی خصمانه می‌داند افراد پرخاشگر سعی می‌کنند نیازها و خواسته‌های خود را از طریق تسلط، توهین تحقیر دیگران برآورده کنند و موناکو معتقد است پرخاشگری انگیزه‌ای است که ما به یکدیگر حمله می‌کنیم؛ آسیب می‌رسانیم وگاهی همدیگر را می‌کشیم. در واقع ما با دشنام دادن یا کوشش در جهت بی‌آبرو کردن دیگران به صورت کلامی پرخاشگری می‌کنیم. برونسون پرخاشگری را یکی از ملاک‌های رشد اجتماعی می‌داند که کودک به اشکال مختلف از قبیل خراب کردن، برداشتن اسباب بازی کودکان دیگر، جیغ و فریاد زدن، گریه کردن، زد و خورد کردن و ناسازگاری و اختلاف ظاهر می‌شود. در واقع پرخاشگری رفتاری است که از خشم مخربی ناشی می‌شود و به قصد آسیب‌رساندن یا از بین بردن چیزی یا کسی به کار می‌رود. پرخاشگری به عنوان روشی خصمانه است که فرد برای ارضای انگیزه‌های درونی و بیرونی و همچنین رسیدن به هدف از آن استفاده می‌کند و این رفتار اغلب درنتیجه پاداش تنبیه و نیز از طریق تقلید از الگوهای مختلف آموخته می‌شود. نواکو، یکی از روانشناسان تربیتی در تحقیق و مطالعه‌ای نشان داده است که برای تبیین خشم باید پاسخگوی چند سوال بود: ـ چرا افراد خشمگین می‌شوند؟ ـ واکنش اطرافیان نسبت به خشم چیست؟ ـ واکنش فرد خشمگین نسبت به خشم چیست؟ در پاسخ به این سووالات می توان گفت: ـ خشم،هیجان شایعی است که بیشتر نسبت به اطرافیانی است که نتوانسته‌اند انتظارات و خواسته‌های فرد را برآورده سازند. ـ انگیزه خشم اغلب تحقق خواسته‌های فرد است. ـ واکنش اطرافیان نسبت به خشم اکثرا منفی است. ـ گرچه پس از خشم ممکن است فرد احساس رضایت کند اما این بدان معنا نیست که به خواسته‌هایش رسیده است. ـ و در نهایت: خشم اثرات نامناسبی برای افراد دارد. دکتر شکوه نوابی‌نژاد در کتاب "رفتارهای بهنجار و نابهنجار" درباره علل پرخاشگری می‌نویسد: صاحب‌نظران معتقدند که پرخاشگری ممکن است یا از ناکامی‌های بنیادی ناشی گردد یا به علت وجود مدل‌های پرخاشگرانه در کودکان به وجود آید. پرخاشگری برحسب زمان در شبانه روز، موقعیت، میزان آشنایی با کودکان دیگر و حضور یا غیبت بزرگسالان تغییر می‌کند.  انواع پرخاشگری بسیاری از صاحب‌نظران پرخاشگری را به دو دسته تقسیم می‌کنند:  پرخاشگری وسیله‌ای: اگر رفتاری در جهت نیل به هدفی انجام گیرد پرخاشگری وسیله‌ای تلقی می‌شود. در این رفتار آسیب رساندن به دیگران و یا آزار و اذیت مدنظر نمی‌باشد هر چند ممکن است در این میان به دیگران لطمه‌ای نیز وارد شود ولی هدف و غایت اصلی آن به دست آوردن چیز دیگری بوده است.  پرخاشگری خصمانه: پرخاشگری خصمانه را هر نوع رفتاری می‌دانند که هدفش اذیت کردن یا آسیب رساندن به موجود زنده دیگری است. به بیان ساده‌تر؛ پرخاشگری خصمانه رفتاری است در جهت آسیب رساندن به خود و دیگران.  عوامل موثر در پرخاشگری فقر خانواده، الگوپذیری از خانواده، تشویق و تنبیه، پایین بودن بهره هوشی، جنسیت، مصرف داروها، اهانت و ارزشیابی منفی، اضطراب و استرس، ترس، عدم موفقیت و تضاد کشمکش‌های درونی از عوامل موثر در پرخاشگری شناخته شده‌اند. در کنار عوامل فوق عده‌ای از کارشناسان روانشناسی معتقدند که تلویزیون و رسانه‌ها نقش عظیمی در یادگیری پرخاشگری دارند. "ارون" در پژوهشی نشان داد که بین تماشای خشونت از تلویزیون پرخاشگرانه عمل کردن، یک همبستگی وجود دارد. کودکان پرخاشگر، غالبا بیشتر تلویزیون تماشا می‌کنند با هنرپیشه‌های پرخاشگر، بیش‌تر همانندسازی می‌کنند شاید بیشتر معتقد باشند که پرخاشگری روی صفحه تلویزیون منعکس‌کننده زندگی واقعی است.  پرخاشگری کودکان کودکان پرخاشگر بد رفتار را معمولا نمی‌توان صرفا به وسیله روش‌های چشم‌پوشی و پاداش‌دهی کنترل کرد. بنابراین والدین نیاز به یادگیری روش‌های کنترل و چاره‌ساز دارند که آنان را برای رسیدن به کنترل سریع و موثر قادر سازد. کودکان باید بیاموزند که محدودیت عملکرد آنان چقدر است. به آنان باید یاد داده شود که نتایج حاصله از اعمال خود را که قابل قبول نیست، ببینند. رفتارهای خشونت‌آمیز اغلب ناشی از تجارب خشم، ناامیدی یا عدم خویشتنداری است. کودکان همه چیز را به خوبی تقلید می‌کنند و پیروزی یک احساس رضایت و قدرت در آنان به وجود می‌آورد. این الگوی رفتاری می‌تواند به صورت عادت درآید چنان که کودک می‌آموزد، هر کجا که لازم شد احساس خشم عصبانیت خود را بروز دهد هم از خشم و پرخاشگری برای کنترل دیگران استفاده کند. در بعضی از خانواده‌هایی که کودکان پرخاشگر دارند، احتمالا حدود و اندازه‌ی رفتارهای پرخاشگرانه مشخص نیست. در چنین محل‌هایی ممکن است بین والدین کودک برای کسب قدرت، ستیزی دائم وجود داشته باشد که به سرعت منجر به بروز خشونت می‌شود. والدین اغلب احساس می‌کنند که نباید هر چه فرزندانشان می‌خواهند در اختیارشان قرار دهند و سعی می‌کنند با خواسته‌های آنان مخالفت نمایند ولی متاسفانه تاهنگامی که این محدودیت‌ها و مخالفت‌ها برای کودک واضح و کاملا مشخص نباشد، آنان یاد می‌گیرند که چگونه با استفاده از تظاهر و صحنه‌سازی آن چه را می‌خواهند به دست آورند. بعضی از والدین تحمل دیدن گریه فرزندانشان را ندارند و سعی می‌کنند به هر شکلی شده از گریه آنان جلوگیری کنند و بعضی دیگر هم ممکن است نتوانند خود را به طور طبیعی کنترل کنند. این امر می‌تواند در چهار چوب رابطه والدین و فرزندان اتفاق بیفتد. بدین ترتیب زمانی که والدین در عین حال که می‌خواهند مهربان باشند، تمایل دارند محدودیت‌هایی را به کار ببرند در نتیجه آنان در ارتباط با فرزندان خود دچار مشکل می‌شوند. آنان در حالی که نمی‌خواهند در ارتباط با فرزندان خود حالت جنگ و دعوا داشته باشند؛ از خواسته‌های مصرانه و دائمی فرزندان خود احساس ناراحتی و عصبانیت می‌کنند. خانواده‌هایی که کودکان پرخاشگر دارند را می‌توان از طریق آموزش والدین در انتخاب روش‌های موثر و همسان کمک کرد؛ چرا که وقتی والدین یک کودک نافرمان را اداره می‌کنند، احتیاج دارند تا آموزش صحیح و روشن و واضح ببینند تا بتوانند درخواست‌های خود را به کودکان منتقل کنند.  درمان پرخاشگری در درمان پرخاشگری باید نخست به علت‌یابی و ریشه‌یابی رفتار پرخاشگرانه پرداخت و پس از شناخت انگیزه‌های پرخاشگری در کودک متناسب با هر یک از انگیزه‌های طرح شده اقدام نمود. اکثر پژوهشگران معتقدند که عوامل محیطی باعث کسب و نگهداری رفتارهای پرخاشگرانه می‌شود‌. به نظر آنان تغییرات مناسب در موقعیت‌های محیطی سبب از بین رفتن زمینه‌های‌کننده پرخاشگری و خشونت در رفتار کودکان و نوجوانان می‌شود‌. همچنین با دادن شخصیت مثبت و منطقی به کودکان، عدم تبعیض میان آنان، عدم تحقیر کودکان، دادن مسئولیت در حد توان به افراد پرخاشگر، صحبت کردن با آنان و آگاه کردن آنان در مورد پرخاشگری، ایجاد رابطه صمیمی و عاطفی با آنان، تشویق کردن آنان به کارهای گروهی و جمعی و در پایان با شناسایی روحیات فرد و برخورد صحیح با آن می‌توان در شناسایی عواملی که پرخاشگری را ایجاد و یا تشدید می‌کنند، اقدام کرد‌. دکتر شکوه نوابی‌نژاد معتقد است: به طور کلی می‌توان به کمک ایجاد فرصت‌های مناسب و کانال‌های صحیح و مورد قبول اجتماع مانند فعالیت‌ها و مسابقات ورزشی و انواع هنرهای دراماتیک به افراد پرخاشگر کمک کرد. در نهایت می‌توان گفت که توکل به خداوند متعال، شناسایی خشم‌، دوری از اندوه، خواب کافی، خویشتن‌داری و دوری از محرک‌های محیطی روش‌های مقابله با پرخاشگری است. منابع ـ مهارت‌های زندگی، جلداول، دکتر عباس خورشیدی و همکاران، نشر یسطرون، تهران: 1390 ـ رفتارهای بهنجار نابهنجار، دکتر شکوه نوابی‌نژاد، انتشارات انجمن اولیا و مربیان، تهران: 1372 ـ مشکلات نوجوانی و جوانی، ابوالقاسم اکبری، نشر ساوالان، 1381 ـ مهارت‌های زندگی، کریس. ال. کلینکه ترجمه شهرام محمدخانی، انتشارات اسپند هنر، تهران: 1383 ـ اصلاح رفتار کودکان، یداگلاس ترجمه سیاوش جمالفر، موسسه نشر ویرایش، تهران: 1380 ـ انگیزش هیجان، ذبیح‌ا... فرجی، انتشارات خردمند، تهران: 1372

سه شنبه 25 شهريور 1399
03:46:16
 
 
Copyright © 2020 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT