نصب هرگونه تبلیغ پیگرد قانونی دارد؟


آرش شایسته‌نیا ـ مدرس دانشگاه
نقش و کارکرد "‌تبلیغات‌" اگر به صورت علمی و حساب شده و بر اساس ضوابط و معیارهای مدون آن که برگرفته از نظریه‌های جامعه‌شناسی تبلیغات و روانشناسی تبلیغات باشد‌، بر هیچ‌کس پوشیده نیست؛ تا آن جا که علاوه بر فروش بیشتر محصول از یکسو و با توجه به بحث "‌رقابت‌" از سویی دیگر‌، سبب افزایش کیفیت محصول تولیدی از سوی صاحبان کالا گردیده و از طرفی دیگر ضمن ایجاد اشتغال مستقیم و غیر‌مستقیم‌، درآمدی میلیاردی را برای فعالان این بخش فراهم می‌نماید‌.  تبلیغات چیست؟ در یک جمله‌ی کوتاه‌؛ تبلیغات وسیله‌ی بسیار مناسبی برای اطلاع‌رسانی‌، ترغیب و تشویق است تا از طریق آن بتوان فردی را در مصرف کالا یا خدماتی ترغیب و تشویق کرد‌. به بیانی دیگر‌؛ تبلیغات یکی از مهمترین روش‌ها برای رونق دادن به کسب و کار است‌. دکتر احمد یحیایی ایله‌ای در کتاب "‌جامعه‌شناسی تبلیغات‌" می‌نویسد: با تبلیغ می‌توان انسان سرگردان را که از فشارهای مختلف محیطی به ویژه محیط اجتماعی رنج می‌برد به آسانی تحت تاثیر قرار داد و او را به سوی "‌خواسته معینی‌" به حرکت درآورد. دکتر علی‌اکبر فرهنگی معتقد است‌: مدافعان تبلیغات مدعی‌اند که این ابزار‌، آن چنان که عده‌ای از قدرت فراوان آن هراسیده‌اند‌، تاثیر اغوا‌کننده ندارد و فقط اطلاعاتی در اختیار مصرف‌کنندگان احتمالی می‌گذارد تا با آگاهی بیشتر و بهتر بتوانند انتخاب کنند. روانشناسی تبلیغات می‌گوید که پیام‌های تبلیغاتی باید "‌مخاطب‌محور‌" باشد‌؛ یعنی اگر پیام بدون توجه به ویژگی‌های خاص مخاطبان طراحی‌، تولید و عرضه شود‌، اثر بخش نخواهد بود، چرا که موفقیت هر تبلیغ به توانایی آن در برقراری ارتباط با مخاطب بستگی دارد‌. اکنون باید به این سوال پاسخ داد که "‌تبلیغات اثربخش‌" کدام تبلیغات است؟ صاحب‌نظران‌، تبلیغات را بخش نافذ و قابل ملاحظه‌ای از فرهنگ صنعتی جدید دانسته‌اند‌. بعضی از متفکران‌، تبلیغات را گرامی داشته و بر این باورند که از طریق آن‌، دسترسی به کالاها و حق انتخاب برای مصرف‌کننده فراهم می‌شود اما برخی دیگر تبلیغات را وسیله‌ای در دست تولید‌کننده سرمایه‌دار برای اثر‌گذاری بر توده‌های مصرف‌کننده و تحت کنترل در آوردن آنان می‌دانند‌. بی‌شک باید پذیرفت در روزگار امروزی که همه جا از در و دیوار شهرها و روستاها گرفته تا شبکه‌های ماهواره‌ای و مجازی پر از تبلیغات هزار رنگ شده است مخاطبان به شدت از تبلیغات فراری شده‌اند و فعالان این حوزه در این وانفسا‌، در پی "‌تبلیغ اثر‌بخش‌" اند‌. "‌تبلیغ اثر بخش‌" تبلیغی است مخاطب‌گرا که با توجه به شناخت نوع مخاطب و ویژگی‌ها‌، معیارها و رفتار آنان طراحی و ارائه می‌شود‌. سرجیو زیمن در کتاب "‌تبلیغاتی که می‌شناسیم به آخر خط رسیده است‌‌" می‌نویسد: تبلیغاتی که از در و دیوار شهر بالا می‌روند و از شبکه‌های صدا وسیما پخش می‌شوند‌، برای مخاطبان خسته‌کننده و نفرت‌آور شده‌اند و به همین دلیل‌‌، مخاطبان با دستگاه "‌کنترل از راه دور‌" از تبلیغات شبکه‌های تلویزیونی و ماهواره‌ها فرار می‌کنند. جک ولش‌، موسس "‌جنرال الکتریک‌" نیز اعتقاد دارد که در تبلیغات نباید به سنت‌های کهن تبلیغاتی پایبند بود و به همین دلیل می‌گوید: چسبیدن به سنت‌های کهن‌، فرار از رویارویی با هر واقعیت است. نظریه‌پردازان بزرگ تبلیغات به این نتیجه رسیده‌اند که بسیاری از تبلیغات امروزی موثر نیستند. در دنیای پیشرفته امروز با فن‌آوری‌های نوین‌، تبلیغاتی مطلوب خواهند بود که خلاق، متمایز، ارزشمند و سازگار با مخاطبان خود باشد‌.  برچسب‌های تبلیغاتی‌؛ کدام نوع تبلیغ؟ برچسب‌های تبلیغاتی از جمله تبلیغات "‌محیطی‌" و "‌شهری‌" است‌. تبلیغات شهری یا تبلیغات محیطی عبارت از کلیه‌ی تابلوهای تبلیغاتی اعم از دیواری‌، پارچه‌ای‌، فلزی‌، رایانه‌ای‌، متحرک و منقوش بر وسایل نقلیه است که به منظور معرفی یا تبلیغ کالا‌، خدمات و هر نوع فعالیتی که برای اطلاع‌رسانی و اعلان عمومی در سطح شهرها‌، خیابان‌ها‌، جاده‌ها‌ی شهری و بین شهری‌، بزرگراه‌ها‌، فرودگاه‌ها‌، پایانه‌های مسافربری‌، مترو‌، ایستگاه‌های اتوبوس‌، میادین و سایر اماکن عمومی مورد استفاده و بهره‌برداری قرار می‌گیرد‌. تلویزیون‌های شهری‌، بیلبورد‌، پوستر‌، بنر‌، تراکت‌، کاتالوگ‌، بروشورها‌، برچسب‌ها‌، کیسه‌ها و ساک‌ها و ... ازجمله ابزارهای تبلیغات شهری یا محیطی است. مرحوم دکتر کاظم معتمد‌نژاد در کتاب "‌حقوق تبلیغات بازرگانی" در تعریف تبلیغات شهری می‌نویسد: "‌... تبلیغات شهری‌، عبارت است از‌: شعار‌نویسی‌، نقاشی‌، طراحی و نصب پوستر و همچنین اطلاعیه، اعلامیه و تندیس و کتیبه در زمینه‌ها و موضوعات مختلف فرهنگی‌، اجتماعی‌، سیاسی‌، اقتصادی و تجاری ... در سطح شهر که توسط دستگاه‌های دولتی‌، ارگان‌ها‌، نهادهای‌ مردمی‌، انجمن‌ها‌، مراکز‌، جمعیت‌ها‌، موسسات‌، شرکت‌ها و اشخاص صورت می‌گیرد. برچسب‌های تبلیغاتی به عنوان یکی از سنتی‌ترین نوع تبلیغات محیطی ازجمله معضلاتی است که صاحبان آنها به دلیل منفعت‌طلبی و سودجویی‌، بازدارنده نبودن قوانین موضوعه و از همه مهمتر ضعف آگاهی شهروندان به نما و جلوه‌ی شهر چنگ انداخته و با خط خطی کردن پیکره شهر‌، آن را ناموزون و چشم خراش نموده و با آلودگی بصری خود‌، در دوره‌ی دراز‌مدت تاثیرات منفی و نامناسبی بر سلامت روحی شهر و شهروندان به جا می‌‌گذارد‌.  یک واقعیت‌؛ یک قانون‌! قانون شهرداری‌ها 50 سال پیش به رشته‌ی تحریر درآمده است که شاید با توجه به فراز و نشیب‌های فراوان زندگی شهری اجرای بسیاری از قوانین مناسب حال نبوده و نیازمند بازنگری و از نو نویسی باشد‌. ماده 92 قانون شهر‌داری‌ها درباره‌ی متخلفین‌ نصب برچسب بر روی در و دیوار که دارای مالک خصوصی باشد‌، آورده است‌: "‌نوشتن هر نوع مطلبی یا الصاق هر نوشته‌ای بر دیوارهای شهر که مخالف مقررات انجمن شهر (‌شورای شهر فعلی‌) باشد‌ ممنوع است؛ مگر در محل‌هایی که شهرداری برای نصب و الصاق اعلانات معین می‌کند و در این محل فقط باید به نصب و الصاق آگهی اکتفا کرد و نوشتن روی آن نیز ممنوع است‌. متخلف علاوه بر تادیه خسارت مالکین به پرداخت 500 تا 1 هزار ریال جریمه محکوم خواهد شد‌. " در بند 21 دستور‌العمل اجرایی تبلیغات شهری (‌محیطی‌) نیز آمده است‌: "‌تبلیغ بر روی تاسیسات‌، دیوارها‌، ابنیه و ساختمان‌های اشخاص حقیقی و حقوقی‌، دولتی و غیر‌دولتی‌، منوط به کسب اجازه قبلی از صاحبان و مسئولان آنها می‌باشد " (384) . در تبصره 1 بند 6 وظایف و اختیارات شورای تبلیغات شهری نیز آمده است‌: ‌"‌استفاده از دیوار خانه‌ها و ساختمان‌های اشخاص‌، سازمان‌ها، موسسات‌، نهادها و ادارات و... بدون اجازه صاحبان و مسئولان آنها و بدون رعایت سایر ضوابط مندرج در این مصوبه‌، ممنوع است " (377) . حسین اقدامی‌، وکیل پایه یک دادگستری در پاسخ به سوال "‌وطن امروز" درباره‌ی پیگیری این نوع تخلفات می‌گوید: "‌نبود ضمانت اجرایی لازم مجال فرصت‌طلبی شرکت‌های خدماتی را فراهم آورده است‌. بر اساس ماده 92 قانون شهرداری‌ها‌، تبلیغات روی معابر شهر به جز در اماکنی که شهرداری آنها را مجاز شناخته ممنوع است‌. اما این قانون بازدارنده نیست و بزرگترین مشکل درباره‌ی این موضوع نبود ضمانت اجرایی لازم برای عملی شدن این قانون است که زمینه‌ی سوء‌استفاده برخی افرا‌د را فراهم آورده است ." وی یادآور می‌شود: شهروندان می‌توانند با توجه به قوانین شهرداری‌ها‌، با استناد به ماده 677 قانون مجازات اسلامی نیز از شرکت‌های خدماتی متخلف طرح شکایت کنند‌. این ماده قانونی با در نظر گرفتن موضوع تخریب اموال از 6 ماه تا 3 سال حبس برای افرادی که به عمد اموال منقول و غیر‌منقول شهروندان را تخریب کنند‌، در نظر گرفته است‌.  مقررات حقوقی تبلیغات شهری از نگاهی دیگر مقررات آگهی دیواری و نصبی که در دوره‌ی پیش از انقلاب اسلامی‌، نخستین بار در اولین قانون مطبوعات ایر‌ان‌، مصوب 5 محرم 1326 ه.ش مطرح شده بود و مدت‌ها بعد، در " آئین‌نامه تنظیم امور اعلانات " ، مصوب 23 فروردین 1348 ه . ش مورد اشاره قرار گرفته در سال‌‌های اخیر‌، طرف توجه "‌شورای فرهنگ عمومی‌" و "‌شورای اسلامی شهر تهران‌" واقع شده‌ است‌.  شورای فرهنگ عمومی و تبلیغات شهری "‌شورای فرهنگ عمومی‌" بر اساس بند دوم ماده 2 آئین‌نامه مربوط به تاسیس و فعالیت آن‌، که در جلسات 7 و 14 آبان‌ماه 1364 ه .ش "‌شورای عالی انقلاب فرهنگی‌" تصویب شده است و به موجب آن‌، وظیفه " تدوین طرح‌هایی برای هماهنگ کردن کوشش‌های فرهنگی و هنری و تبلیغی در سازمان‌ها و مراکز رسمی فرهنگی ـ هنری‌، در جهت اعتلای فرهنگ و هنر و بهبود و کیفیت آنها و پیشنهاد طرح‌ها به شورای عالی انقلاب فرهنگی را عهده‌دار گردیده است‌، برای تشکیل "‌شورای تبلیغات شهری‌" و تدوین و تصویب مقررات آگهی‌های دیواری و نصبی‌، اقدام‌های مهمی به عمل آورده است‌. طرح تشکیل شورای تبلیغات شهری‌، دارای مقدمه و 5 ماده است که در آنها به ترتیب‌، هدف‌های شورا‌، ترکیب اعضا‌ی شورا و وظایف و اختیارات شورای مذکور‌، پیش‌بینی گردیده است (373 ـ 372) . در ماده 1 ـ هدف‌های شورا آمده است‌: "‌... هدایت تلاش‌های مردمی و جمعی‌، در زمینه‌های تبلیغات فرهنگی و هنری و سیاسی‌، در معابر و راه‌ها‌، میادین و اماکن عمومی و همچنین بهره‌گیری مناسب و مطلوب و به جا از امکانات عمومی‌، در جهت افزایش آگاهی و رشد فرهنگ عمومی و ایجاد هماهنگی و نظم لازم در این زمینه " (374) . در ماده 3 طرح شورای تبلیغات شهری که دارای سه بند و یک تبصره است‌، ترکیب اعضای این شهر در " تهران " ، " مراکز استان‌ها " و شهرهای هر استان را مشخص کرده است‌. شورای تبلیغات شهری در تهران‌، زیر نظر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی‌، در استان‌ها زیر نظر ادارات کل فرهنگ و ارشاد اسلامی و در شهرهای هر استان‌، به تناسب نیاز منطقه و امکانات موجود‌، جهت نظارت بر اجرای این ضوابط‌، شورایی زیر نظر شورای تبلیغات شهری‌، تشکیل خواهد شد‌.  اعضای شورای تبلیغات شهری در استان‌ها: ـ مدیرکل اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی ـ نماینده سازمان تبلیغات اسلامی ـ نماینده شهرداری ـ سه نفر صاحب نظر در مسائل اسلامی‌، هنری و ارتباطات با تصویب شورای فرهنگ عمومی استان تبصره: در صورتی که شورای فرهنگ عمومی استان تشکیل نشده باشد‌، انتخاب آنان بر عهده‌ی شورای تبلیغات شهری استان خواهد بود (‌همان) .  وظایف و اختیارات شورای تبلیغات شهری در ماده 4 طرح مذکور، چگونگی سیاست‌گذاری و تعیین ضوابط تبلیغات شهری‌، مشارکت همگانی در فعالیت‌های تبلیغی شهری‌، بررسی و ارزیابی این فعالیت‌ها‌، مقابله با تبلیغات نامطلوب و نامناسب‌، مراقبت در حفظ آثار تبلیغی با ارزش‌، تعیین و ایجاد محل‌های مناسب و مجاز برای انواع تبلیغات‌، همکاری در تعیین ضوابط دریافت عوارض تبلیغات و آگهی‌های تجاری‌، تامین بودجه برای تهیه و اجرای طرح نمونه‌، الزام اجرا‌کنندگان طرح‌های تبلیغاتی به دریافت مجوز‌، تعیین طرز همکاری سازمان‌های عضو شورا و ضرورت ادامه همکاری‌های آن پیش‌بینی شده است‌. منابع‌: ـ جامعه‌شناسی تبلیغات‌، احمد یحیایی ایله‌ای‌، تهران: انتشارات جاجرمی‌، 1389 ـ تاکتیک‌ها و تکنیک‌های تبلیغاتی‌، احمد روستا و علی خویه‌، تهران‌: انتشارات سیته‌، 1388 ـ حقوق تبلیغات بازرگانی‌، کاظم معتمد‌نژاد‌، تهران‌: دفتر مطالعات و توسعه رسانه‌ها‌‌، 1388 ـ تبلیغات و سبک زندگی‌، آرش شایسته‌نیا‌، قزوین‌: اندیشه زرین‌، 1391

سه شنبه 18 شهريور 1399
03:57:43
 
 
Copyright © 2020 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT