یک کارشناس دینی در گفت و گو با ولایت؛


مداحان باید اصالت عزاداری را حفظ کنند
مقدمه: ارادت شیعیان به خاندان اهل بیت(ع) و به ویژه ارادت ایرانی‌ها به شهدای دشت نینوا قدمتی طولانی دارد. گستردگی جغرافیایی ایران و همچنین تنوع فرهنگی و زیست اقوام مختلف در کشور ما سبب شده است تا سوگواری محرم در هر گوشه از کشور ما رنگ و بوی خاصی داشته باشد. مراسم نخل گردانی در یزد، تشت‌گذاری در اردبیل، گل‌مالی در لرستان، علم‌گردانی در مازندران، علم‌بندی در گیلان و... هریک به نوع خود ارادت مردم ایران به ساحت مقدس امام حسین(ع) را به اثبات می‌رسانند. اما در قزوین حدود دو دهه است که نوای نوحه دستگاهی رو به فراموشی سپرده شده و دیگر از دسته‌های سینه‌زنی که با زمزمه نوحه‌های اصیل به تکیه آقا سید جمال، خانه امام جمعه شهیدی، جامعه محمدی و جامعه حسینی و مسجد آقا می‌رفتند، خبری نیست. امروز طبل‌های بزرگ و موسیقی‌های ناهمگون و علم‌های بی‌قواره‌ای که هیچ جایی در فرهنگ عزاداری ندارند طرفداران زیادی پیدا کرده است و برای رفع این آسیب‌ها نیارمند چندین سال فرهنگسازی هستیم. مروری کوتاه بر تاریخ عزاداری، آسیب‌شناسی عزاداری محرم و بررسی‌های نمادهای عزاداری مهم‌ترین محور گفت‌و‌گو با حجت‌الاسلام روح‌ا... فاطمی نسب می‌باشد که در این شماره از روزنامه ولایت می‌خوانید.  در ابتدا بگویید به عنوان یک روحانی آیا از شیوه عزاداری امروز رضایت دارید؟ اول اینکه رضایت اصلی این اتفاق نزد حضرت زهرای مرضیه (سلام الله علیها) و خداوند متعال است. درواقع شیوه عزاداری‌ها باید به گونه‌ای باشد که مطابق و بر اساس مبانی شیعه و مبانی فقهی شیعه صورت گیرد و خدای ناکرده نباید نوع عزاداری باعث وهن مذهب و وهن حادثه عظیم عاشورا شود. به حمدا... در جمهوری اسلامی شیوه عزاداری از خرافاتی که در گذشته وجود داشت فاصله گرفته است و رو به تعالی و رشد بی‌نظیری است که امیدواریم در نهایت رضایت حضرت زهرا (س) را به همراه داشته باشد.  به تاریخ عزاداری محرم بپردازیم، سابقه عزادارای شیعیان در رثای امام حسین(ع) به چه زمانی می‌رسد؟ در خصوص عزاداری حضرت اباعبدا... الحسین (ع) باید بگویم طبق منابع شیعه و اسلام، قبل از ولادت امام حسین(ع) هم عزاداری برای ایشان وجود داشته است. مراسم بکا و روضه خوانی قبل از تولد ایشان وجود داشته و بعد از شهادت ایشان هم ادامه داشته است. نهضت عزاداری برای امام حسین(ع) بلافاصله بعد از شهادت حضرت، توسط حضرت زینب(س) و امام سجاد(ع) آغاز می‌شود. محبین و شیعیان حضرت از همان روز عاشورا به عنوان گریه‌کن بر مصائب حضرت اباعبدا... (ع) عزاداری می‌کردند.  شور و اشتیاق عزاداری برای شهدای کربلا در طول تاریخ تغییری داشته است؟ عزاداری شیعیان در رثای شهدای کربلا در طول تاریخ با فراز و نشیب‌های زیادی مواجه بوده است. این فراز و نشیب‌ها غالبا از سوی حکام وقت اعمال می‌شده است. اولین اوج عزاداری شیعیان در ایران در دوره آل‌بویه شکل گرفته است که طبق تاریخ، عزاداری شیعیان در این مقطع در حد خیلی وسیع و گسترده انجام می‌شده است. در دوره حکومت امرای سلجوقی وضعیت عزاداری شیعیان به کلی تغییر می‌کند زیرا که حکام وقت به شدت مانع از برگزاری مراسم عزاداری می‌شدند و حتی اگر شخصی مبادرت به عزاداری می‌کرد سر او را از بدنش جدا می‌کردند. عزاداری شیعیان در دوره صفویه دوباره به اوج خودش می‌رسد و در دوره طاغوت پهلوی مجددا با مانع‌تراشی‌ها و ممانعت‌های پادشاه وقت روبه رو می‌شود و در نهایت در زمان جمهوری اسلامی به اوج و شکوه خودش می‌رسد که انشاا... صلابت در عزاداری شیعیان ادامه داشته باشد و ارادت شیعیان به ساحت مقدس حضرت اباعبدا... (ع) هر سال به نسبت سال گذشته پرفروغ‌تر و پر‌حرارت‌تر شود و به یقین این حرارت همان طور است که حضرت رسول (ص) فرمودند: "براى شهادت حسین (ع)، حرارت و گرمایى در دل‌هاى مومنان است که هرگز سرد و خاموش نمی‌شود".  در یک دهه اخیر آسیب‌هایی به فرهنگ عزاداری وارد شده است، چه نهادهایی مسئول نظارت بر هیات‌ها هستند؟ سازمان تبلیغات اسلامی متولی اصلی این مسائل است که بایستی خیلی بیشتر نسبت به فرهنگسازی و تبیین مبانی عزاداری حضرت سیدالشهدا (ع) اهتمام ورزد. برگزاری کلاس‌های آموزشی برای هیات‌داران، مداحان و سخنوران می‌تواند در این زمینه کمک کند و به لحاظ فکری و محتوایی کمک شایانی داشته باشد تا این قبیل آسیب‌ها را تا حد امکان کاهش دهد.  موافق نوحه‌خوانی به شکل و شمایل امروزی هستید؟ متاسفانه بعضا شاهد هستیم که عده‌ای از مداح‌ها از سبک‌ها و ملودی‌هایی نامتعارف استفاده می‌کنند؛ به تعبیر عامیانه باید بگویم آهنگ‌های لس‌آنجلسی را تبدیل به محتوای حسینی می‌کنند. البته این شامل همه مداح‌ها نمی‌شود ولی به هر حال در مداحی‌های امروزی دیده و شنیده می‌شود.  این موضوع به اصالت عزاداری شیعیان آسیب نمی‌رساند؟ این یک آسیب جدی است؛ عزیزان مداح اگر واقعا اطلاع ندارند و نسبت به موضوع جهل دارند باید حواسشان را جمع کنند و با هوشیاری کامل بتوانند از سبک‌هایی که با مبانی دینی و فقهی ما سازگاری دارد استفاده کنند و اصالت و وجاهت عزاداری و نوحه‌خوانی را حفظ کنند. خوشبختانه می‌توان گفت اکثر نوحه‌خوانی‌هایی که امروز می‌شنویم استاندارد است و وضعیت خوبی دارند. به حمدا... اتفاقات خوبی هم در حوزه شعر و هم در حوزه سبک‌ها و ملودی‌ها رقم خورده است ولی در نهایت عزیزان مداح باید حواسشان را بیشتر جمع کنند تا از سبک‌ها و ملودی‌هایی استفاده نکنند که باعث وهن در عزاداری اباعبدا... (ع) شود.  نمادهای انحرافی مانند قمه‌زنی از چه زمانی وارد وارد عزاداری شد؟ در مورد منشا اصلی قمه‌زنی، اقوال مختلفی وجود دارد؛ اما آنچه که بیشتر از همه مستند و قابل اثبات است، این است که تیغ‎زنی و زنی و قمه‌زنی رسومی عاریتی‌اند که از جانب ترک‌های آذربایجان به فارس‌ها و اعراب منتقل شده‌اند. نویسنده عراقی الاصل کتاب "ترازدی کربلا" نیز بر این عقیده است که مراسمی از قبیل قمه‌زنی، قبل از قرن نوزدهم در عراق مرسوم بوده نبوده و به تدریج از اواخر این قرن در آن کشور رواج یافته است. بنابراین مراسم قمه‌زنی از خارج از عراق به آن کشور وارد شده و ریشه عربی ندارد. در ایران هم مسلم است که قمه زنی تا پیش از حکومت صفویه هیچ گونه سابقه ای نداشته و در زمان صفویه به وجود آمده است.  سابقه علامت‌کشی و طبق گردانی محرم به چه زمانی می‌رسد؟ یکی از وسیله‌های نمادین به کار رفته در آیین سوگواری عاشورا در میان شیعیان علامت یا همان علم است؛ باید ظهور علامت را از زمان دیلمیان و موسس تعزیه‌داری را شهدای کربلا دانست و به نظر می‌رسد که نوعی علم در زمان آل بویه برای مراسم محرم استفاده می‌شده ‌است. در زمان آق قویونلو‌ها طبل و علم از امامزاده‌ها توسط عزاداران در مراسم مذهبی حمل می‌شده‌است. با تشکیل دولت شیعی صفوی، علم به صورت گستره‌ای در مراسم محرم و سایر مراسم مذهبی مورد استفاده قرار ‌گرفته‌است.  آیا علامت‌کشی و طبق گردانی مورد تایید علما است؟ این مورد از نماد عزاداری اکثرا مورد سکوت علما واقع شده است. لذا مخالفتی صورت نگرفته و بعضا مورد تایید هم قرار گرفته است. صد البته باید نسبت به آرایه‌سازی‌های نماد عزا اهتمام بیشتری داشت و به صورت جدی نسبت به پیرایه‌های وارداتی نمادهای عزاداری فرهنگسازی کرد.  اگر یک روضه‌خوان و یا سخنور از سواد پایینی برخوردار باشد ناخواسته باعث ترویج ابهام نمی‌شود؟ قطعا روضه‌خوان‌ها و سخنران‌ها برای کسب اجازه برای سخنرانی و صحبت کردن در تریبون و حاضر شدن به عنوان مبلغ دینی باید سامان‌دهی شوند. امروز اگر یک نفر بخواهد اغذیه‌فروشی یا هر کسب و کار دیگری راه‌اندازی کند، بعد از پشت سرگذاشتن مراحل مختلف و اخذ مجوز و تاییدیه در نهایت به او اجازه کسب داده می‌شود. لذا در خصوص آن کسانی که می‌خواهند در پشت تریبون برای مسلمانان صحبت کنند مسلما و حتما عقل حکم می‌کند که مشخصات این افراد در یک سیستم جامع ثبت شود و متولی این موضوع هم سازمان تبلیغات اسلامی است. به نظر من باید با حساسیتی خیلی بیشتر و با یک برنامه راهبردی این موضوع را سامان بدهند و انشاا... شاهد آسیب‌هایی از جنس مداحان و روضه‌خوان‌های بی‌سوادی که باعث ترویج ابهام و موهومات می‌شوند نباشیم. همان‌طور که گفتم متولی این موضوع قطعا سازمان تبلیغات اسلامی است که به حمدا... کارهای خوبی را هم در این حوزه انجام داده است.  مهم‌ترین منابع مقتل‌خوانی و روضه‌خوانی کدام‌اند؟ منابع مقتل‌خوانی به دو دسته تقسیم می‌شوند. دسته اول شامل منابع دست اول نبرد کربلا می‌شود که خود به دو دسته کلی تقسیم می‌شود. دسته اول احادیث و بیانات اهل بیت (ع) است که بخش عمده آن در کتب حدیث گرد آمده ‌است. دسته دوم گزارش‌های تاریخی برگرفته از روایات حاضران در حادثه است. از مقاتل دست دوم به طور خاص مقتل ابو مخنف نوشته‌ی او مخنف (فوت 157 ه ق) به طور تقریبا کامل از دو طریق کتاب تاریخ طبری و کتاب الارشاد شیخ مفید در دسترس می‌باشد. از دیگر گزارش‌ها جز اندکی در خلال کتاب‌های تاریخ چیزی در دست نیست. منابع دست دوم، این منابع مبتنی بر گزارش‌های منابع دست اول است. این منابع در زمانی تهیه شده‌ است که به علت فاصله تاریخی امکان دسترسی به روایات شاهدان واقعه میسر نبوده‌است.  چند سالی است که در فضای مجازی بحث‌های مختلفی در مورد هزینه‌های عزاداری و پخش نذری شکل گرفته است، شما این موضوع را چگونه ارزیابی می‌کنید؟ نذر یکی از عقود اسلامی است و یکی از نکته‌هایی است که در اسلام به آن اشاره شده و دارای مبنا است و اگر کسی نذر می‌کند حتما باید به آن عمل کند. نذرهای محرم غالبا در خصوص دستگیری از مستمندان و مستضعفین است. کسانی که به دنبال شبهه وارد کردن برای نذری امام حسین (ع) هستند بهتر است دقت کنند و ببینند امسال اکثر نذرها به سمت تهیه لوازم بهداشتی مثل ماسک و مواد ضدعفونی‌کننده متمرکز شده است و هدف این است که این اقلام را به اقشار و اشخاص آسیب‌پذیر جامعه برسانند. این یک اتفاق جالبی است. نذر حسینی اگر شکل بگیرد می‌تواند مدینه فاضله را به وجود بیاورد. نمونه عینی آن را شما در اربعین سیدالشهدا (ع) می‌بینید که این همه نذورات امام حسین‌(ع) در موکب‌های مختلف برای مردم و عزاداران سیدالشهدا توزیع می‌شود و افرادی که اغلب از مستضعفین جامعه ایمانی هستند از نذورات حسینی متنعم می‌شوند.  در خاتمه اگر موافق هستید از چند روحانی پیرغلام قزوینی یاد کنید تا در این ایام یادی از آن‌ها شود: باید یاد کنم از حضرت آیت‌ا... صامت، آیت‌ا... لشکری، آیت‌ا... مظفری و در نهایت حضرت آیت‌ا... باریک‌بین رحمت‌ا... علیه و همچنین از طلبه شهید حجت اسدی که مدافع حرم بود. این حضرات و بزرگان سال‌ها در ساحت مقدس حضرت اباعبدا... تلاش کردند و روضه‌خوان بودند و تعظیم شعائر حسینی می‌کردند و خادم اباعبدا.... بودند.

سه شنبه 4 شهريور 1399
03:50:19
 
 
Copyright © 2020 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT