ساخت کتابخانه هزینه نیست


محمدرضا مقدم
مقدمه کتاب و کتابخوانی یکی از مولفه‌هایی است که برای سنجش فرهنگ و تمدن کشورها و ملیت‌های مختلف قلمداد می‌شود. به این ترتیب بدیهی است کشورهایی که سرانه مطالعه بالایی دارند از تعداد کتابخانه‌های بیشتری برخوردار و بهره‌مند‌اند. وجود کتابخانه‌های تخصصی وابسته به پژوهشکده‌های علمی، فرهنگی و هنری از دیگر پتانسیل‌های این کشورها است که سبب می‌شود محققان و پژوهشگران با فراغت از دغدغه‌های منابع مطالعاتی با توان بیشتری به فعالیت‌های خود ادامه دهند. برای آگاهی از وضعیت کمی و کیفی کتابخانه‌های استان، گفت‌و‌گویی یک ساعته با دکتر «فاطمه محمد‌بیگی» مدیر کل کتابخانه‌های عمومی داشتیم تا شما علاقه‌مندان این حوزه را از آخرین وضعیت کتابخانه‌ها، منابع کتابخانه‌ها، اقدامات صورت گرفته و برنامه‌های پیش روی این اداره‌ی کل آگاه سازیم.  در ابتدا بگویید چه اقدامات مهمی در دوره‌ی مدیریتی شما انجام شده است؟ ابتدا سعی کردیم بحث تامین منابع را خیلی جدی پیگیری کنیم و خوشبختانه موفق شدیم تعداد زیادی کتاب به کتابخانه‌ها اضافه کنیم. در 6 ماه دوم برنامه‌های متعددی از جمله: نشست‌های کتابخوان، کمک‌های فرهنگی به سیل‌زدگان سیستان و بلوچستان، نشست‌های ویژه بانوان، برگزاری کارگاه آموزشی تغذیه ورزش و سلامتی برای بانوان و زیباسازی فضای کتابخانه‌ها و بخش کودک، خرید منابع از نویسندگان استانی، تعمیر و بهسازی سیستم‌های سرمایشی و گرمایشی و روشنایی کتابخانه‌ها‌، ارتقای سیستم‌های سخت‌افزاری و کامپیوتری کتابخانه‌ها و ... از جمله کارهای انجام شده است. همچنین تعاملات متعددی با دستگاه‌های مختلف از جمله اداره‌ی کل منابع طبیعی، نهضت سواد‌آموزی، کمیته امداد امام خمینی(ره)، حوزه هنری، اداره‌ی کل زندان‌ها، معاونت اجرایی سپاه صاحب‌الامر(عج)، بنیاد شهید و امور ایثارگران، اتحادیه انجمن‌های‌ دانش‌آموزی، سازمان فرهنگی و ورزشی شهرداری، سازمان اسناد و کتابخانه‌ی ملی قزوین و‌... در راستای ترویج فعالیت‌های کتابخوانی صورت گرفته است.  برای ترویج کتابخوانی چطور، آیا برنامه‌ای داشته‌اید؟ بله. بیش از 3500 برنامه‌ فرهنگی و ترویجی کتابخوانی برای گروه‌های سنی مختلف شامل نشست تخصصی کتابخوانی، مسابقات کتابخوانی، مسابقات نقاشی، قصه‌گویی، هایکوکتاب، پویش‌های مجازی کتابخوانی، معرفی کتاب و محافل ادبی و ... در کتابخانه‌ها انجام شده است. تمامی فعالیت‌های مذکور با محوریت کتاب در کتابخانه‌ها یا فضای مجازی انجام گرفته است‌.  اداره‌ی کل کتابخانه‌ها در روزهای خاص تقویم، برنامه‌های ویژه‌ای دارد؟ بله. ما برای تمام مناسبت‌های فرهنگی برنامه‌های ویژه‌ای تعریف کرده‌ایم؛ مانند نشست‌های تخصصی کتابخوانی با موضوع انقلاب اسلامی، تکریم از مادران شهدا، تجلیل از خانواده‌ی شهدا، ادبیات کودک و نوجوان‌، ویژه برنامه شهادت سردار سلیمانی، نشست‌های تخصصی محیط زیست، نشست‌های تخصصی نابینایان، عفاف و حجاب، موضوع ازدواج آسمانی حضرت زهرا(س) و امام علی(ع)، بازگشت آزادگان سرافراز به میهن اسلامی و جشنواره‌ی رضوی به عنوان یکی از مهمترین فعالیت‌های فرهنگی در راستای ترویج سیره ائمه معصومین(ع) و ... از جمله فعالیت‌های فرهنگی صورت گرفته است.  برای ترویج مطالعه چه کاری انجام داده‌اید؟ طرح بیشتر بخوانیم و بیشتر بدانیم در ادارات برخی شهرستان‌ها برگزار شد. به این صورت که در اداره‌ها یک قفسه‌ی کوچک به کتاب اختصاص داده شد و منابع جهت مطالعه در دسترس مردم قرار گرفت تا به راحتی از آن استفاده کنند. همچنین با تعاملی که با برخی دستگاه‌های دولتی داشتیم قرار بر این شد در آغاز جلسات چند دقیقه‌ای را به معرفی کتاب اختصاص بدهیم. شایان ذکر است این اداره‌ی کل نیز در آغاز تمامی جلسات خود نیز منابعی متناسب با موضوع جلسه معرفی می‌نماید.  این کار حالت نمایشی ندارد؟ ما بیشتر به جنبه‌ی فرهنگسازی موضوع توجه داریم. مادامی که نیاز به کتابخوانی از سوی افراد احساس نشود این فرهنگسازی انجام نخواهد شد و بر این باور هستیم که تصمیم‌گیری مناسب و صحیح و افزایش سطح آگاهی در گرو مطالعه مفید است.  آیا پژوهش خاصی توسط ‌اداره‌ی کل کتابخانه‌ها انجام شده است؟ بله. با همکاری دانشگاه بین‌المللی امام خمینی(ره) و انجمن ارتقای کتابخانه‌های عمومی کشور هفتمین باشگاه مقاله‌خوانی را در سطح کشور، در قزوین برگزار کردیم. این ژورنال کلاب با موضوع نقش کتابخانه‌های عمومی در سرمایه‌ی اجتماعی کتابخانه‌های عمومی در دی‌ماه 1398 برگزار شد و در انتهای این جلسه مقرر شد اداره‌ی کل کتابخانه‌ها پژوهشی با موضوع بررسی نقش کتابدار در ارتقای کارکردهای اجتماعی کتابخانه در جامعه محلی آن (مطالعه موردی کتابخانه روستایی آیت‌اله موسوی کلج که چندین بار به عنوان کتابخانه‌ی برتر در کشور انتخاب شده است) را انجام دهد در نهایت می‌توان با شناسایی عوامل تاثیرگذار بر موفقیت این کتابخانه نتایج این پژوهش را در سایر کتابخانه‌های استان به کار گرفت.  آیا میزان و سرانه مطالعه در قزوین رضایت‌بخش است؟ ببینید بحث فرهنگ و فرهنگسازی نسخه یک روز و یک شب نیست که ما بگوییم بله اینکار را کردیم و باعث شدیم سرانه مطالعه در قزوین یا کشور افزایش پیدا کند. بلکه این کار فرایندی زمان‌بر بوده و نیاز به برنامه‌ریزی مدون و بلند‌مدت دارد که در صورت نهادینه شدن فرهنگ مطالعه در کودکان می‌توانیم در سال‌های آتی اثرات مثبت آن را در سن نوجوانی و بزرگسالی آنها مشاهده کنیم.  برای فرهنگسازی کودکان چطور، چه برنامه‌ای دارید؟ برنامه‌های فرهنگی متعددی برای بچه‌ها در نظر گرفته‌ایم. همچنین با برگزاری مسابقات ویژه کودکان، ضمن تشویق به مطالعه به آنها جوایزی هم اهدا می‌کنیم. من اعتقاد دارم بهترین راه ارتقای سطح کتابخوانی در جامعه، ایجاد عادت به مطالعه در کودکی است‌ و این کار فقط با سیاست‌گذاری درست انجام می‌شود. خانواده، مدرسه، کتابخانه اساسی‌ترین نقش را در ترغیب و تشویق کودک به مطالعه ایفا می‌کنند و هر زمان ارتباط بین یکی از این عناصر قطع یا کمرنگ شود قطعا نتایج مطلوبی حاصل نخواهد شد. وقتی سوالی برای کودک ایجاد می‌شود باید به شیوه‌ی درست او را به سمت کتاب سوق دهیم تا بتواند پاسخ سوالش را از راه مطالعه پیدا کند. در کشورهای توسعه‌یافته این طور نیست که ‌موضوع کتابخوانی فقط یک متولی داشته باشد، بلکه همه‌ی دستگاه‌ها کمک می‌کنند و شرایطی را فراهم می‌کنند تا سرانه کتابخوانی افزایش یابد. ما برای ارتقای سطح کتابخوانی نیازمند یک هم‌افزایی و همیاری همه‌ی دستگاه‌های فرهنگی هستیم. همه باید تلاش کنند و همه‌ی دستگاه‌ها باید برای موضوع کتابخوانی وقت و ارزش قائل باشند. ما نمی‌توانیم به این موضوع سطحی نگاه کنیم. اگر آمار کتابخانه و کتابخوان‌های ما افزایش یابد، مطمئن باشید آمار آسیب‌های اجتماعی در کشور ما کاهش پیدا می‌کند و دیگر مجبور نیستیم هزینه‌های زیادی را صرف مبارزه با تخلفات گوناگون کنیم.  با این حساب نباید رضایت چندانی از سرانه مطالعه داشته باشید؟ برای رسیدن به نقطه‌ی مطلوب به عزمی دسته جمعی نیازمندیم. گرچه من معتقدم به نسبت گذشته پیشرفت خوبی داشته‌ایم. با توجه به اینکه محمل انتقال اطلاعات با گذشت زمان تغییر کرده و گرایش به سمت فناوری‌های نوین و منابع الکترونیکی و گویا بیشتر شده است، ولی کتاب چاپی همچنان کارکردهای خود را حفظ کرده و کاربران خود را دارد. امید است با فراهم شدن زیرساخت‌های لازم بتوانیم از تمامی محمل‌های اطلاعاتی در کتابخانه‌های عمومی بهره‌مند شویم، زیرا هر چیزی که به نوعی آگاهی ما را افزایش بدهد و دریچه‌ی دید و تفکر ما را به جامعه روشن‌تر کند، مطالعه محسوب می‌شود.  آیا تعداد کتابخانه‌های استان کافی است؟ در حال حاضر 37 باب کتابخانه‌ نهادی و 24 باب کتابخانه مشارکتی در کل استان داریم. با توجه به جمعیت استان نیازمند افزایش فضای مطالعاتی و کتابخانه در استان هستیم که این امر نیاز به حمایت جدی مسئولین و همراهی ایشان می‌باشد.  در ناحیه‌ی شهری مهرگان کتابخانه نداریم، برنامه‌ای برای این موضوع ندارید؟ در حال حاضر یک باب کتابخانه مشارکتی در ناحیه‌ی مهرگان دایر می‌باشد و از جمله کتابخانه‌های فعال در سطح استان است که به صورت استاندارد به ارائه‌ی خدمات به ساکنین ناحیه‌ی مهرگان می‌پردازد. با توجه به جمعیت این ناحیه‌ی شهری نیاز به تاسیس کتابخانه و فضای مطالعه وجود دارد که در این راستا در جلسات متعدد این موضوع مطرح و در حال پیگیری است. کتابخانه باید به راحتی در دسترس مردم باشد تا مردم به راحتی بتوانند به آن مراجعه کنند. در هر صورت تا جایی که منابع مالی به ما اجازه بدهد سعی می‌کنیم در تمامی مناطقی که فاقد کتابخانه هستند کتابخانه احداث کنیم. امیدواریم مردم هم در این امر مشارکت داشته باشند. اگر محل یا فضایی دارند که قابلیت تبدیل به کتابخانه را دارد، در اختیار ما بگذارند تا اداره‌ی کل کتابخانه‌ها بتواند با مشارکت مردم کتابخانه احداث کند. امیدوارم در برنامه‌های توسعه شهری، کتابخانه و مراکز فرهنگی جدی‌تر گرفته شوند. نگاه ما به هزینه‌های فرهنگی و به ویژه ساخت کتابخانه نباید هزینه‌ای باشد. ما باید به چشم سرمایه‌گذاری به ساخت کتابخانه نگاه کنیم و مطمئن باشیم که تاثیر این سرمایه‌گذاری را در بلند‌مدت در جامعه خواهیم دید.  کتابخانه‌های قزوین نسبت به گذشته چه تفاوتی یافته‌اند؟ کارکرد کتابخانه‌های عمومی با گذشت زمان تغییرات متعددی داشته است. در حال حاضر کتابخانه‌های عمومی مانند یک باشگاه کتابخوانی فعال با برنامه‌های متعدد فرهنگی و ترویجی هستند. امروز در کتابخانه‌‌ها علاوه بر امانت و بازگشت کتاب، برنامه‌های متعددی از جمله نشست‌های تخصصی کتابخوانی، نشست‌های مطالعاتی، کارگاه‌های آموزشی، محافل ادبی، کلاس‌های هنری، شعر‌خوانی، معرفی کتاب و بسیاری از برنامه‌های دیگر که به آنها اشاره کردم به صورت منظم در کتابخانه‌ها اجرا می‌شوند. ضمن اینکه تمام کتابخانه‌های ما به بخش کودک و نوجوان مجهز هستند و می‌توانند امکانات و خدمات مناسبی را به کودکان ارائه دهند. باید به این نکته‌ی مهم اشاره کنم، من اعتقاد دارم همه‌ی کتابخانه‌های ما باید از امکانات مساوی برخوردار باشند. کتابخانه‌ی جنوب شهر یا کتابخانه‌ی روستایی باید امکاناتش با کتابخانه‌ی مرکزی قزوین برابر باشد.  آیا کرونا تاثیری در روند فعالیت اداره‌ی کل کتابخانه‌ها گذاشت؟ ما سعی کردیم تهدید کرونا را به یک فرصت تبدیل کنیم. گرچه مجبور بودیم سالن‌های مطالعه را تعطیل کنیم، ولی بیشتر فعالیت‌های ما از طریق فضای مجازی صورت گرفت. برای نمونه باید به جشنواره‌ی رضوی اشاره کنم. مخاطبان می‌توانند به صورت گروهی و انفرادی و در رده‌های سنی مختلف در این جشنواره شرکت کنند و با مراجعه به سامانه مسابقات الکترونیکی کتابخانه‌های عمومی به آدرس www. Samakpl.ir همزمان با مطالعه و دریافت منابع به صورت الکترونیکی در مسابقات نیز شرکت نمایند. شایان ذکر است در این دوران پویش‌های متعدد مجازی از جمله "‌هر کتابدار یک کتابخوان"‌، "‌هر خانه یک کتابخانه"، "‌من کرونا را شکست می‌دهم" برگزار شد، همچنین برنامه‌های متعدد فرهنگی با محوریت کتاب همانند قصه‌گویی، آموزش کاردستی، خوشنویسی، اوریگامی، معرفی کتاب (متنی، صوتی، تصویری، پویانمایی)، موشن‌گرافی و... در پورتال کتابخانه‌ها، شبکه‌های مجازی کتابخانه‌های عمومی استان قزوین مانند صفحه‌ی اینستاگرام اداره‌ی کل و کتابخانه‌های عمومی، کانال‌ها و گروه‌های مجازی در پیام‌رسان «بله» ‌برگزار شد. رونمایی‌ مجازی ازکتاب"کاش برگردی"، خاطرات مادر شهید زکریا شیری که به قلم محمد رسول ملاحسنی به رشته‌ی تحریر درآمد؛ از جمله کارهایی بود که در زمان کرونا انجام شد. معرفی کتاب و تعریف سیر مطالعاتی نیز از دیگر فعالیت‌های صورت گرفته در اداره‌ی کل کتابخانه‌های عمومی است. به طوری که منابع مطالعاتی موضوعات مختلف با توجه به مناسبت‌های گوناگون پس از کارشناسی در پورتال معرفی می‌گردد و علاقه‌مندان می‌توانند برای استفاده از منابع معرفی شده به آدرس www. Qazvinpl.ir مراجعه نمایند.  آیا منابع کتابخانه‌ها نیاز مخاطبان را برطرف می‌کند؟ کتابخانه‌های عمومی در تمامی موضوعات، منابع خود را در اختیار اعضا و مراجعین قرار می‌دهند. طیف وسیع مخاطبان و همچنین تنوع موضوعی منابع کتابخانه‌ها لزوم روزآمدسازی و تهیه‌ی منابع جدید را تاکید می‌کند و بر این اساس منابع جدید از طرق مختلف مانند سهمیه‌ی مستمر و متمرکز ارسالی منابع از نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، خرید منابع استانی، جذب کتاب‌های اهدایی مخاطبین و جذب منابع از طریق تعامل با ناشران و سازمان‌ها‌، تامین می‌شود. به تازگی با تعاملی که با مرکز اسناد و کتابخانه‌ی ملی استان قزوین داشتیم، بیش از سه هزار جلد کتاب توسط این سازمان به کتابخانه‌های قزوین اهدا شد. همچنین سازمان حج و زیارت و آموزش پرورش نیز نسبت به اهدای کتاب به اداره‌ی کل اقدام نمودند‌. شایان ذکر است برخی از منابع اهدایی به کتابخانه‌ها نیز از سوی خیّرین انجام شده است.  آیا برنامه‌ای برای تاسیس کتابخانه جدید دارید؟ بله، کتابخانه‌ی کوهین و کتابخانه‌ی سیار به زودی بعد از طی مراحل افتتاح خواهند شد. همچنین کتابخانه‌های شریفیه، سگزآباد، نرجه، مرکزی بویین‌زهرا، بیدستان و قشلاق نیز در صورت تامین اعتبار در زمان مناسب تکمیل و به بهره‌برداری خواهند رسید. انشاءا....  وضعیت کتابخانه‌ها در شهرها و روستاهای کوچک به چه صورت است؟ در حال حاضر 61 باب کتابخانه‌ی عمومی نهادی و مشارکتی در کل استان وجود دارد که از این بین، 11 کتابخانه روستایی است که به لحاظ تجهیزات و خدمات کاملا مشابه کتابخانه‌های شهری می‌باشند و به صورت کاملا تخصصی و استاندارد اداره می‌شوند.  طرح کتابخانه‌های سیار به کجا رسید؟ خوشبختانه با همکاری معاونت اجرائی سپاه صاحب‌الامر‌(عج) مقرر شد یک دستگاه خودرو مینی‌بوس از طرف سپاه جهت راه‌اندازی کتابخانه‌ی سیار، در اختیار اداره‌ی کل کتابخانه‌های عمومی استان قرار گیرد که ‌با اجرای این طرح در فاز نخست می‌توانیم به 10 روستا و دهستان منطقه‌ی الموت خدمات‌رسانی کنیم. در حال حاضر مراحل آماده‌سازی خودرو و تجهیز آن در مرحله‌ی اجرا می‌باشد. همچنین در صورتی که خودرو با استانداردهای لازم و مناسب در اختیار این اداره‌ی کل قرار بگیرد می‌توانیم نسبت به راه‌اندازی‌ کتابخانه‌های سیار برای مناطقی که امکان تجهیز و راه‌اندازی کتابخانه ندارند، اقدام نماییم.  مختصری در مورد کتابخانه‌ی نابینایان توضیح دهید: تنها بخش نابینایان و مرکز ارائه‌ی خدمات کتابداری به نابینایان در استان، در کتابخانه‌ی شهدای قزوین واقع شده است که دارای منابع بریل، گویا، نوارکاست و تجهیزات کتابخانه‌ای ویژه‌ی نابینایان اعم از برجسته‌نگار و به‌دید می‌باشد و تمامی خدمات توسط کتابدار تخصصی این بخش ارائه می‌شود. شایان ذکر است که با وجود تعطیلی فیزیکی بخش نابینایان به جهت حفظ سلامت اعضای نابینا و کتابدار نابینای بخش، کماکان خدمات کتابخانه‌ای اعم از ارسال کتاب‌های گویا به مخاطبین و برطرف کردن نیازهای اطلاعاتی و همچنین نرم‌افزاری نابینایان، توسط کتابدار این بخش به صورت دورکاری انجام می‌شود.  شهرداری به اداره‌ی کل کتابخانه‌ها کمک مالی می‌کند؟ خوشبختانه با تعامل و همکاری سازنده‌ای که بین مجموعه‌ی شهرداری‌ها و کتابخانه‌های عمومی استان به وجود آمده‌، بخشی از نیم درصد سهم کتابخانه‌های عمومی از محل درآمدهای شهرداری به کتابخانه‌ها واریز شده که امیدواریم در سایه‌ی تداوم همکاری‌‌های موثر، این روند ادامه داشته باشد تا نهایتا منجر به ارائه‌ی خدمات استاندارد به شهروندان قزوین در تمامی مناطق شهری و روستایی گردد.  آیا برنامه‌ای برای خرید کتاب از مولفین قزوینی دارید؟ اداره‌ی کل کتابخانه‌ها در راستای حمایت از نویسندگان، مولفان و مترجمان استانی و مجموعه‌سازی بخش بومی به صورت مستمر اقدام به خرید کتاب از پدیدآوردندگان استانی می‌‌نماید. این کتب در موضوعات متنوعی چون دفاع مقدس، شهدای مدافع حرم، تاریخ و فرهنگ قزوین، پزشکی، روانشناسی و ورزشی می‌باشند و امید است با تامین اعتبار و برطرف شدن مشکلات بودجه‌ای کتابخانه‌های عمومی استان، بتوانیم تعداد بیشتری از منابع مذکور را برای کتابخانه‌های استان تامین کنیم. سال گذشته با وجود محدودیت‌های مالی، خوشبختانه توانستیم 190 عنوان کتاب از مولفین قزوینی خریداری نماییم.  در پایان اگر مطلبی هست بفرمایید؟ یک نظریه‌پرداز حوزه کتابداری می‌گوید: کتابخانه ارگانیسمی زنده و پویاست. طبق تعریف فوق، این پویایی منوط به این است که هم اعضا حضوری فعال داشته باشند و هم منابع کتابخانه‌ها به روز باشند. با توجه به این که منابع مالی ما واقعا محدود است، ولی سعی کردیم از سایر امکاناتی که وجود دارد نهایت استفاده را داشته باشیم تا پویایی کتابخانه‌ها حفظ شود. همچنین لزوم تاسیس مجمع خیّرین کتابخانه‌ساز و جلب مشارکت خیّرین در این امر نیز از جمله برنامه‌های این اداره‌ی کل در راستای ارتقای فرهنگ مطالعه و فضای مطالعاتی در سطح استان می‌باشد که در حال انجام است.

يكشنبه 26 مرداد 1399
03:34:38
 
 
Copyright © 2020 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT