دوگانگی دوگانه‌ی خرقان؛


آرامگاه بزرگان سلجوقی؟ یا محل استراحت چوپانان؟ نفیسه کلهر
«شهرزاد پورزال» راهنمای گردشگری که اخیرا ویدئویی از وضعیت برج‌های خرقان در فضای مجازی منتشر کرده است، درباره شهرستان بوئین‌زهرا که دو برج سلجوقی در آن واقع هستند، برای ولایت این ‌طور توضیح می‌دهد: «شهرستان بویین‌زهرا منطقه‌ای کوهستانی است که در 55 کیلومتری جنوب قزوین قرار دارد و مساحت آن در حدود 5526 کیلومترمربع است. این شهرستان در 7 شهر و 6 بخش و 14 دهستان و 225 آبادی خلاصه می‌شود و زبان رایج در آن ترکی و تاتی است.». او از کوه‌های «رامند»، «خرقان»، «ساری داغ»، «بش داغ»، «آق داغ» به عنوان قلل این منطقه نام می‌برد که کوهنوردان برای صعود این قله‌ها به بوئین‌زهرا سفر می‌کنند. آن‌طور که این راهنمای گردشگری می‌گوید منطقه بویین‌زهرا یکی از قدیمی‌ترین مناطق استقرار و یکجانشینی بوده است و «تپه زاغه» ، «تپه قبرستان» ، «قره تپه» که در این منطقه قرار دارند، به عنوان تپه‌های پیش از تاریخ شناسایی شده‌اند. او همین‌طور ضمن ارائه اطلاعات فوق، به ولایت می‌گوید: «هرچه هم که درباره اهمیت منطقه بوئین‌زهرا برای نشان دادن ارزش و اهمیت آن بگویم؛ کم است.» این فعال گردشگری همچنین اشاره می‌کند به آثار ارزشمندی که در بوئین‌زهرا قرار دارد و ارزش آن منطقه را دو چندان کرده است: «یکی از آثار با ارزش این منطقه برج‌های دوگانه «خرقان» هستند که متاسفانه مورد بی‌توجهی قرار گرفته‌اند.»  دوگانه خرقان پورزال توضیح می‌دهد: «برج‌های دوگانه خرقان دو آرامگاه هستند که از دوران سلجوقی بر جای مانده و دارای اهمیت تاریخی‌‌اند.» به گفته او این دو آرامگاه به صورت دو برج شکوهمند آجری با فاصله 29 متری از یکدیگر در دشتی وسیع خودنمایی می‌کنند، جاده‌ای که از کنارشان رد می‌شود به روستای حصار می‌رسد و برج‌ها در 30 کیلومتری شهر آبگرم واقع‌اند. این دو آرامگاه متعلق به دو تن از بزرگان دوره سلجوقی به نام‌های «ابوسعید بیجار» پسرسعد و «ابو منصور ایلتای» پسر تکین هستند. به عقیده تاریخ‌پژوهان برج شرقی از برج غربی قدیمی‌تر است و برج قدیمی هشت ضلعی است و با قطری در حدود 11 متر ارتفاعی به اندازه 15 متر دارد. «مهدی معتمد» عکاس خبرگزاری «ایسنا» هم حدود یک سال پیش درباره وضعیت نابه‌سامان این دو برج یک گزارش تصویری منتشر کرده بود؛ که آنچنان هم راه به جایی نبرد و تغییری در وضعیت برج دیده نشد. در توضیح این گزارش تصویری آمده بود که این دو برج دارای بیش از 50 طرح آجری هستند و جزو شاهکارهای آجرکاری معماری به شمار می‌روند و طبق اطلاعات او این دو بنا جزو نخستین گنبدهای دو پوسته قرن پنجم هجری هستند و از این نظر دارای اهمیت زیادی‌اند. این بنا در 23 خرداد 1356 و با شماره 1395 در آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.  میراث رها شده با شهرزاد پورزال به خاطر دغدغه متفاوتش صحبت کرده‌ایم. این فعال گردشگری که اخیرا طی دو تاریخ متفاوت 14 و 19 خرداد 1399 به خرقان سر زده و فیلم‌های ویدئویی از وضعیت این بنا تهیه کرده است؛ حرف‌های زیادی برای گفتن دارد. او می‌گوید این دو روز که برای سر زدن به برج‌های دوره سلجوقی خرقان به بوئین‌زهرا رفته است؛ با وضعیت نا‌به‌سامانی روبه‌رو شده که حتی باورش هم نمی‌شده است؛ به این صورت که در روز 14 خرداد، محوطه اطراف دو برج پر از گوسفند بوده! این فعال گردشگری از عملکرد سازمان میراث فرهنگی استان ناراضی است؛ چرا که به عقیده او این محوطه نه محصور است و نه حتی حریم با چیزی مشخص شده است که روستاییان گوسفندهایشان را به آنجا نیاورند. تا اینجا ناراحت‌کننده است که به دلیل چرای بی‌رویه گوسفندان ممکن است آسیبی به بافت ساختمان برسد؛ اما پورزال می‌گوید که در روز 19 خردادماه با یک صحنه عجیب و غریب‌تر روبه‌رو شده است. خودش این‌طور توضیح می‌دهد: «باورم نمی‌شد که این بنای تاریخی و با اهمیت به محل استراحت چوپان‌ها تبدیل شده باشد!» او که هنوز هم برایش باورپذیر نیست که درِ این برج باز رها شده است و وسایل چوپان‌ها درون برج قرار دارد و به همین سادگی بنای دوران سلجوقی و آرامگاهی با این اهمیت، مورد استفاده برای استراحت روستاییان و چوپانان قرار می‌گیرد. دیده است که حتی در کنار برج هم اثرات هیزم و آتشی که چوپانان روشن کرده بودند، مانده است. او به عنوان یک فعال آثار تاریخی از این شیوه نگهداری بنا ناراضی است. پورزال با توجه به اینکه داخل بنا نم مشاهده کرده است، معتقد است که این بنا در معرض خطر تخریب قرار دارد.  وعده‌های سر خرمن این بار واکنش مدیرکل سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان مثل همیشه بود. در سایت این سازمان در تاریخ 4 مرداد ماه سال جاری به نقل از این مسئول اعلام شده بود که ساماندهی و مرمت برج‌های دوگانه تاریخی خرقان آغاز شده است. علیرضا خزائلی در این خبر توضیح داده بود که با توجه به بارندگی‌های شدید بهار گذشته و جاری شدن سیل در منطقه آبگرم روستای حصار و نگرانی‌ها در خصوص آسیب رسیدن به برج‌های تاریخی، جذب اعتبار لازم برای اجرای برنامه مرمتی آن در دستور کار حوزه معاونت میراث فرهنگی قرار گرفته است و تامین اعتباری معادل 500 میلیون ریال صورت گرفته و از پایان تیرماه، ساماندهی و مرمت این دو بنای باشکوه سلجوقی آغاز شده است. حتی علیرضا خزائلی اعلام کرده بود که یکی از ساکنان روستای حصار به عنوان نگهبان در برج‌های خرقان و غار قلعه مشغول به فعالیت بوده و تذکرات لازم برای چرای گوسفندان در خارج از محدوده برج‌ها داده شده است. هر چند به عقیده صاحبنظران اشاره به "تعامل با جامعه محلی" که به عنوان اولویت این سازمان در این بیانیه مطرح شده است خود جای نگرانی دارد و می‌تواند توجیهی برای رها سازی این قبیل آثار باشد. همانطور که تا به حال این چنین بوده و این اثر ارزشمند تاریخی به عنوان محلی برای چرای گوسفندان و استفاده‌های این چنینی روستاییان به کار گرفته شده است.  مطالبه‌های بی‌پاسخ اما سعید زارع پور، فعال حوزه میراث فرهنگی معتقد است که او هم پیش از این نسبت به وضعیت این دو برج اعتراض کرده و تصاویر و حتی فیلم‌هایی را منتشر نموده که منجر به پاسخگویی مدیرکل میراث فرهنگی استان شده بود. به گفته زارع‌پور مدیرکل میراث فرهنگی طی بیانیه‌ای به اعتراض او پاسخ داد و از غیبت مقطعی نگهبان برج‌ها گفته بود که دلیل پیش آمدن وضعیت موجود شده و قول برخورد با او را هم داده بود. در حالی که زارع‌پور مدعی است سه سال متوالی به این مجموعه سر زده و در هیچ‌کدام از این بازدیدها کسی را به عنوان نگهبان ندیده است. او همین‌طور دیوارهایی با ارتفاع کمتر از یک متر که گرداگرد این محوطه قرار دارد ولی نمی‌تواند مانع ورود دام به آن شوند را مشکل دیگر این بنا معرفی کرد. وی دسترس‌پذیری همه بازدیدکنندگان به تمام قسمت‌های این مجموعه و تکرار آب‌گرفتگی‌ها به دلیل موقعیت پست محوطه و همچنین بارندگی‌های زیاد منطقه که امکان وقوع فاجعه را افزایش می‌دهد، از دیگر مشکلات پیش روی این بنا خواند.  با وجود اینکه بسیاری از دغدغه‌مندان به بیانیه‌های این‌چنینی مسئولان میراث فرهنگی خوش‌بین نیستند و آن را صرفا رفع تکلیفی برای آرام کردن اذهان عمومی می‌دانند و این نکته که به نظر می‌رسد رقم در نظر گرفته شده برای مرمت این بنا رقم کافی نیست؛ اما باید دید که این صحبت‌ها این بار هم در حد وعده است یا قرار است اقدامی جدی و موثر صورت بگیرد؟

دوشنبه 6 مرداد 1399
04:02:00
 
 
Copyright © 2020 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT