چند و چونی از جامعه اطلاعاتی


آرش شایسته‌نیا ـ مدرس دانشگاه
امروزه واقعیت ملموسی که تمامی ابعاد زندگی رابه خود مشغول کرده است، انتقال جامعه به جامعه اطلاعاتی است و اطلاعات در تمامی حوزه‌ها و تمامی اشکال خود با کمک شبکه‌های اطلاع‌رسانی و با سرعتی سریع‌تر از سرعت نور در دسترس افرادی که شکلی از اشکال "رایانه" داشته باشند، قرار می‌گیرد و عملا جامعه اطلاعاتی شکل می‌گیرد. در اجلاس جهانی سران در "ژنو" (دسامبر 2003) که با موضوع جامعه اطلاعاتی برگزار شد؛ دورنمایی با نام "برنامه اقدام" طرح‌ریزی شد تا کشورهای جهانی و جامعه‌ی بین‌المللی آن را سرلوحه عمل خود برای رسیدن به جامعه اطلاعاتی قرار دهند. بر طبق این دورنما مقرر شد تا همه ادارات دولتی مرکزی، دانشگاه‌ها و بیمارستان‌ها تا سال 2005 همه ادارات دولتی، مراکز بهداشتی و روستاها تا سال 2010 و همه مدارس ابتدایی، جوامع و محله‌ها تا سال 2015 وب سایت و ایمیل داشته باشند. با این همه اما ورود به جامعه اطلاعاتی موافق و مخالفان فراوانی داشته است. «مانوئل کاستلز» در کتاب "اطلاعات و دگرگونی شهر" می‌نویسد: شبکه‌های اطلاعاتی مسلما از ویژگی‌های تعیین‌کننده آخر قرن بیستم است تا آن جا که انقلاب اطلاعات شیوه زندگی ما را دگرگون می‌کند. فیلسوف فرانسوی «ویلم فلوسر» که بینشی پست مدرنیته نیز دارد، در خصوص جامعه اطلاعاتی معتقد است: در جامعه اطلاعاتی از یک سو به نظر می‌رسد که ما به استقبال شکلی از زندگی حماقت بار، بی‌مسئولیت و خشن می‌رویم و از سوی دیگر چشم‌انداز جامعه‌ای هویدا می‌شود که در آن تله‌ماتیک (یا همان اطلاع‌رسانی از راه دور) به مثابه تکنیکی تعبیه شده است که از طریق آن انسان‌هایی که از نظر زمانی و مکانی از یکدیگر دورند، به یکدیگر نزدیک می‌شوند تا به تحقق آرمان‌های یک دیگر یاری رسانند.  "جامعه اطلاعاتی"چیست و چه تعریفی دارد؟ می‌توان گفت تاکنون تعریف دقیق جهانی که مورد قبول همه باشد از جامعه اطلاعاتی بیان نشده است. نظریه‌پردازان بر این نکته توافق دارند که جامعه اطلاعاتی حاصل تغییراتی است که از دهه 1970 شروع شد و امروزه طرز کار جوامع را از بنیاد متحول کرده ‌است. اصطلاح جامعه‌ اطلاعاتی، بازگوکننده توسعه تکنولوژی‌های نوین اطلاعاتی و تجدید سازمان جامعه، پیرامون جریان اطلاعات است. امروزه اطلاعات در تمام صور خود به کمک شبکه‌های انفورماتیک با سرعتی بیش از پیش در دسترس است. این روند با توجه به کاربرد روز‌افزون بزرگراه‌های اطلاعاتی در حال سرعت گرفتن بوده و اطلاعات به عنوان یک کالای بیش از پیش قیمتی، در عرصه تمدن کنونی جهان ظاهر می‌شود. استقرار این جامعه سبب ایجاد صنایع، مشاغل و محصولات تازه می‌گردد. واقعیتی که زمینه‌های اقتصادی جامعه را با مظاهر جدیدی مواجه می‌کند. برخی افراد نظیر «آنتونیو نگری» جامعه اطلاعاتی را جامعه‌ای توصیف کرده‌اند که مردم آن کار غیرمادی انجام می‌دهند که به تولید دانش و فرهنگ اشاره دارد. مشکلی که این تعریف دارد این است که پایه‌های مادی و صنعتی جامعه را ندیده می‌گیرد. پس در خلاصه‌ترین و آسان‌ترین صورت می‌توان گفت: جامعه اطلاعاتی جامعه‌ای است که در آن کیفیت زندگی‌، گستره گوناگونی اجتماعی و توسعه اقتصادی؛ به طور روز افزون به اطلاعات و بهره‌وری از آن متکی باشد جامعه اطلاعاتی است.  برای جامعه اطلاعاتی به چه زیرساخت‌هایی نیازمندیم؟ با توجه به ساخت‌های جوامع زیرساخت‌های جامعه اطلاعاتی را می‌توانیم در سه دسته‌ی زیرساخت‌های ارتباطات از راه دور؛ زیر ساخت‌های مرتبط با دانش‌ها و زیر‌ساخت‌های تکنولوژیک مرتبط‌‌کننده اطلاعات تقسیم‌بندی کرد. درواقع جامعه‌ی اطلاعاتی قبل از هر چیز مولود پیوندهای سخت‌افزاری و نرم‌افزاری متعددی است که ریشه در ساختار فنی ـ اجتماعی آن دارد که می‌توان به دیجیتال، پیدایش زبان‌های نوین کامپیوتری مثل (Gmail)، توسعه تمامی اجزاء شبکه‌های مخابراتی مثل (کابل نوری، ماهواره، تلفی‌ها) و در نهایت پیوند همگی آنها در ساختاری به نام اینترنت که شبکه را عملا از دیوارهای قبلی (سازمانی، محلی‌، ملی‌) رها می‌سازد. جامعه اطلاعاتی دربردارنده صور نوین ارتباطی در پرتو ابزارهای خاصی مثل اینترنت می‌باشد که می‌توان به دوستیابی، کنفرانس، مناظره الکترونیک و ... اشاره کرد. این پدیده سبب ایجاد انواعی از اجتماعات مجازی در فضای الکترونیک گشته است. به این اعتبار می‌توان گفت فضاهایی با عناصر جدید و بدون مرزهای جغرافیایی و سیاسی، روابط اجتماعی را تحت تأثیر قرار می‌دهند. بی‌شک ظهور جامعه اطلاعاتی با چند تحول عظیم مشتمل بر جهانی شدن اقتصاد؛ ظهور اقتصاد مبتنی بر دانایی و توسعه و کاربرد عمیق شبکه‌های ارتباطی و پیام‌های دیجیتال متقارن دانست.  آیا جامعه اطلاعاتی انتقادی وارد است؟ جامعه اطلاعاتی اگر چه مزایای بی‌شماری دارد ولی در عین حال مورد انتقاد اندیشمندان نیز قرار گرفته است. دسته‌ای از اندیشمندان به این مهم توجه دارند که جامعه اطلاعاتی به جای آن که ما را از قیدهای مادی آزاد و رها سازد، مبارزه بقاء را شدت بخشیده و انحصار ریشه‌ای فعالیت اقتصادی را بر ساحت‌های سیاسی و اجتماعی زندگی ما تحکیم می‌کند و در مقابل عده‌ای نیز بر این اعتقادند که اطلاعات هرچه بیش‌تر باشد معنی کم‌تر می‌شود و دیگر نباید دنبال محتوای عمیق بود. به دلیل ویژگی جامعه اطلاعاتی و از آن مهم‌تر، تهدیدها و فرصت‌های خاصی که برای توسعه و بهبود کیفیت زندگی مردمان و جوامع جهان دارد‌، سازمان ملل بر آن شد که با تمهیداتی سیر تکامل و فرآیند توسعه این پدیده را از جریانی خودانگیخته و مهارناپذیر، به فرآیندی قابل راهبری و نظارت تبدیل کند‌. از این رو، در سال 1998، در نشست سران اتحادیه بین‌المللی مخابرات که در شهر "مینیاپولیس" امریکا برگزار شد، پیشنهاد گردید برای بحث و گفت‌و‌گو پیرامون این موضوع، اجلاس سران جامعه اطلاعاتی برگزار شود. این پیشنهاد در قطعنامه همین نشست به تصویب رسید و در سال بعد، یعنی در سال 1999، مجمع عمومی سازمان ملل موافقت کرد این اجلاس تحت ریاست این اتحادیه برگزار شود و در دسامبر 2001 تصویب کرد که اجلاس در دو مرحله برگزار گردد. مرحله اول اجلاس در سال 2003 در ژنو با شرکت سران 175 کشور و حضور بیش از 13 هزار نماینده دولت‌ها و جامعه مدنی و بخش خصوصی برگزار شد و مرحله دوم آن در سال 2005 در تونس، با شرکت 174 کشور و 20 هزار شرکت‌کننده اجرا شد. در اجلاس تونس، سران 50 کشور شرکت کردند. سایر کشورها مقامات بلند مرتبه خود را اعزام کرده بودند. ایران در هر دو اجلاس حضوری فعال و موثر داشت. در این دو اجلاس اسنادی به تصویب رسید که اصول راهنما و برنامه‌های عمل را برای راهبری فرایند توسعه جامعه اطلاعاتی در درون کشورها تعریف کرده است. دولت‌های شرکت‌کننده که اغلب کشورهای جهان را در‌بر‌می‌گیرند، با امضای این اسناد متعهد شده‌اند این اصول و برنامه‌ها رادر کشور خود اجرا کنند. به این معنا که موظف شدند توسعه جامعه اطلاعاتی را در جوامع خود طبق این اصول و برنامه‌های عمل راهبری کنند. بنابراین‌ می‌توان‌ گفت‌ که‌ اگر اهداف‌ نظری‌ و شعارهای‌ جامعه‌ اطلاعاتی‌ در عمل‌ تحقق‌ یابد و یا اساسا قابل‌تحقق‌ باشد، تصویر آینده‌ زندگی‌ انسان‌ بر کره‌ خاکی‌، قطعا تصویری‌ انسانی‌تر، کیفی‌تر، دموکراتیک‌تر، صلح‌آمیز‌تر، کامیاب‌تر و عادلانه‌تر خواهد بود. این جاست که نقش "رسانه‌های اجتماعی" نمود بیش‌تری می‌یابد. این دسته از رسانه‌ها همزمان با رشد فزاینده خود، کارکردهای مختلفی نیز یافته‌اند‌. کارشناسان حوزه رسانه؛ رسانه‌های اجتماعی را به دو قسم عمومی و سازمانی تقسیم کرده‌اند. مراد از رسانه اجتماعی عمومی رسانه‌هایی هستند که عموم مردم از طریق اینترنت به آن دسترسی داشته و محدودیت خاصی برای عضویت در آن‌ها وجود نداشته و عمدتا به شکل رایگان به مخاطبان خود خدمات ارائه می‌نمایند اما رسانه اجتماعی سازمانی، رسانه‌هایی هستند که درون سازمان‌ها و موسسات ایجاد شده و هدف اصلی آن تسهیل ارتباطات درون‌سازمانی است. صاحب‌نظران حوزه رسانه معتقدند که کووید 19 به زودی فصل جدیدی را در رسانه‌ها باب خواهد کرد. منابع مطالعاتی: ـ محسنی، منوچهر؛ جامعه‌شناسی جامعه اطلاعاتی، تهران: دیدار، 1380، چاپ اول ـ وبستر، فرانک؛ نظریه‌های جامعه اطلاعاتی، ترجمه قدیمی، تهران: قصیده‌سرا، 1380، چاپ اول ـ رجائی‌، فرهنگ‌، پدیده‌ جهانی‌ شدن‌؛ وضعیت‌ بشری‌ وتمدن‌ اطلاعاتی‌، ترجمه عبدالحسین‌ آذرنگ‌، تهران‌: نشر آگه‌، 1380 ـ ضیایی‌پرور، حمید؛ تکنولوژی‌های کاربردی روابط عمومی الکترونیک، تهران: دبیرخانه همایش روابط عمومی الکترونیک، 1388، چاپ دوم ـ رسانه، نشریه علمی ـ ترویجی وسایل ارتباط جمعی، شماره 3 و 4 شماره پیاپی 85، پاییز و زمستان 1390  

يكشنبه 5 مرداد 1399
03:48:52
 
 
Copyright © 2020 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT