طرح احیای عروسک‌های روستای اردبیلک بدون حمایت ارگان‌های دولتی پیش می‌رود


آرش صالحی ـ چند سالی است که بحث احیای صنایع دستی و میراث فرهنگی ملموس مناطق روستایی فراموش‌شده در کشور ما رونق گرفته و یکی از رخدادهای مبارک در این حیطه احیای عروسک‌های بومی و محلی و ثبت ملی و جهانی برخی از این عروسک‌‌هاست. در روستای اردبیلک (از توابع بخش مرکزی شهرستان قزوین) هم زنانی با همت والا دست به کار شده‌ و عروسک‌هایی با شاخصه‌های فرهنگی و بومی خود خلق کرده‌اند. در حال حاضر در روستای اردبیلک، گروه 25 نفره‌ای از زنان روستا، عروسک‌های اردبیلکی را با تلاش و دقت مثال‌زدنی می‌دوزند و در سایر روستاها و شهرهای استان به فروش می‌رسانند. کار تا حدی پیش رفته که این گروه به‌ صورت مستمر عروسک‌های دست‌ساز بومی را می‌سازند و اگر بازار صنایع دستی استان با آنها همراهی کند، این گروه می‌تواند افراد بیشتری را هم به فرآیند کارآفرینی خود بیافزاید. از آنجایی که معمولا عروسک‌ها در حال انجام کاری هستند، وسایل کاری که در دست عروسک‌ها قرار دارد، مانند ابزار کشاورزی و نجاری را پسران یا همسران همین زنان تولید می‌‌کنند.
 کشف ویژگی‌های بومی عروسک‌‌ها یکی از زنان عروسک‌ساز روستای اردبیلک درباره‌ی روند احیا و بازسازی عروسک‌های بومی اردبیلک به ولایت گفت: پیش از بازآفرینی و احیای عروسک‌های اردبیلک، عروسک‌های پلاستیکی می‌خریدیم و برایشان لباس می‌دوختیم و به فروش می‌رساندیم، تا اینکه سال 93 یک گروه فعال در زمینه‌ی محیط‌زیست و در قالب برنامه‌‌ای به روستای ما آمدند و به ما پیشنهاد کردند که عروسک‌هایی بر مبنای فرهنگ و هویت خودمان طراحی و تولید کنیم. فاطمه بهرامی با بیان اینکه در مراحل اولیه‌ی عروسک‌های تولیدشده بازارپسند نبودند، اضافه کرد: البته این عروسک‌ها به لحاظ سنتی و بافت فرهنگی جذابیت داشتند، اما برای بچه‌ها و والدین آنها چندان جذاب نبودند؛ تا اینکه خودمان آرام‌آرام وارد بازار شدیم، در نمایشگاه‌ها شرکت کرده و عروسک‌های محلی‌مان را در ابنیه تاریخی، اقامتگاه‌های بوم¬گردی و موسسه‌‌های فرهنگی و گردشگری ارائه کردیم. وی ادامه داد: عرضه‌ی عروسک‌ها به‌ صورت مستقیم موجب شد، مردم به‌ تدریج از کار ما استقبال کنند. با توجه به اینکه این عروسک‌ها پیشینه هویتی و فرهنگی غنی‌ای دارند و در لباس‌‌هایشان از رنگ‌های شاد بهره گرفته شده، مردم شهر و گردشگران ایرانی و خارجی بیشتر از آنها استقبال کردند.  عروسک‌های شناسنامه‌دار این بانوی عروسک‌ساز با یادآوری اینکه پیشتر عروسک‌های بومی در روستای ما وجود نداشت، گفت: به همین خاطر با مادربزرگ‌‌ها و سالخوردگان روستا ارتباط برقرار و در مورد پوشش‌های مختلف زنان و مردان روستایی از آنها پرس‌‌وجو کردیم. برای نمونه در مورد تفاوت پوشش دختر با زن، پیر و جوان، نوعروس با زن بچه‌دار‌ سوالاتی پرسیدیم و وقتی این و جزئیات و ریزه‌‌کاری‌‌های لازم را به‌ دست آوردیم، شروع به دوختن عروسک‌ها کردیم. بهرامی با تاکید بر به شناسنامه‌دار بودن عروسک‌های روستای اردبیلک، افزود: برای هویت‌مند کردن عروسک‌ها از مادربزرگ‌هایمان تحقیق کردیم. برای نمونه از آنها پرسیدیم وقتی می‌خواستید بچه‌هایتان را بخوابانید، چه کارهایی انجام می‌دادید؟ ما هم عین همین موارد را بازآفرینی کردیم. ضمن اینکه مادربزرگ‌ها لالایی‌‌هایی برای ما خوانده‌اند که سینه به سینه بین نسل‌ها چرخیده، اما در هیچ کتابی ثبت نشده و در شناسنامه عروسک‌ها به این لالایی‌ها اشاره کرده‌ایم. وی به پرونده ثبت جهانی عروسک‌های اردبیلکی هم اشاره کرد و ادامه داد: با توجه به اینکه عروسک‌های محلی استان‌‌هایی مانند خراسان جنوبی و کرمان به ثبت جهانی رسیده‌اند، اما پرونده ثبت جهانی عروسک‌های روستای ما در مراحل پیچیده اداری سازمان میراث فرهنگی و گردشگری گیر کرده و هنوز به سرانجام نرسیده است.  شبیه آدم‌های واقعی روستا این هنرمند ویژگی منحصربه‌فرد عروسک‌های اردبیلکی را صورت آنها دانست و گفت: در پژوهش‌های صورت گرفته، متوجه شدیم مادربزرگ‌‌های ما برای عروسک‌ها صورت نمی‌گذاشتند، چون معتقد بودند خالق اصلی و صورتگر واقعی خداست؛ به همین دلیل تنها یک روسری سفید روی سر عروسک می‌‌بستند. بهرامی با ذکر اینکه عروسک‌های اولیه ما هم به این شکل بود، اضافه کرد: با توجه به اینکه می‌خواستیم عروسک‌های مورد علاقه بچه‌ها با قابلیت فروش خلق کنیم، برای آنها صورت‌هایی برگرفته از صورت مادربزرگ‌ها و آدم‌های روستا طراحی کردیم که شبیه صورت شخصیت‌‌های واقعی روستا هستند و به همین دلیل مردم روستا هم آنها را می‌خرند. وی درآمد حاصل از دوخت این عروسک‌ها را رضایت‌‌بخش توصیف کرد و ادامه داد: قیمت عروسک‌ها هم از 15 تا 35 هزار تومان متغیر است. میزان درآمد و فروش هم بستگی به بازار و تعداد دوخت عروسک‌ها دارد؛ چون زنان روستایی در کنار خانه‌‌داری و در اوقات فراغت خود عروسک می‌دوزند و به صورت پاره‌وقت با ما همکاری می‌کنند. درآمد افراد بسته به تعداد عروسک‌هایی که می‌دوزند تفاوت دارد، اما در مجموع این کار کمک‌ درآمد مناسبی برای اعضای گروه است.  مشکلات فروش یکی دیگر از زنان عروسک‌ساز اردبیلکی هم در مورد بازار فروش عروسک‌ها به ولایت گفت: بیشتر فروش ما به صورت اینترنتی و نمایشگاهی است. مجموعه‌ای از عروسک‌ها را هم برای فروش به تهران می‌فرستیم، اما هنوز جای ثابتی برای عرضه عروسک‌ها پیدا نکردیم. با این حال در روستای خودمان یک خانه قدیمی را برای فروش در نظر گرفته و تاکنون بدون حمایت هیچ نهاد دولتی یا خصوصی عروسک‌ها را به گردشگران داخلی و خارجی فروخته‌ایم. زهرا نقوی به مشکلات فروش عروسک‌ها اشاره کرد و افزود: رفت‌‌و‌آمد به شهرهای مختلف برای ما سخت است. هیچ چیز از دولت نمی‌خواهیم، جز اینکه امکان حضور و فروش در نمایشگاه‌های گردشگری را برای ما مهیا کنند و فضایی برای فروش در شهر قزوین را در اختیار ما بگذارند. وی با یادآوری اینکه 4 سال از شروع کارشان می‌گذرد و انتظار نتیجه‌ای زودتر و بهتر را داشتند، ادامه داد: در ضمن نمونه کارهایمان را برای صادرات به کشورهای دیگر بردیم که مورد قبول آنها قرار گرفته؛ اما به دلیل نداشتن کارت بازرگانی نتوانستیم صادرات را پیگیری کنیم. البته با توجه به وضع موجود اقتصاد ملی باز هم پیشرفت زیادی داشتیم.  مادرانی که دیگر عروسک نمی‌سازند یک عروسک‌ساز سنتی با ذکر اینکه عروسک‌های محلی درگذشته برای کودکان و گاه بزرگسالان ساخته می‌شدند، گفت: شکل آنها متاثر از فرهنگ، باورهای بومی و موقعیت جغرافیایی این منطقه بوده و ایجاد حس همزات‌پنداری، همدلی و همدمی از نقش‌های مهم آنها است. سال‌هاست مادران این عروسک‌ها را نمی‌سازند و بیم آن می‌رود این هنر از ذهن اندک افرادی که تجربه ساخت آنها را داشته‌اند، نیز پاک شود. رقیه کاظمی درباره‌ی انگیزه‌اش از ساخت این عروسک‌ها اضافه کرد: برای اینکه سنت‌ها و پوشش محلی‌مان از بین نرود، به همراه 2 نفر دیگر از بانوان هنرمند روستا به حفظ، احیا و ساختن این عروسک‌ها مبادرت ورزیده‌ایم و یکی از مقاصد ما این بوده که به مردم امروز نشان دهیم که لباس محلی و پوشش سنتی روستانشینان چه قدر زیبا و دلنشین بوده است. وی به نقش این عروسک‌ها در تفریحات و بازی‌های کودکان اشاره کرد و ادامه داد: خوشبختانه به تازگی این عروسک‌ها بین کودکان به‌ ویژه دختربچه‌های روستاهای الولک و اردبیلک محبوب شده‌اند و این دختران خردسال تلاش می‌کنند که ساختن این عروسک‌ها را یاد بگیرند. کاظمی با اشاره به قدمت 500 ساله این عروسک‌های محلی، عنوان کرد: در لباس این عروسک‌ها به نکات جالبی توجه شده، از جمله اینکه بین زن‌ها(مزدوج) و دخترها(مجرد) تفاوت‌هایی قائل شده‌اند. عروسک‌های زن با قامتی بلندتر و کشیده‌تر با کلاهی ساده در نظر گرفته شده‌اند، حال آنکه دختران با قامتی کوتاه‌تر و پهن‌تر یراق‌هایی در پیشانی کلاه‌هایشان دارند.  عروسک‌سازی و ترویج زبان تاتی این روزها عروسک‌های اردبیلکی به واسطه‌ای برای انتقال زبان تاتی به خردسالان اردبیلکی تبدیل شده‌اند. دهیار روستای اردبیلک، یکی از انگیزه‌های مهم برای آفرینش عروسک‌های اردبیلکی را احیای زبان تاتی روستا دانست و گفت: متاسفانه امروز اکثر نونهالان اردبیلکی به گویش فارسی معیار صحبت می‌کنند؛ واژه‌های زیادی در زبان تاتی وجود دارد که فقط مادربزرگ‌های ما می‌دانند و لهجه اردبیلکی از زبان تاتی به نسل‌‌های بعدی مردم روستا منتقل نشده است. علی بهرامی اضافه کرد: پیشتر بچه‌هایمان در مدرسه اصلاً نمی‌گفتند زبان ما تاتی است. اما مسئولان و متولیان روستا با این بچه‌ها و معلمان آنها صحبت کردیم. به همین خاطر کم‌کم صحبت کردن و حرف زدن به زبان تاتی متداول شده و خود بچه‌ها هم دوست دارند این زبان را یاد بگیرند. وی با تاکید بر لزوم ضبط و اشاعه این لالایی‌ها به ویژه در فضای مجازی ادامه داد: از همین‌رو بانوان عروسک‌ساز لالایی‌های سنتی ما به زبان تاتی را روی پارچه‌ای قلابدوزی کرده و به عروسک‌ها الصاق می‌کنند. فرزندان و کودکان ما به زبان فارسی صحبت می‌کنند. به همین دلیل لالایی‌هایی که می‌خوانیم و برای این عروسک‌ها می‌نویسیم به زبان خودمان است و آنها را به زبان فارسی ترجمه می‌کنیم. بهرامی با اشاره به نمایش‌های عروسکی سنتی زنان این روستا، گفت: در قالب این نمایش‌‌ها و قصه‌هایی که برای بچه‌ها تعریف می‌کنیم، کوشش می‌کنیم آنها را با زبانمان آشنا کنیم و حس افتخار به لهجه‌ی اردبیلکی را در آنها زنده کنیم تا هنگام اردبیلکی حرف زدن، خجالت نکشند. وی با تاکید بر اینکه دوست داریم عروسک خودمان را به دست فرزندان بدهیم، ادامه داد: وقتی خردسالان ما عروسک بیگانه‌ای را در دست می‌گیرند که بدون حجاب و آرایش ‌شده است، دیدگاه‌های بومی آنها عوض می‌شود. اما وقتی عروسک‌های خودمان را می‌بینند، چون از جنس خودشان است، آنها را می‌‌شناسند. این کار یک حرکت بومی و محلی ریشه‌‌دار است و لازم است از این راه فرهنگ خودمان را به کودکان اردبیلکی انتقال ‌دهیم. در نهایت به نظر می‌رسد با توجه به نقش مهم عروسک‌های سنتی اردبیلک در هویت‌سازی برای عروسک‌های بومی و ملی ایران باید از تولید و بازارسازی برای این عروسک‌ها حمایت شود تا ضمن اشتغال‌زایی برای بانوان روستایی عروسک‌هایی را به کودکان و دختران خود هدیه دهیم که بتوانند روحیه خانواده‌گرایی و خانواده‌دوستی را به بهترین شکل به آنها بیاموزند.

سه شنبه 31 تير 1399
03:48:38
 
 
Copyright © 2020 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT