نویسنده کودک باید درون پر شوری داشته باشد


مقدمه
در دنیای پرتلاطم امروز، تربیت کودکان یکی از دغدغه‌هایی است که خانواده‌ها با آن مواجه هستند. با مدرن شدن زندگی و به دنبال آن روبرگرداندن مردم از اصالت‌ها و سنت‌ها؛ قصه‌ها و داستان‌های کودکانه یکی از موضوعاتی بود که جای خودش را در دنیای زیبای کودکان از دست داد و بازی‌ها و انیمیشن‌های پرهیجان رایانه‌ای رفته رفته جای خالی قصه را برای کودکان پر کرد. گرچه باید مادران و مادران بزرگان را اولین راویان قصه های کودکان دانست ولی با تاسیس مدرسه دارالفنون و ایجاد تحول در نظام آموزش کشور و همچنین مقابله با آموزش سنتی و مکتبخانه‌ای و در ادامه ظهور صنعت چاپ و چاپ روزنامه در ایران عصر ناصری، رویکرد جدی به ادبیات و داستان‌پردازی برای کودکان شکل گرفت. یحیی دولت آبادی، اسماعیل قره‌باغی، نسیم شمال و ایرج میرزا را می‌توان از مهم ترین افرادی دانست که در عصر مشروطه به ادبیات کودک توجه داشتند. در دوره پهلوی رویکرد جدیتری به ادبیات کودک و به ویژه به ترجمه آثار ادبی کودکان پدیدار شد. مهری آهی، روحی ارباب و اردشیر نیک پور با ترجمه داستان هایی چون: شازده کوچولو، جزیره گنج، پینیکیو وآلیس در سرزمین عجایب موفق شدند جایگاه ادبیات کوک را در اذهان مخاطبان ارتقا بخشند. عباس یمینی شریف و مهدی آذر یزدی دو شخصیت تاثیرگذار ادبیات کودکان در دوره بعدی بودند که از نام و آثار آن‌ها به راحتی نمی‌توان گذشت. در عصر حاضر نیز، در میان طیف گسترده داستان‌نویسان و شاعرانی که در این عرصه فعالیت دارند، "مجید شفیعی" را باید جزو داستان نویسان کودکی دانست که با دغدغه تامل در ادبیات کهن ایرانی برای کودکان قلم زده است. گنج قلعه سفید، لطیفه های بهارستان، قند و نمک، مار خشمگین، چهار عنوان کتابی هستند که توسط وی ازحکایات کهن بازنویسی و بازآفرینی شده‌اند. شاهزاده بابل، حکایت خیره‌سران، دو عنوان کتاب از این نویسنده است که به ترتیب از طرف شورای کتاب کودک به عنوان کتاب ارزشمند و کتاب مناسب برای گروه سنی ج شناخته شدند و کتاب ماه پیشانی قصه ما به نمایشگاه‌های بولونیا و فرانکفورت راه یافت و حکایت‌های شیرین زهرالربیع کتاب برگزیده آموزش پرورش برای مقطع راهنمایی شد. آنچه در ادامه می‌خوانید ماحصل گفت‌و‌گو در مورد بازنویسی کتاب "وحشی بافقی"، آخرین اثر این نویسنده است که به مناسبت روز جهانی ادبیات کودک از نظرتان می‌گذرد.  در ابتدا بگویید یک نویسنده کودک و نوجوان باید چه خصوصیاتی داشته باشد؟ یک نویسنده کودک اصولا باید کودک درون پر شوری داشته باشد تا بستر خلاقیت و تخیلی رها در او به وجود آید. اصولا نویسنده در معنای اعم آن باید که نگاهی تحلیل‌گرانه داشته باشد. این متفاوت بودن نظرگاه و مکث بر رویدادها و نشانه‌ها و تجربیات و بیهوده نگذشتن از نشانه‌های پر رمز و راز زندگی و محیط پیرامونی، خصیصه یک نویسنده خلاق است.  چطور شد که به سمت حوزه ادبیات کودک رفتید؟ من به سمت این گونه‌های ادبی کشیده و جذب شدم. این حوزه‌ها مرا به خویش فراخواندند؛ در من بی‌شک امواجی بوده که هماهنگی پنهان و آشکاری داشته با این گونه‌های ادبی. من یک انسان تاریخی هستم بر همه ما تاریخی پر فراز و نشیب گذشته. عده‌ای چون من، مبادرت به نگاشتن تجربیات تاریخی خود می‌کنند عده‌ای هم فقط فراموش می‌کنند. این ژانر یا این گونه ادبی در حوزه ادبیات کودک و نوجوان به سان گونه‌ها و حوزه های دیگر مرا به خویشتن فراخواند. تنوع ژانری و موضوعی در کارهای من مشهود است کارها و قصه‌های من آمیزه‌ای از ژانرها و گونه‌های متنوع ادبی‌ است در حوزه ادبیات کودک و نوجوان. از تاریخ و اسطوره گرفته تا فانتزی و افسانه‌ها و حتی بازپروری این گونه‌ها به صورت حکایت‌های مدرن. حوزه قصه‌نویسی من مشتمل بر ژانرهای: فانتزی حماسی اساطیری سوررئال، رئال فانتزی، حکایت‌‌های مدرن بازنویسی متون و... می‌باشد. من هیچ‌گاه خودم را در ژانر و یا گونه ادبی خاصی محصور نکرده‌ام. به جرات می‌توانم بگویم در تمام ژانرها و گونه‌های ادبی مربوط به ادبیات کودک و نوجوان قصع نوشته‌ام.  توجه به تخصص شما در بازنویسی قصه‌های کهن، آیا موضوع‌ها برای کودکان امروزی جالب است؟ بله این حوزه یعنی حوزه بازنویسی متون از دیرباز مورد علاقه کودکان و نوجوانان بوده است. این آثار کهن چشمه‌های زاینده‌ای هستند که هیچگاه از جوشش باز‌نمی‌ایستند. می‌توان در بستری از آن حکایات و تمثیل‌های شگرف دست به خلق آثار شگفت‌انگیز زد و آثاری را خلق کرد که با بهترین نمونه‌‌های ادبیات داستانی غرب هم هماوردی نماید. اگر بتوانیم به عمق این متون دست پیدا کنیم می‌توانیم از گنجینه شگرف آن طلاهایی با عیار بالا بیرون بکشیم که آینده‌ساز است و به غنای روحی مخاطبان کمک شایانی خواهد کرد.  اگر موافقید به کتاب اخیرتان بپردازیم، کمی در مورد "وحشی بافقی" توضیح دهید: بله. وحشی بافقی از غزلسرایان وشاعران مشهور نیمه اول قرن دهم هجری می‌باشد. او در زمان پادشاهی شاه طهماسب و شاه اسماعیل دوم می‌زیسته است. فرهاد و شیرین از مثنوی‌ها واز منظومه‌های معروف و از بزرگ‌ترین و مهم‌ترین آثار دراماتیک فارسی محسوب می‌شود. وحشی از این منظومه 1070 بیتش را سرود و سپس مرگ امانش نداد و کار نیمه تمام او را شاعری به نام وصال شیرازی که از شاعران مشهور قرن 13 هجری بود در 1251 بیت ادامه داد. بعد از او نیز شاعری دیگر به نام صابر شیرازی که در اواخر همین قرن در زمان زمامداری قاجار می‌زیست در 304 بیت این منظومه را به پایان رساند. در منظومه فرهاد وشیرین مضمون‌های عاشقانه و عواطف شورانگیز با زبانی ساده و روان بیان شده است. او در دسته‌بندی شاعران و ادوار شعر فارسی شاعر مکتب وقوع محسوب شده و از شاعران مشهور این شیوه است. این سبک در اواخر قرن نهم تا یازدهم هجری رواج داشت و از خصوصیات بارز آن: سادگی، پرهیز از صنایع بدیعی و اغراق‌های شاعرانه و کاربرد اصطلاحات و زبان عامیانه و بیان صریح و بی‌پیرایه وقایعی است که در ذهن عاشق و معشوق می‌گذرد.  مثنوی "فرهاد و شیرین" وحشی چه تفاوتی با مثنوی حکیم نظامی دارد؟ اگرچه در مثنوی خسرو شیرین، نظامی راوی یک عشق پاک است و سرانجام عشق مجازی را به عشق حقیقی تبدیل می‌کند؛ ولیکن وحشی در منظومه فرهاد وشیرین نظر به عشقی عرفانی دارد و فرهاد را سمبلی از عارف وسالکی می داند که از هوس پاک است. کاری که وحشی در این منظومه انجام داده دخل وتصرف در منظومه شیرین وفرهاد نظامی است. موضوع هر دو منظومه یکیست که همانا عشق بین شیرین و فرهاد است، ولی شیوه و سبکی که هر یک برای داستان‌سرایی و تصویر کردن اشخاص و فضاسازی اثر به کار برده اند متفاوت است و بدین خاطر و به این دلیل این دو اثر با وجود شباهت موضوعی به یکدیگر از هم متمایز می‌شوند. سبک شعری و زاویه دید هر دو شاعر در مواجهه با مقوله عشق کاملا از هم متمایز و دیگر گونه است. نوع و شیوه تفکر وحشی این منظومه را در فرم جدیدی ارائه داده است.  مختصری در مورد ویژگی‌های شخصیتی وحشی بافقی توضیح دهید: وحشی شاعری بلندنظر، متین و دارای مناعت نفس بوده است. همانند بسیاری از شاعران معاصر خود برای دریافت صله و پاداش به دربار هند نرفت. در روزگاری که سرایندگان ایرانی دسته دسته به دیار هند می‌رفتند تا اولا از شعرنشناسی و شاعر آزاری صفویان نجات یابند، ثانیا در دربار شاهان گورکانی هند قدر ببینند و به نعمت و مکنت برسند و از این شاعران در تاریخ ادبیات و سبک هندی به فراوانی یاد شده است؛ علاوه بر این که وحشی از این کارها نکرد، به اصفهان و دربار صفویان نیز نزدیک نشد و هیچ یک از شاهان صفوی را به جز چند بیت که در توصیف شاه طهماسب سروده، مدح و ستایش نکرد.  اطلاعاتی در مورد محل دفن وحشی بافقی موجود است؟ قبر وحشی در حوادث دهر و در طول زمان محو شد و سنگ قبرش از جایی به جایی برده شد تا اینکه امیرحسین خان بختیاری در سال 1328 خورشیدی که در آن زمان حاکم یزد بود، آن را از گلخن حمام صدر بیرون کشید و برای وحشی در ساختمان تلگرافخانه ی آن شهر بنای یادبودی ساخت و سنگ قبرش را بر آن نصب کرد؛ اما اکنون معلوم نیست که این سنگ قبر و بنای یادبود و هر نشانه ای دیگری، در کجا است.  وحشی بافقی بیشتر از چه قالبی در اشعارش استفاده کرده است؟ کلیات وحشی بافقی بیشتر از نه هزار بیت است که شامل قصیده، ترکیب‌بند، ترجیع‌بند، غزل، قطعه، رباعی و مثنوی می‌شود. مقداری از قصیده‌های وحشی، در مدح شاه طهماسب، غیاث الدین محمد میرمیران، شاه خلیل‌الله، بکتاش بیک‌افشار، اعتمادالدوله عبدا... خان پسر میرزا سلیمان وزیر و ستایش بزرگان دین است. اما مثنوی‌های وحشی بیشتر به استقبال و در مقام جوابگویی به نظامی سروده شده است و مثنوی او به نام‌های ناظر و منظور و همچنین منظومه فرهاد و شیرین به استقبال خسرو و شیرین نظامی است.  تفاوتی بین شخصیت "شیرین" منظومه نظامی و وحشی بافقی وجود دارد؟ شیرین وحشی با شیرین نظامی تفاوت دارد. شیرین وحشی آن شیرینی نیست که وفادار و تا پایان عمر دل در گرو عشق خسرو داشته باشد؛ و این تفاوت‌ها را خواننده در خلال ماجراها و حوادث آمده در دو منظومه در‌می‌یابد. خسرو نیز با این که در هر دو اثر از شخصیت و خصوصیات اخلاقی واحدی برخوردار است اما برخلاف منظومه نظامی در اثر وحشی، شخصیت اصلی را به عهده ندارد بلکه فرهاد این نقش اصلی را در تمام صحنه‌ها و ماجراهای داستان به عهده دارد. شیرین نظامی در عشق خسرو وفادارتر‌، مستحکم‌تر و پسندیده‌تر از شیرین وحشی است. عشق شیرین به فرهاد در داستان نظامی یکسویه است و عشق او در منظومه وحشی، عشقی کاملا‌ دو سویه و پاک و قابل تقدیر است.  بازنویسی این اثر چگونه صورت گرفته است؟ من در بازنویسی این منظومه تلاش کرده‌ام شاعرانگی اثر و ظرایف و تصویر‌سازی‌های غنی وحشی را که در جهت بیان ظرایف عاشقانه بوده حفظ کرده و به طرز همه جانبه‌ای انعکاس داده و به ظهور برسانم. من در مقام نویسنده علاوه بر اینکه مبادرت به برگردان این منظومه به نثر نموده‌ام؛ برای مفاهیم ذهنی هم ما به ازای عینی و حسی یافته‌ام تا مخاطب بتواند در مقابل مفهوم ذهنی آن چیزهایی که قهرمانان داستان به آن می‌اندیشیده‌اند را به صورت عینی و تصویری و قابل درک و ملموس حس و مشاهد نماید.  در خاتمه بگویید برای انتقال مفاهیم عاشقانه از چه عناصری استفاده کرده‌اید؟ من گاهی با استفاده از مظاهر طبیعت مثل کوه دشت، رودخانه، باد، درخت، ابر، ماه و خورشید احساسات درونی عاشقان را منعکس کرده‌ام؛ چرا که مفاهیم در بیشتر اشعار این دوره و دوره‌های قبل ذهنی است و برگردان عینی این مفاهیم ذهنی با استفاده از مظاهر طبیعت که انسان هم جزیی از آن محسوب می‌شود؛ می‌تواند در درک مفاهیم عاشقانه کمک به سزایی به مخاطب بنماید. به بیانی دیگر من در برابر حالات درونی و روحی و ذهنی، قهرمانان را به صورت عینی در مظاهر طبیعت بازتاب داده‌ام و با استفاده از جان بخشی و حس‌آمیزی، بعدی موثر و تاثیر‌گذار به آن بخشیده‌ام.  در نثر نویسی "شیرین و فرهاد" تا چه حد به اصل منظومه وفادار بوده‌اید؟ این منظومه برای اولین بار است که به نثر بازنویسی شده است. من در برگردان این منظومه به نثر کوشیده‌ام که رنگ وبو و خاصیت شاعرانه آن حفظ شود و هیات شاعرانه آن هر چه تاثیر‌گذارتر نمود یابد. کوشیده‌ام شاعرانگی اثر در بازنویسی حفظ شده و حتی موثرتر بروز یابد. به بیان دیگر علاوه بر برگردان نثری به برگردان عاطفی و روحی اثر هم پرداخته‌ام و تلاش کرده‌ام تا روح اثر شاعر بزرگ را هم منتقل کنم. پس من در این راستا از ساز و کارهای بیان و شیوه های تخیلی و رازآلود در بیان عقاید و نظرات شاعر بهره برده‌ام و در ایجاد فضایی عاطفی با بیان تصویری کوشیده‌ام تا ذهنیات شخصیت‌های داستان را به صورت‌های عینی و ملموس نشان دهم؛ چرا که معتقدم که در یک بازنویسی موثر و خوب سوای بازنویسی شعر به نثر باید حالات و جغرافیای روحی و ذهنی شاعر و شخصیت‌های داستان هم با استفاده از شیوه‌هایی که پیشتر آمد به خواننده منتقل شود. بازنویسی این کتاب مدت دو سال به طول انجامید و با قطع و شکل و شمایلی جذاب توسط نشر "پیدایش" در 1000 نسخه به چاپ رسیده و با قیمت 55000 تومان در دسترس علاقمندان قرار گرفته است.

چهارشنبه 18 تير 1399
03:46:25
 
 
Copyright © 2020 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT