کمک آداب دارد


دوستی خاله خرسه بعضی از خیّرین یا سوء استفاده از کار خیر برای اهداف شخصی نفیسه کلهر
چند وقتی است صفحه کسی را در فضای مجازی دنبال می‌کنم که به مناطق محروم سفر می‌کند و از وضعیت زندگی سخت و امکانات کم آنجا اطلاع‌رسانی می‌کند. این خیّر با کمک‌های مردمی که از طریق همین صفحه مجازی جمع می‌شود برای ساکنان مناطق محروم وسایل معیشت اولیه را فراهم می‌کند و گزارش تهیه وسایل را هم در همین صفحه منتشر می‌کند. تا اینجای کار همه‌چیز خوب است؛ کار خداپسندانه و گزارش عملکردش. بین تصاویر گزارش عملکرد گروه خیریه‌اش می‌نویسد که پسر کوچکش به خاطر غیبت‌های طولانی با او قهر کرده و دیگر جواب تلفن‌هایش را نمی‌دهد. پوستش که زیر آفتاب کاملا سیاه شده و موهای کاملا سفید شده‌اش، گواه این هستند که چقدر خودش را فراموش کرده است و برای مردم و دردشان نگران است. بی‌شک امثال این خیران ایثار زیادی می‌کنند؛ اما مشکل کار کجاست؟ اینکه آیا آداب این کار را می‌دانند؟ نکته قابل ‌تامل در مورد آنان و چیزی که به‌شدت آزاردهنده است، در نظر نگرفتن عزت و غرور افراد است. تصاویری در این صفحه از کسانی منتشر می‌شود که به آنان کمک مالی شده، این تصاویر نه ‌تنها به‌طور واضح هستند حتی خانم خیّر از درماندگی و درد دل خصوصی‌شان با خودش هم می‌نویسد؛ اخیرا هم تصاویری از پارک‌هایی در روستاهای دورافتاده منتشر کرد، پارک که چه عرض کنم از یک تاب و سرسره فلزی که دیگر در شهرهای بزرگ پیدا نمی‌شود و در مقابل پارک‌ها تابلوهای بلندتر از ارتفاع سرسره‌ها نصب شده که رویش نوشته شده «پارک خانم فلان» یا «پارک آقای بهمان» در واقع نام و نام خانوادگی کسی که هزینه ساخت پارک را در آن روستا تقبل کرده است روی آن تابلو نوشته‌اند و این اتفاقی است که در چند روستای دیگر هم به همت این گروه خیریه افتاده است! به کودکانی فکر می‌کنم که تازه خواندن و نوشتن یاد گرفته‌اند و هر روز برای بازی در پارک از کنار این تابلو رد می‌شوند و یادشان می‌افتد که نیازمندند و به لطف خانم فلانی است که از این تنها تفریحشان در این بیابان بی‌انتها برخوردارند! وقتی هم که اعتراض می‌کنیم معتقدند کار درستی می‌کنند و چه اشکالی داشته که اسم خیّری روی یک پارک باشد؟ با اینکه چند روز از انتشار آن تصاویر گذشته اما من لحظه‌ای از ذهنم دور نشده، فکر می‌کنم که زیر دین کسی بودن چه حسی دارد؟ وقتی منت ساده‌ای حتی غیرمالی از نزدیکانمان می‌شنویم، دوست نداریم دیگر آن لطف در حقمان تکرار شود و فکر می‌کنم این رفتار در آینده بچه‌ها چه تأثیری خواهد گذاشت؟  این معضل حتی در برنامه‌های تلویزیونی ما هم دیده می‌شود، برنامه‌هایی که مجریان به‌راحتی کودک کار را نشان می‌دهند و با سوال و جواب‌های زیاد در مقابل چشم هزاران بیننده او را تحقیر می‌کنند. یا گزارشگرانی که با سوالاتشان به حریم شخصی افراد تجاوز می‌کنند و از درآمد و زندگی و شغل آن‌ها سوالاتی می‌پرسند و در مقابل دوربین معذبشان می‌کنند که پاسخ دهند. چند وقت پیش هم کودک زباله‌گردی را به یکی از برنامه‌ها آوردند که دو جوان او را به داخل سطل زباله انداخته بودند و ویدئواش را منتشر کرده بودند. به بهانه دلجویی از او، لباس مناسبی به تنش کردند و چهره‌اش را نشان دادند.  اما مریم ایثاری دانش‌آموخته‌ی جامعه‌شناسی بسیاری از امور خیریه را ابزاری برای رسیدن به اهدافی دیگر می‌داند. او برای «ولایت» این‌طور توضیح می‌دهد: «خیریه‌ها هرروز بیشتر از قبل به ابزارهایی برای رسیدن بعضی از خیّرین و بانیان گروه‌های خیریه به اهدافشان تبدیل می‌شوند.» او به حضور افراد مشهور و بانفوذ در کارهای خیریه اشاره می‌کند و توضیح می‌دهد: «به همین دلیل است که خیریه‌ها گاهی بیش از اینکه به نفس عملِ خیر، رفع نیازهای فقرا و در نظر گرفتن آبروی آن‌ها توجه کنند با رسانه‌ای کردن فعالیت‌هایشان به دنبال افزایش سرمایه، اعتبار، تبلیغات و بازاریابی برای موسسه و جذب کمک‌های مالی بیشتر توسط مردم هستند و به‌نوعی فعالیت‌های خیریه می‌توانند به روشی معکوس تبدیل شوند که باعث به خطر انداختن آبروی نیازمندان و سوء استفاده از وضعیت فقرا شود.»  دختر جوانی بود که به‌قصد کمک‌رسانی به نیازمندان در صفحه ‌اینستاگرامی ویدئوهایی از بچه‌ها منتشر می‌کرد و از آن‌ها می‌خواست در مقابل دوربین بگویند: «خاله، عمو، من لباس ندارم می‌شه برام لباس بخری؟ ما یخچال نداریم می‌شه برامون یخچال بخری؟» ویدئوها به‌شدت رقت‌انگیز و ناراحت‌کننده بود و هر چه تلاش کردیم برای خانم خیّر توضیح دهیم که بچه‌ها با لباس کمتر و بدون یخچال هم می‌توانند سر کنند اما آدمی که عزت‌نفس و غرور نداشته باشد چیزی برای از دست دادن ندارد و تبعات این رفتار جدا از خود آن فرد برای جامعه هم بد است اما اهمیت نمی‌داد. جالب است که بسیاری از این افراد به‌ظاهر نیکوکار، اصلا در قالب گروه ثبت ‌شده فعالیت نمی‌کنند و این در حالی است که حتی گروه‌های ثبت ‌شده هم آموزش‌های لازم را نمی‌بینند. مریم ایثاری در مورد از بین بردن عزت نفس معتقد است که به از دست دادن عزت نفس، به احساس بی‌ارزشی، بی‌اعتبار شدن و کاهش منزلت اجتماعی نزد افراد دامن می‌زند و این امر به انزوا و عدم ادغام فرد در جامعه منتهی می‌شود. در چنین وضعیتی افراد میل کمتری به مشارکت و تغییر وضعیت خود و محیط پیرامونشان دارند.  از نظر این جامعه‌شناس، آسیب بعدی در ارتباط با خیریه‌ها به نوع فعالیت آنان‌ مربوط است. او معتقد است: «خیریه‌ها دو نوع فعالیت انجام می‌دهند: دسته اول فعالیت‌هایی است که برای پاسخ به نیازهای اولیه و فوری فقرا برای بقا هستند: مثل نیاز به غذا، پوشاک، هزینه‌های درمان، سرپناه، جهیزیه و مواردی ازاین‌دست؛ و دسته دوم‌ تلاش‌هایی برای پاسخ دادن به نیازهای ریشه‌ای فقرا است؛ مثل داشتن شغل و درآمدِ ثابت، مهارت و حرفه‌آموزی، تحصیل و کسب دانش و... که در این روش عزت‌نفس افراد هم ارتقا پیدا می‌کند.» ایثاری توضیح می‌دهد: «در دسته اول تغییری در چرخه فقر ایجاد نمی‌شود و حتی ممکن است چرخه وابستگی و ایجاد هویت فرودستی تقویت شود.» به عقیده او قدرتمندسازی تهیدستان در دسته اول اتفاق نمی‌افتد و در این روش فقط بخشی از نیازهای آن‌ها پوشش داده می‌شود و به نیازهای دیگر مانند امنیت، رشد، ثبات، استقلال و خودشکوفایی پرداخته نمی‌شود و به همین دلیل است که می‌توان حدس زد اگر کمک‌های یک خیریه قطع شود فرد نیازمند ناچار است به خیریه دیگری رجوع کند و درهرصورت در چرخه فقر باقی می‌ماند». این دانشجوی دکترای جامعه‌شناسی بر اساس مسائل مطرح شده معتقد است: «خیریه‌ها باید تلاش کنند تا فعالیت‌هایشان محدود به خدمت‌رسانی پوسته‌ای و‌ محدود نباشد و در مسیر قدرتمندسازی جوامع نیازمند هم گام بردارند.» از نظر او عمده تمرکز فعالیت‌های خیریه‌ای در ایران که در دسته دوم قرار می‌گیرند منحصر به حوزه آموزش است و حتی ایده‌های خود فقرا برای قدرتمندسازی و بر اساس ظرفیت‌های جمعی‌شان در این فرایند کمتر لحاظ می‌شود. درحالی که خیرین می‌توانند با قدرتمندسازی فقرا، به تشکیل گروه‌های خودیاری محلی و ساخت نهادهایی در محلات کمک کنند که اثرات بلندمدت‌تری داشته باشد و حتی در عرصه خدمت‌دهی به گروه هدف هم کارآمدتر باشند. به ‌عنوان نمونه، ایده تاسیس آشپزخانه خیریه محلی، باغچه‌های مشارکتی، رختشوی‌خانه‌های محلی، تعاونی‌های اشتغال‌زایی و‌ توزیع محصولات ارزان‌قیمت با مشارکت خود فقرا و نظارت و تسهیل‌گری گروه‌های خیریه می‌تواند علاوه بر جلب مشارکت تهیدستان و اشتغال‌زایی برای آنان، خدمات مستمری را برای آنان با حفظ شأ ن و جایگاهشان فراهم کند.  همینطور ایثاری معتقد است نقد دیگری هم به فعالیت‌های خیریه‌ای وارد است و آن این است که فعالیت‌های خیریه‌ای بیشتر به ماندگاری وضع موجود و عقب‌نشینی دولت‌ها کمک می‌کند؛ او راهکار را در این می‌داند که خیریه‌ها با توجه به آشنایی نزدیکی که با وضعیت زندگی فقرا دارند، نیارهای آنان را از دولت مطالبه کنند.  بر اساس این گزارش، کمک‌های معیشتی و روزمره نه ‌تنها به پایداری چرخه فقر کمک می‌کند، بلکه حتی در از بین بردن عزت ‌نفس افراد هم موثر است. این در حالی است که بسیاری از نیازمندان، حتی اگر بدانند که قرار است تصاویرشان به عنوان یک نیازمند منتشر شود، حتی راضی به قبول کمک هم نمی‌شوند. بعضی کمک‌های خیریه این روزها بیشتر رنگ و بوی خودنمایی و راهی برای کم کردن عذاب وجدان دارد. در حالی که از نظر جامعه‌شناسان پذیرفته نیست و حتی ممکن است تبعاتی هم برای نیازمندان و در نهایت جامعه داشته باشد.

چهارشنبه 11 تير 1399
04:19:58
 
 
Copyright © 2020 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT