بازسازی متفاوت گنبد امامزاده سلطان سیدمحمد(ع)


ولایت، مستندات موجود درباره‌ی تاریخی بودن بنای امامزاده سلطان سیدمحمد(ع) را بررسی می‌کند
آرش صالحی ـ یکی از جاذبه‌های مهم گردشگری استان قزوین آرامگاه، مقابر و بقاع متبرکه‌ای هستند که در جای جای دیار مینودری قرار دارند و قزوین را به یکی از شهرهای مذهبی مهم مسلمانان جهان تبدیل کرده‌اند. یکی از این بقاع متبرکه آرامگاه «امامزاده سلطان سیدمحمد (ع)» است که در محله‌ی کهن آخوند قرار دارد و در حال حاضر به علت نوسازی‌های شهرداری، در کنار خیابان شهید انصاری غربی واقع شده است. این امامزاده که 2 در شمالی و شرقی دارد، دارای کتیبه‌ای از جنس کاشی است که نشان می‌دهد بنای آن در دوره‌ی قاجاری و سال 1314 هجری قمری ساخته شده است. آرامگاهی تاریخی که پر از عناصر مهم معماری دوران قاجار است و در روزهای ماه مبارک رمضان به ویژه شب‌های قدر از چنان رونق و شکوهی برخوردار است که می‌توان آن را دومین مکان مذهبی مهم استان قلمداد کرد. بنایی که این روزها دستخوش حاشیه‌های فراوان شده و گنبد قدیمی و منحصربه‌فرد آن در یک کار کاملاً غیرکارشناسی تعویض شده و به جای آن گنبدی نصب شده که یک کپی بی‌هویت از گنبد مسجد گوهرشاد مشهد است. آن هم در حالی که گنبد مسجد گوهرشاد متعلق به سبک معماری تیموری است و وصله‌ای نچسب برای بنای این امامزاده محسوب می‌شود.  نَسَب امامزاده و سازندگان بنا یک قزوین‌پژوه در گفت‌وگو با ولایت با بیان اینکه امامزاده سلطان سیدمحمد‌(ع) را از نسل امام جعفر صادق‌(ع) می‌دانند، گفت: بررسی شجره‌نامه‌ای که یکی از خدام آن حضرت نوشته نشان می‌دهد که ایشان نتیجه‌ی یکی از پسران امام صادق‌(ع) مشهور به علی عریضی است. با این حال، بیشتر مورخان اعتقاد دارند جناب سلطان سیدمحمد‌(ع) از نسل محمد دیباج، فرزند دیگر امام ششم شیعیان است که در هر دو حالت نسب ایشان به امام صادق‌(ع) می‌رسد. علی خلج‌طایفه با یادآوری اینکه از زندگی امامزاده سیدمحمد‌(ع) اطلاع چندانی در دست نیست، افزود: با این همه در کتاب «سر السلسله العلویه» اثر ابونصر بخاری آمده که ایشان در سال 330 هجری قمری در دروازه‌ی شهر قزوین به شهادت رسیده و در شجره نامه موجود در امامزاده اسماعیل‌(ع)، سال شهادت ایشان 335 هجری قمری ذکر شده است. خلج‌طایفه درباره‌ی تاریخچه بنای این امامزاده گفت: مطابق اطلاعاتی که در اغلب کتاب‌های قزوین‌شناسی مانند «مینودر» نوشته سیدمحمدعلی گلریز آمده، ابتدا این بنا از خشت و گل و در دوران صفوی ساخته شده که بعدها در دوره‌ی قاجاری بنا به طور کامل بازسازی می‌شود. ضمن اینکه در زمان قاجاریه حرمی ساده با صندوق چوبین داشته است.‌ وی با ذکر اینکه ساختمان امروزی این امامزاده در دوره‌های قاجار و پهلوی کامل شده است، عنوان کرد: طبق قطعه شعری که در کاشیکاری لاجوردی بالای در ورودی به حرم امامزاده سیدمحمد‌(ع) نوشته شده، بانی ساخت عمده ساختمان امامزاده، حاج «علی‌اکبر لواف» از اهالی قزوین بوده و بنای کنونی نیز توسط آیت‌ا... «عبدالحسین شهیدی» مرمت شده که پیکر او داخل صحن (حیاط) امامزاده دفن شده است.  ویژگی‌های معماری آرامگاه این تاریخ‌نگار با اشاره به طرح صلیبی شکل این بنا گفت: امامزاده سیدمحمد‌(ع) دارای 12 ضلع و 4 شاه‌نشین است که گنبد آن روی 4 قوس آیینه‌کاری شده، سوار شده و دارای گچ‌بری‌هایی برجسته به شکل‌های اسب، انسان و گوزن است که در بین این نقوش طرح‌های گیاهی شکل کار شده است. خلج‌طایفه با یادآوری اینکه گنبد امامزاده در ابتدا آجری بوده است، بیان کرد: این گنبد دو پوسته که ارتفاع آن 18 متر و فاصله‌ی پوستی بیرونی و داخلی آن 5/4 متر است، بعدها کاشیکاری شد که اسامی خداوند و پنج تن روی آن نگاشته شده بود. اما به علت خوردگی کاشی‌ها، سال قبل کاشیکاری گنبد برداشته شد؛ ولی متاسفانه هنوز این کاشی‌ها جایگزین نشده‌اند. وی اضافه کرد: ازاره‌های (روکش‌های حفاظتی دیوار) حرم با کاشی‌های سیاه و سفید یشمی که خطوط مشکی دارند، زینت یافته و در جانب چپ حرم، مسجد مستطیل شکلی واقع شده که ازاره‌هایش با کاشی‌های کف‌پوش لاجوردی و سفید «ابر و باد» متعلق به دوره‌ی قاجار تزیین شده است. ضمن اینکه در حیاط این امامزاده اتاق‌هایی برای استراحت و اسکان زوار وجود دارد که در گذشته کاربرد بیشتری داشته‌اند. خلج‌طایفه خطوط و کتیبه‌های گچبری این بنا را متعلق به استادانی چون «ابوالحسن محصص مستشاری»، «تقی قزوینی» و «محمدرضا قنبری» دانست و عنوان کرد: ایوان بزرگ بیرون حرم، توسط انجمنی به نام «محمدیه» به ریاست «آقا شیخ حسین شهیدی» (از مشروطه‌خواهان قزوین) و با کمک مردم و خیّرین ساخته شده است. همچنین در ایوان و روی درها از کاشیکاری هفت رنگ استفاده شده و نورپردازی ضریح و داخل آن به رنگ سبز است. وی به تغییرات بنا در سال‌های اخیر اشاره کرد و ادامه داد: گویا در گذشته در میان حیاط حوضی قرار داشته و در کنار آن تلمبه‌ای نصب شده بود که کمبود آب را برطرف می‌کرد؛ ولی در حال حاضر اثری از حوض نیست. در ضمن مهتابی مقابل ورودی حرم که دارای تکه‌های رنگی چوبی در سقف است، در سال‌های پیش به رواق بدل شده است.  ساختمان‌های اطراف یک کارشناس معماری هم در مورد ابنیه و ساختمان‌هایی که در جوار امامزاده سلطان سیدمحمد‌(ص) قرار دارند، گفت: مهمترین این بناها آب انبار سردار کوچک است که در سال‌های دور آب مورد نیاز ساکنان محله آخوند و زایران امامزاده را تامین می‌کرده؛ ولی در حال حاضر فقط جنبه‌ی تاریخی و گردشگری دارد. همچنین در کنار حرم سلطان سیدمحمد‌(ع)، حسینیه‌ی بزرگی ساخته شده و در مراسم عزاداری ائمه اطهار‌(ع) اعیاد مذهبی و مجالس ختم اموات از آن استفاده می‌شود. سیدمحسن حسینی با بیان اینکه در گذشته، مکتب‌خانه‌ها را در مجاورت امامزاده‌ها و مساجد می‌ساختند، افزود: بر پایه منابع قزوین پژوهی، در نزدیکی امامزاده یاد شده «مکتب خانه سیدجعفر» وجود داشته که در آن خواندن و نوشتن قرآن را به کودکان و نوجوانان آموزش می‌دادند، ولی متاسفانه این مکتب‌خانه امروز از بین رفته است. وی با اشاره به قبرستان قدیمی موجود در صحن امامزاده، ادامه داد: در قدیم، اموات را در حیاط این امامزاده دفن می‌کردند، ولی از حدود 90 سال پیش (اوایل حکومت رضاشاه پهلوی) به خاک سپردن مردگان در این امامزاده ممنوع شد.  بازسازی بنای امامزاده تحت نظارت میراث فرهنگی انجام نشده است اما به دنبال انتشار تصویری در مورد نحوه‌ی ‌بازسازی امامزاده سلطان سیدمحمد قزوین در تاریخ 30 خرداد 1399 در فضای مجازی، معاون میراث فرهنگی اداره‌ی کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان گفت: بنای امامزاده سلطان سیدمحمد‌(ع) در فهرست میراث ملی به ثبت نرسیده و اداره کل میراث‌ فرهنگی نظارتی بر اجرای پروژه بازسازی آن ندارد. احسان نورانی افزود: بنای امامزاده سلطان سیدمحمد‌(ع) در خیابان تبریز و ضلع جنوبی مدرسه سردار واقع شده و یکی از زیارتگاه‌های معتبر شهر قزوین به شمار می‌رود که بر اساس مستندات موجود در دهه 1340 خورشیدی به‌طور کلی و به شیوه‌ی نو بازسازی شده و گنبد روی آن نیز در دهه 50 اجرا و دارای سازه آهنی و کاملاً نوساز است که در سال 1363 توسط استاد تقی عباسپور کاشی‌کاری شده است. نورانی با بیان اینکه درباره‌ی انتساب ساختمان اصلی بنا به دوره‌های مختلف تاریخی منبع قابل تاییدی وجود ندارد، گفت: طرح بازسازی امامزاده و گنبد آن به صورت فعلی توسط اداره کل اوقاف و امور خیریه‌ی استان و هیات امنای امامزاده در حال انجام است که با توجه به سازه تازه بنا و ثبتی نبودن آن، اداره کل میراث‌ فرهنگی و گردشگری نظارتی بر اجرای این طرح ندارد. وی ادامه داد: امامزاده سلطان سیدمحمد‌(ع) در انتهای یک کوچه بن‌بست منشعب از خیابان تبریز در مجاورت چند بنای قدیمی از جمله بنای قاجاری مسجد مدرسه‌ی سردار قرار گرفته که اهالی آن را به نام سلطان سیدمحمد می‌شناسند و معتقدند که وی یکی از نوادگان امام جعفر صادق است. آیینه‌کاری، گچ‌بری و کاشی‌کاری از جمله تزئینات بنای فعلی امامزاده به شمار می‌روند.  چالش‌های جذب گردشگر به امامزاده سیدمحمد(ع) با وجود اهمیت بالای مذهبی آرامگاه امامزاده سیدمحمد‌(ع) نزد مردم قزوین و همه‌ی شیعیان جهان و قابلیت‌های بالای این بنای تاریخی ـ مذهبی در جذب گردشگران ایرانی و خارجی متاسفانه سال‌هاست که مسئولان به این ظرفیت‌ها بی‌توجهی می‌کنند. یک کارشناس گردشگری با ذکر اینکه امامزاده سلطان سیدمحمد‌(ع) در بافت فرسوده محاصره شده است، به ولایت گفت: در حالی که در اغلب شهرهای ایران، امامزاده‌ها در بهترین موقعیت گردشگری قرار دارند و پیرامون آنها پر از مغازه و بازارهای گوناگون است، بنای زیبا و گردشگر‌پذیر این امامزاده در میان خانه عمدتاً قدیمی و کلنگی محصور شده است که دسترسی به امامزاده را بسیار مشکل می‌کنند و تنها از طریق کوچه‌های بسیار باریک می‌توان به آن رسید. علیرضا تعهدی نبود فضای پارک خودرو در اطراف امامزاده را از دیگر چالش‌های جذب گردشگر به آن دانست و بیان کرد: با توجه به تخریب برخی از خانه‌های قدیمی در نزدیکی امامزاده سیدمحمد‌(ع) این بنا از سوی شهرداری در سالیان اخیر چشم‌انداز آزاردهنده در پیرامون آن قرار دارد که گردشگران را از تماشای آن منصرف می‌کند. همچنین فضای خیلی بزرگی در روبه‌روی این امامزاده وجود دارد که به علت نامعلوم بلااستفاده مانده است. تعهدی با یادآوری حضور و سکونت اتباع افغانی در محله‌ی آخوند، اضافه کرد: متاسفانه هیچ هتل، مسافرخانه و مهمانپذیری برای اسکان و اقامت زائران امامزاده یاد شده در این محله وجود ندارد و خالی بودن آن از اماکن خدماتی مهمی مانند درمانگاه و آتش نشانی، سکونت در جوار بارگاه سلطان سیدمحمد‌(ع) را با معضلات جدی مواجه کرده است. در ضمن متاسفانه ضعف خدمات بهداشتی و رفاهی عرضه شده به زائران اصلاً در شأن جایگاه معنوی این امامزاده نیست. با این همه سوالی که این روزها ذهن علاقه‌مندان به میراث تاریخی و فرهنگی قزوین را به خود جلب کرده، این است که چرا این بنا با وجود جایگاه والای مذهبی و پیشینه تاریخی‌اش توسط مسئولان میراث فرهنگی استان به ثبت ملی نرسیده است؟ با وجود توجیه‌هایی که در مورد نبودن دلایل متقن بر تاریخی بودن بنا وجود ندارد، به نظر می‌رسد که اهمالی جدی در ثبت نشدن این بنا وجود دارد که باید هر چه زودتر توسط مدیران میراث فرهنگی استان قزوین جبران شود.  

دوشنبه 9 تير 1399
03:50:52
 
 
Copyright © 2020 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT