دغدغه‌های این روزهای خانواده‌ها...


مشکلات روحی و کاهش سن مصرف دخانیات معصومه حسینی
آمار ارایه شده از سوی دانشگاه علوم پزشکی استان قزوین که بر پایه تحقیقات و بررسی‌های این ارگان است نشان می‌دهد سن مصرف سیگار و دخانیات در استان کاهش پیدا کرده است. رییس گروه کنترل و پیشگیری از بیماری‌های غیرواگیر مرکز بهداشت استان قزوین که این آمار از سوی وی اعلام شده اظهار می‌کند: استان قزوین در رتبه‌های دوم و سوم در زمینه مصرف دخانیات و سیگار در سطح کشور قرار دارد. همچنین در این گزارش، شیوع مصرف دخانیات در افراد بالای 18 سال استان 20 درصد و سیگار 13 درصد اعلام شد. آنچه که شاید بیشتر از سایر آمارهای ارایه شده از سوی علوم پزشکی قزوین تاسف‌بار و قابل تامل است از بین رفتن قبح مصرف قلیان در جامعه و حتی افزایش مصرف آن در بین خانم‌ها است. این در حالی است که کارشناسان سلامت اعلام کرده‌اند مضرات مصرف قلیان به مراتب بیشتر از سیگار بوده و گفته می‌شود مصرف هر وعده قلیان برابر با مصرف 70 نخ سیگار برای بدن آسیب‌زاست. این آمار تکان‌دهنده زنگ خطری را برای مسئولان جامعه به صدا در آورده است. برای بررسی این آسیب و راه‌های پیشگیری از آن با یک روانشناس به گفتگو پرداختیم.  مشکلات عاطفی و روانی زمینه مصرف سیگار در سن پایین سهیلا زرآبادی‌پور روانشناس بالینی و مشاوره خانواده درباره دلایل کاهش سن مصرف دخانیات می‌گوید: کاهش سن مصرف دخانیات زنگ خطری برای خانواده و جامعه و هشدار جدی برای سلامت جامعه محسوب می‌شود که متاسفانه با این همه معایب، سن مصرف هر روزه پایین می‌آید که نشان‌دهنده این است که نهادهای متولی کاهش مصرف دخانیات در این بخش موفق نبوده‌اند که اگر با برنامه‌ریزی مهار نشوند قطعا در آینده بزرگسالانی بهم ریخته و جامعه نابهنجاری خواهیم داشت. علت اینکه چرا سن مصرف پایین آمده در جهت حل کردن این مشکل نقش بسزایی دارد. عواملی مثل پایین بودن قیمت سیگار، رعایت نکردن قوانین مرتبط منع استعمال دخانیات در مکان‌های عمومی، عدم فروش در سوپرمارکت‌ها و عدم ممنوعیت فروش به افراد زیر 18 سال در کشور و عادی جلوه دادن این امر در پایین آمدن سن مصرف اثرگذار است. استفاده شدن سیگار در میهمانی‌ها به عنوان یک ماده تفننی نیز بی‌تاثیر در کاهش سن مصرف نیست. وی می‌افزاید: زیاد شدن مشکلات عاطفی و روانی در جامعه مثل شکست‌های عاطفی و افسردگی هم در این امر دخیل است همچنین در دسترس و سهل‌الوصول بودن سیگار، ارزان بودن قیمت سیگار، عرضه به صورت تک فروشی، اعتماد به نفس پایین، کاهش ارتباط با اطرافیان به ویژه والدین و خانواده رابطه صمیمانه بدون نصیحت، روحیه سرکشی، داشتن والدین و دوستان سیگاری و یا استعمال به خاطر اینکه خود را بزرگ جلوه دهند و ... از علت‌های دیگر آن است. نحوه پرکردن اوقات فراغت جوانان و نوجوانان اهمیت دارد. تبعیض قایل شدن بین فرزندان را می‌توان از عمده‌ترین دلایل گرایش و احساس غرور به واسطه سیگار در کاهش سن مصرف دانست.  فرزندان باید پاسخ سوالات خود را از خانواده بگیرند این روانشناس به نقش خانواده و همسالان در بروز این آسیب اشاره و اظهار می‌کند: خانواده در شکل‌گیری شخصیت افراد و بر آینده فرد تاثیر دارد و همچنین مهم‌ترین نقش در پیشگیری آزادی‌های اجتماعی به عهده دارد. وی ادامه می‌دهد: الگوی عملی فرزندپروری در اصل عبارتست از والدین مقتدر، قاطع و اطمینان‌بخش. در کل خانواده باید مواردی مثل پیوندهای مهربانانه و انسجام خانوادگی، داشتن امید برای رویارویی با مسایل و مشکلات، داشتن برنامه برای اوقات فراغت انعطاف‌پذیری در برابر مشکلات، وقت گذاشتن برای فرزندان، توجه به معنویت و رعایت اصول تقویت توان و تاب‌آوری فرزندان برای پیشگیری از اعتیاد و سیگار را مدنظر داشته باشد. به عنوان مثال والدینی که در حضور فرزندان سیگار می‌کشند از طریق یادگیری مشاهده‌ای بر فرزندان خود اثر نامناسب می‌گذارند. زرآبادی‌پور تصریح می‌کند: خانواده باید آموزش مهارت نه گفتن را تقویت کند از گرایش به رفتارهای پرخطر و مصرف دخانیات جلوگیری کند و خانواده باید زمینه همکاری با مدرسه و انس با فرزند خود در خانواده را فراهم کند تا از آسیب‌های اجتماعی پیشگیری شود. این مشاوره خانواده بیان می‌کند: گرایش به دخانیات در سن نوجوانی و جوانی با همسالان و الگوپذیری و تقلید از آنها، به علاوه فشار گروه همسالان و تصور فرد از سیگار اینکه باعث حس استقلال و نشانه شخصیت اجتماعی است و باعث آرامش روحی و تسکین دردهاست، ایجاد می‌شود ولی خانواده‌ها باید بدانند استعمال سیگار و قلیان در حوزه‌ی ورود به مصرف مواد مخدر و رفتارهای پرخطر است و بدانند که مصرف قلیان چه ضربه‌ای به او وارد می‌کند. وی تاکید می‌کند: سیگار و قلیان یک نوع اعتیاد است که مانند آتش زیر خاکستر است که دودش بر چشم همه خواهد رفت زیرا قابل قبول بودن و عادی شدن مصرف آن که به عنوان قابل قبول‌ترین عمل خلاف عرف محسوب می‌شود زمینه‌ساز اعتیاد به سایر مواد و بزهکاری در نوجوانان و جوانان است و آن‌ها در انجام فعالیت‌های ورزشی نیز دچار مشکل می‌شوند؛ به طوری که فعالیت‌هایی که همسالان آنها به راحتی می‌توانند انجام دهند را نمی‌‌توانند انجام دهند. این روانشناس بالینی در خصوص واکنش خانواده به مصرف سیگار و دخانیات می‌گوید: فرزندان در کانون خانواده تربیت می‌شوند و شخصیتشان شکل می‌گیرد پس اگر هم ناهنجاری یا انحراف هم پیش بیاید خانواده دخیل هست و باید در آن خانواده، رابطه بین آنها بررسی شود و بهتر است همیشه دیدگاه پیشگیرانه داشته باشند و با برقراری ارتباط موثر و دو سویه با آنها انس بگیرند. وی می‌افزاید: نظارت دقیق بر رفتار و گفتار نوجوان قبل از افتادن در دام سیگار به آنها کمک می‌کند و در موقعیت‌های لازم آنها را با راهکارهای مفید راهنمایی می‌کند تا مشکلات در جمع خانواده حل شود. اما در صورت مواجه شدن با این مساله رویکرد صحیح نسبت به مساله داشته باشند؛ دوری از کتک زدن، رفتارهای خشن، محدود کردن، استفاده از لجبازی برای تغییر رفتار فرزند جداً خودداری کنند و در جستجوی راه‌حل‌های متعدد باشند سپس با ارزیابی راه‌حل و اجرای آن در اولین فرصت با یک مشاور مشورت کنند. زرآبادی‌پور در ادامه به راهکارهای پیشگیرانه اشاره می‌کند و می‌گوید: استعمال دخانیات در حال حاضر به عنوان شایع‌ترین مساله‌ی قابل پیشگیری در جهان شناخته شده است. طی سال‌های اخیر استعمال سیگار و قلیان به طور چشمگیری در جهان افزایش یافته است که نقش خاصی در ورود نوجوانان به عرصه استعمال دخانیات دارد. بنابراین از آن جایی که پیشگیری مقدم بر درمان است، باید در همان کودکی که شخصیت کودکان در حال شکل‌گیری است اصول مراقبتی را به فرزندان آموزش دهیم و از همان ابتدا آنها را با توانمند‌سازی بیمه کنیم. این روانشناس بالینی با تاکید بر آموزش اصول خود مراقبتی به فرزندان اظهار می‌کند: والدین باید نظرات خود را درباره مضرات استعمال دخانیات و دلایل عدم مصرف خود را به فرزندان بازگو کنند. والدین باید شرایطی که موجب ایجاد افسردگی، اضطراب و تکیدگی، عزت نفس پایین، آشفتگی ذهنی روانی فرزندان می‌شود را از بین ببرند و فضایی را ایجاد کنند که فرزندان بتوانند آزادانه و بدون هیچ انتقاد و سرزنش ابراز وجود کنند. وی تاکید می‌کند: فرزندان باید آگاهی خود درباره مواد مخدر تا مسایل جنسی را از خانواده یاد بگیرند و نباید به دلیل ناآگاهی والدین یا حجب زیاد، سوال و کنجکاوی خود را در خانواده مطرح نکنند چون ممکن است خارج از خانه جواب‌های گمراه‌کننده دریافت کنند و باید بدانند که هر چیزی قابل تجربه نیست. سهیلا زرآبادی‌پور اضافه می‌کند: تجربیات منفی می‌توانند مهارت‌های روانی و اجتماعی و بهداشتی داشته باشند و این کار می‌تواند از طریق فیلم یا فایل باشد. آموزش مهارت‌های زندگی به ویژه نه گفتن مهارت مدیریت خود به فرزندان، فراهم کردن تفریحات سالم و سازنده، پر کردن اوقات فراغت، درونی کردن ارزش‌ها، حساس بودن به تغییرات و سعی در حمایت بیشتر از آنها، نظارت بر ارتباطات، رفت و آمدهای آنها ازجمله اقدامات و کارهایی است که والدین باید انجام دهند. مسئولان نیز باید علاوه بر نظارت دقیق با اقدامات فرهنگی و امنیتی مناسب در جهت پیشگیری از مصرف دخانیات در نوجوانان و جوانان نقش داشته باشند.  ناامیدی و سرخوردگی دختران را به قلیان سوق می‌دهد این روانشناس به دلایل مصرف قلیان در دختران و زنان اشاره کرده و بیان می‌کند: امروزه با نوعی نابسامانی فرهنگی روبرو هستیم و کارهایی که ناپسند و ناشایست شمرده شده قبح خود را از دست داده و این امر باعث علت مصرف و افزایش آن در جامعه شده است. وی ادامه می‌دهد: همان طور که می‌بینید امروزه خانواده‌ها، در محافل عمومی و پارک‌ها به صورت دست جمعی اقدام به کشیدن آن می‌کنند و یا حتی آقا برای همسرش و پدر برای دخترش اسباب مصرف کردن را فراهم می‌کند. این در حالی‌ است که خطرات مصرف قلیان به مراتب بیشتر از سیگار است ولی با این حال قبح خود را از دست داده و این امر زمینه‌ساز رواج آن شده است و دیگر حالت هنجارشکنی و کاری خلاف عرف عمومی ندارد و امروزی و عادی تلقی می‌شود و تبدیل به یک مساله اساسی در جامعه شده است که باید تدابیری اتخاذ کرد. این روانشناس بر این باور است که افزایش تجردگرایی در دختران باعث شده وقت کمتری در میان خانواده خود صرف کنند و بیشتر وقت خود را در میان همسالان و گروه‌های پسران بگذرانند و مسایلی مثل نداشتن شغل مناسب، ناامیدی، سرخوردگی در میان دختران و همچنین غم‌پراکنی رسانه‌ها در فضای مجازی باعث گرایش به مصرف می‌شود. مسئول فنی مرکز مشاوره آغاز اذعان می‌کند: قلیان اعتیادی شیک و مجلسی است که در طول تاریخ بارها منع و دوباره آزاد شد، اما به خود نام اعتیاد نگرفته است. ضمن اینکه گوی رقابت را از سیگار ربوده است، مرزهای جنسیت را نیز درنوردیده و به جمع‌های زنانه ورود پیدا کرده است. به نحوی که برخی از زنان و دختران به مشتریان ثابت سفره‌خانه‌های سنتی و مکان‌های عرضه قلیان تبدیل شده‌اند.  گسستگی خانواده دلیل گرایش به سیگار و مواد مخدر این روانشناس بالینی ضمن تاکید بر نقش مهم خانواده در شخصیت فرزندان معتقد است خانواده به خصوص والدین در شکل‌گیری شخصیت تاثیر دارند و یا همانندسازی با والدین که بسیاری از رفتارها به این صورت شکل می‌گیرد. سبک‌های تربیتی والدین، روابط والدین با فرزندان فرهنگ خانواده‌ها نیز می‌تواند در رفتار فرزندان ازجمله مصرف سیگار و غیره موثر باشد. نقش خانواده‌ها به قدری مهم است که دلیل گرایش یا استعمال مصرف سیگار از طریق تحلیل روابط آن‌ها با یکدیگر و جو عاطفی حاکم بر خانواده قابل تشخیص است. سهیلا زرآبادی‌پور ناکارآمدی خانواده، بی‌توجهی والدین به تربیت فرزندان، کمبود‌های عاطفی و یا گسستگی خانواده‌ها، اختلافات خانوادگی اعتیاد والدین یا یکی از آنها یا بستگان نزدیک، بی‌سوادی یا کم‌سوادی والدین، فقر مادی و معنوی خانواده می‌توانند از دلایل گرایش و استعمال سیگار باشند. خانواده باید به نوجوانانشان بیاموزند در برابر اجرای مقررات حاکم بر خانواده، مدرسه و اجتماع مسئول باشند. عزت نفس و خویشتن‌داری و اعتماد به نفس فرزندان را تقویت کنند. علاوه بر این که الگو‌های خوبی برای فرزندان باشند ارتباط صمیمانه و موثر برقرار کنند. وی تصریح می‌کند: ما در عصری زندگی می‌کنیم که در حال گذار از شیوه‌ی سنتی به صنعتی هستیم؛ آسیب‌های گوناگون روانی، اجتماعی و اقتصادی وجود دارد و بدیهی است مواجهه طولانی مدت فرزندان با این شرایط ممکن است آنها را ناتوان کند بنابراین مهم‌ترین رسالت والدین در تربیت فرزندان این است که آنان را برای زیستن در این عصر پیچیده قوی و آبدیده کنند تا توان و قدرت رویارویی و مقابله با سختی‌ها و مشکلات و ناگواری‌ها و آسیب‌ها را داشته باشند. زرآبادی‌پور اضافه می‌کند: نیازمند والدینی هستیم که با مقوله تاب‌آوری و تقویت مهارت‌های ده گانه در فرزندانشان آشنا باشند. تاب‌آوری یعنی خصوصیات و مهارت‌ها و توانمند‌‌ی‌هایی که فرد را قوی می‌کند تا با مشکلات، سختی‌ها و چالش‌ها سازگار شده و به استرس زیاد غلبه نمایند. به طور خلاصه تاب‌آوری روحی برای موفق بودن فرزندان در شرایط دشوار است. این روانشناس بالینی با اشاره به آموزش مهارت‌های ده گانه زندگی مثل خودآگاهی، ارتباط، جرات‌مندی، همدلی، خشم، استرس، افسردگی، حل مساله، تفکر نقاد، تفکر خلاق می‌گوید: بدین جهت باید مهارت‌های زندگی را بنا نهادن آموزش موضوعات سلامت تلقی کرد و بر اساس آن نوجوانان و جوانان را توانمند کرد و آنها را برای دفاع از مراقبت‌های سخت زندگی آماده کرد.  ایجاد سرگرمی شاد و سالم در کاهش آسیب اجتماعی موثر است وی ضمن تاکید بر ایجاد تفریحات سالم بیان می‌کند: توجه به روحیه جوانان و نوجوانان و ایجاد تفریحات سالم و شاد بی‌شک اثرگذار خواهد بود و نبودنش در افزایش این آسیب چشمگیر است که با آگاهی دادن به خانواده‌ها توسط رسانه‌ها و آموزش و ... می‌توان در کاهش آسیب‌های اجتماعی اثرگذار بود تا جوانان و نوجوانان مجبور نباشند برای پرکردن اوقات فراغت خود و کاستن غم‌ها و مشکلات خود به سیگار و قلیان رو بیاورند.

دوشنبه 29 ارديبهشت 1399
03:55:47
 
 
Copyright © 2020 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT