اسناد، خاستگاه اصلی قضاوت است


مقدمه
اسناد نقش قابل توجه و مهمی در پژوهش‌های تاریخی دارند. صحت بسیاری از رویداد‌های تاریخی توسط اسناد به اثبات رسیده و با گذر زمان صحت و سقم خیلی از رخدادهای تاریخی با آزادسازی اسناد موسسه‌ها و دستگاه‌های اداری و سیاسی آشکار می‌شود. متاسفانه با اینکه ایران جزو کشورهای دارای تاریخ و تمدن باستانی محسوب می‌شود، ولی مقوله‌ی اسناد و آرشیونگاری خیلی مورد توجه دستگاه‌های حاکم نبوده است. گرچه با گذشت بیش از 25 قرن هنوز می‌توان ساختمان خزانه تخت جمشید در زمان هخامنشیان را بزرگترین مرکز آرشیو اسناد تاریخ باستان دانست. با مطالعه کوتاه در مورد ساختمان خزانه تخت جمشید متوجه می‌شویم تمامی رخدادهای پادشاهان هخامنشی با جزئیات بر روی گل خام نبشته و در مجموعه ساختمان خزانه بایگانی می‌شده است. امروز پژوهشگران به مدد همین الواح گلی متوجه شدند که اقتصاد، کشاورزی و صنعت در زمان سلاطین هخامنشی بر چه پایه‌ای استوار بوده. با این حساب بدیهی است که نمی‌توان نقش مهم اسناد را در پژوهش و تحقیقات تاریخی نادیده گرفت. با کند و کاو در تاریخ تاسیس مرکز اسناد و کتابخانه در ایران متوجه می‌شویم کتابخانه ملی ایران در سال 1316 افتتاح شد و در سال 1349 سازمان اسناد ملی ایران به طور رسمی فعالیت خودش را آغاز کرد. با تصویب شورای عالی اداری، کتابخانه‌ی ملی و سازمان اسناد با همدیگر ادغام شده و سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران تاسیس شد. مرکز اسناد و کتابخانه ملی قزوین نیز از سال 1392 کار خودش را آغاز کرد. جهت اطلاع از اهمیت و نحوه‌ی نگهداری اسناد، وظایف و فعالیت‌های این مرکز به دیدار میثاق گودرزی مدیرکل مرکز اسناد و کتاب خانه ملی قزوین رفتیم که شرح آن در ادامه پیشکش شما فرهیختگان می‌شود. گودرزی را باید جزو مدیران دانشگاهی و پژوهشگر قزوین دانست که فارغ از دغدغه‌های سیاسی و جناحی فقط به حفظ و نگهداری اسناد می‌اندیشد. فارغ‌التحصیل کارشناسی ارشد تاریخ با کسب رتبه‌ی اول، کارشناس اسناد و عریضه‌های مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، مسئول و بازبینی اسناد بیوتات و قدیمه دانشگاه تهران، کارشناس اسناد قدیمه در سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، کارشناس فهرست‌نویس اسناد مرکز اسناد و کتابخانه ملی استان فارس، مسئول حافظه جهانی مرکز اسناد و کتابخانه ملی استان همدان و دریافت عنوان کارمند نمونه از وزیر وقت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی قسمتی از سوابق این مدیر فرهیخته و سخت کوش است.  در ابتدا بگویید یک سند تاریخی چه تعریفی دارد؟ سند یعنی دلیل، یعنی مدرک و یعنی هر آن چیزی که قابل استناد باشد. اسناد تاریخی اوراقی هستند که حاوی اطلاعات ذی قیمتی در حوزه‌های مختلف اجتماعی‌، اقتصادی‌، سیاسی و فرهنگی باشند. سند تاریخی باید زمان و مکان خود را در برگیرد. از منظر سازمان اسناد و کتابخانه ملی کلیه‌ی اوراق، مراسلات‌، دفاتر، پرونده‌ها،‌ عکس‌ها، نقشه‌ها، ‌کلیشه‌ها، نمودارها، میکرو فیلم‌ها، نوارهای ضبط صوت و سایر اسنادی که حاصل فعالیت‌های روزمره ‌و مستمر دیوان‌های سابق و ادارات کنونی و یا شامل کلیه‌ی فرمان‌ها‌ی سلطنتی، مکاتبات و اسناد سیاسی، معاهدات، نوشته‌های اداری، اسناد قضایی، مالی و حقوقی و یا برخی مکاتبات دوستانه و خانوادگی می‌باشند که در قدیم به آنها سلطانیات، دیوانیات و اخواتیات می‌گفتند. به طور کلی می‌توان گفت اسناد تاریخی‌، کلیه‌ی مدارک باقی مانده از گذشته است که ارزش نگهداری دائمی داشته و بتوان از محتوای آنها اطلاعاتی را استخراج نمود. این اسناد به زمان و رویدادی خاص و حقیقت بستگی داشته و در نتیجه رابطه‌ی مستقیم و طبیعی بین اثر و موثر ایجاد می‌کند و به واسطه‌ی آن می‌توان به قضاوت و داوری‌های مورخان پایان داد.  اسناد تاریخی چه اهمیتی دارند؟ اسناد خاستگاه اصلی قضاوت است. همچنان که در زمان حال، سند اساس تصمیم‌گیری در کارهاست، برای محقق هم سند اساس قضاوت درباره‌ی گذشته است. او بدون سند نمی‌تواند اظهار‌نظر کند. همه کتاب‌هایی که در رابطه با گذشتگان نوشته شده، صرفا بر اساس اسناد نوشته شده‌اند. آنچه بدون سند باشد اگر افسانه نباشد خیلی هم قابل اتکا نیست. سند برای همه جا و همه چیز قابل توجه و احترام است. برای بازسازی رویدادهای دوران گذشته، اسناد حکم مواد و مصالح را دارد که از طریق آن می‌توان در زمان حال به جنبه‌ها و گوشه‌هایی از گذشته دست یافت‌. اسناد نه تنها وسیله مناسبی برای درک تاریخ و شناخت تحولات اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، اداری، فرهنگی و نظامی یک جامعه است، بلکه چون حاصل فعالیت‌های اداری و درباره‌ی اعمال روزمره زندگی افراد اجتماع بوده، برای حفظ روابط جامعه با دستگاه‌های اداری و حاکمه تهیه و تنظیم شده و می‌شوند. اسناد خالی از شایعه، دروغ، تظاهر، اغراض خصوصی و ملاحظه‌کاری است و به سبب همین نقش اساسی و قابل اعتماد که این منبع‌، در اصالت ضبط وقایع ایفا می‌نماید، از قدیمی‌ترین ایام اهمیت آن آشکار بوده است.  اسناد تاریخی چه تفاوتی با کتب تاریخی دارند؟ آنچه از محتوای اسناد تاریخی استنباط می‌شود، برخلاف متون قدیمی که معمولا دستخوش تغییر و اصلاح می‌گشتند و یا یافته‌های باستان‌شناسی که غالبا بر حدس و گمان و تقریب همراه است، اسناد تاریخی عاری از هرگونه تغییر و حدس و گمان است. از آنجا که این نوع مدارک حاصل فعالیت‌های روزمره هستند و برای دستگاه حاکمه و خوشنودی شخص خاصی نگاشته نشده است؛ از اعتبار، یقین و اصالت خاصی بهره‌مند هستند؛ چرا که بدون اغراق و غرض‌ورزی روابط جامعه با دستگاه‌های اداری و حاکمه را به تصویر می‌کشد و نقش عامه مردم را که در تاریخ ما کمرنگ و محو شده بررسی می‌کند. در نهایت می‌توان گفت: اسناد تاریخی به مثابه ابزاری است برای محققین و مورخین ‌تا به وسیله آن وقایع و حوادث تاریخی را بازسازی کنند و به درک درستی از علل و عوامل شکل‌گیری مناسبات مختلف نایل آیند.  سازمان اسناد و کتابخانه ملی چه وظایفی دارد؟ سازمان اسناد و کتابخانه ملی به عنوان یک موسسه آموزشی، پژوهشی و خدماتی فعالیت می‌کند. از جمله وظایف مهم اسناد ملی، برنامه‌ریزی و مدیریت کلان از مرحله تولید سند تا بایگانی، راکدسازی، تعیین تکلیف و جمع‌آوری اسناد واجد ارزش نگهداری از دستگاه‌ها، تمرکز پرونده‌های راکد و امحای اوراق زائد، دریافت اسناد اهدایی و امانی و همچنین خریداری اسناد با ارزش و تولید اسناد از طریق مصاحبه‌های تاریخ شفاهی است.  به صورت مختصر مراحل نگهداری اسناد تاریخی را شرح دهید: شناسایی و دریافت، اولین مرحله‌ی فرآیند حفظ اسناد تاریخی است. شناسایی اسناد از طریق شناخت اهدا‌کنندگان، امانت‌دهندگان و یا واگذارکنندگان اسناد آرشیوی صورت می‌گیرد. در مرحله‌ی بعد، اسناد به قسمت حفظ و نگهداری منتقل می‌شوند و سپس در بخش آزمایشگاه، اسناد باید به صورت تخصصی ضدعفونی و آسیب‌زدایی شوند. مرحله سوم شامل طبقه‌بندی اسناد است. در این مرحله کارشناسان زبده و با تجربه به فهرست‌نویسی اسناد می‌پردازند و آن را در جهت دسترسی محققان در سامانه رسا ثبت می‌کنند. خدمات‌رسانی آخرین مرحله از وظایف سازمان اسناد و کتابخانه‌ی ملی است. کلیه محققان و پژوهشگران می‌توانند در پژوهش‌های خود از اسناد کتابخانه‌ی ملی استفاده کنند.  استفاده از اسناد مستلزم مهارت خاصی است؟ بله. محققان و دانشجویانی که قصد استفاده از اسناد تاریخی را دارند، قطعا باید با سبک و سیاق خطوط و همچنین نگارش اسناد و نامه‌ها در زمان قدیم آشنایی داشته باشند. به همین دلیل سازمان اسناد و کتابخانه ملی به دانشجویان و علاقه‌مندان این حوزه، روش تحقیق و مطالعه بر روی اسناد را آموزش می‌دهد.  برای نگهداری و امنیت اسناد چه تدابیری اندیشیده شده است؟ یکی از مهم‌ترین اهداف و سیاست‌های سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران پس از گردآوری اسناد، حفاظت و نگهداری از آنها مطابق قاعده و استانداردهای دنیاست. از این‌ روی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران امکاناتی را جهت آفت‌زدایی و ضدعفونی اسناد فراهم نموده است. بدین ترتیب اسناد پبش از ورود به مخازن آرشیوی جهت ضد‌عفونی و آفت‌زدایی، در مخازن و با گاز مخصوصی ضدعفونی می‌شوند. مرکز اسناد قزوین نیز به عنوان یکی از مراکز استانی به نوبه خود تلاش نموده است تا وظیفه‌ی حفاظت از اسناد را به نحو مطلوبی به انجام برساند. در این راستا این مرکز علاوه بر ایجاد فضای استاندارد و محیط مناسب جهت حفاظت و نگهداری اسناد، از طریق ثبت مداوم رطوبت و دمای مخازن، ایجاد تجهیزات امنیتی همچون دوربین‌های مدار بسته و سیستم اعلام حریق، حضور پرسنل حراست به طور شبانه‌روزی در مرکز، سم‌پاشی فصلی و ضدعفونی مخازن اسناد به صورت فصلی و مستمر، سعی در حفظ و نگهداری اسناد باارزش استان قزوین نموده است.  چه اسناد مهمی در مرکز قزوین نگهداری می‌شود؟ در مرکز قزوین اسناد مهمی از ارگان‌های متعدد دولتی همچون بلدیه قزوین، بهداری و بهزیستی، استانداری، فرمانداری، ‌دادگستری، سازمان برنامه و بودجه‌، امور اراضی و .... نگهداری می‌گردد. بسیاری از این اسناد دارای اهمیت و قدمت تاریخی هستند. به علاوه در این مرکز تصاویری از حکمرانان، بزرگان و مشاهیر قزوین وجود دارد که متعلق به دوران قاجار است.  آیا مرکز قزوین تسهیلات خاصی را برای پژوهشگران در نظر گرفته است؟ کلیه‌ی پژوهشگران می‌توانند از منابع اسنادی بهره‌‌مند گردند. همچنین دانشجویان در مقاطع مختلف تحصیلی بیشترین مراجعین مرکز را شکل داده‌اند که با ارائه معرفی‌نامه با تعرفه‌های اعلامی از سوی سازمان به آنها خدمات‌رسانی می‌گردد. معمولا دانشجویان در مقاطع بالاتر تحصیلی از تخفیفات بیشتری بهره‌‌مند می‌شوند.  مرکز اسناد قزوین از چه طریقی تغذیه می‌شود؟ تعیین تکلیف و جمع‌آوری اسناد واجد ارزش نگهداری از دستگاه‌ها، تحت عنوان واسپاری قانونی، دریافت اسناد اهدایی و امانی و همچنین خریداری اسناد باارزش و تولید اسناد از طریق مصاحبه‌های تاریخ شفاهی، از جمله راه‌های تامین اسناد در آرشیو ملی هستند. مطابق با قوانین، مصوبات و بخشنامه‌های دولت همه دستگاه‌های دولتی مکلف‌اند نسبت به تعیین تکلیف اسناد بایگانی خود تحت نظارت سازمان اسناد و کتابخانه ملی اقدام نمایند. بنابراین بخش عظیمی از اسناد را اوراق بایگانی‌های راکد دستگاه‌های اجرایی تشکیل می‌دهد که از طریق واسپاری قانونی به مرکز منتقل می‌شوند.  از مهم ترین برنامه پیش روی مرکز اسناد قزوین بگویید: مرکز قزوین با جدیت و همت وافر در نظر دارد اسناد مربوط به این منطقه تاریخ‌ساز را جمع‌آوری و در قالب کتاب در اختیار علاقه‌مندان به فرهنگ و هنر این سرزمین قرار دهد. تمام تلاشمان در راستای وظایف ذاتی و قانونی تاسیس آرشیو ملی خلاصه می‌شود در برگزاری کارگاه‌های آموزشی سند شناسی و سندخوانی‌، راه‌اندازی اندیشگاه‌های فرهنگی‌، راه‌اندازی واحد مرمت اسناد در استان و پرداختن به حوزه تاریخ شفاهی است که صدالبته تحقق آن نیازمند یاری و حمایت بیشتر مسئولین و همه‌ی فرهیختگان و دوستداران تاریخ این استان زرخیز است.  تعاملی بین مرکز اسناد با دیگر دستگاه‌های اداری برای حفظ اسناد آنها وجود دارد؟ مطابق با قوانین، مصوبات و بخشنامه‌های دولت، همه دستگاه‌های دولتی مکلف‌اند نسبت به تعیین تکلیف اسناد بایگانی خود تحت نظارت سازمان اسناد و کتابخانه ملی اقدام نمایند. کارشناس ارزشیابی اسناد مطابق با مصوبات شورای اسناد ملی، اوراق با ارزش را جهت انتقال دائم به مرکز اسناد انتخاب می‌نماید، بنابراین می‌توان گفت بخش عظیمی از اسناد آرشیوی ما حاصل بایگانی‌های راکد دستگاه‌های دولتی است.  در پایان اگر مطلبی هست بفرمایید: خاضعانه به عنوان کوچکترین خدمتگزار در حوزه فرهنگ از همه‌ی مردم عزیز و فرهنگ‌دوست قزوین که ریشه در اعماق تاریخ دارند تقاضامندم در گردآوری و صیانت از هویت ملی، مذهبی و تاریخی مان ما را یاری کنند‌ و اسناد، عکس‌ها و مدارک‌شان را برای حفاظت و انتقال به نسل‌های آینده به آرشیو ملی قزوین بسپارند. باشد که ما در برابر قضاوت آیندگان در پاسداری از حافظه تاریخی‌مان سرافراز باشیم.

چهارشنبه 24 ارديبهشت 1399
04:31:22
 
 
Copyright © 2020 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT