شهزاده حسین میوه کدام شجره است؟


نفیسه کلهر
با وجود بی مهری‌هایی که برخی مدیران و مسئولان در طرح توسعه آرامگاه شهزاده حسین(ع) نسبت به آستان مقدس این امامزاده داشتند؛ اما آرامگاه این امامزاده همیشه مورد احترام و توسل اهالی قزوین و حتی سایر زائران از شهرهای دور و نزدیک بوده است. هنوز هم زائرانی از راه های دور برای زیارت این امامزاده به قزوین سفر می‌کنند و این آرامگاه مهم‌ترین جاذبه گردشگری مذهبی شهر ما قزوین است. هر چند زمزمه‌هایی از نَسَب این امامزاده به گوش می‌رسد؛ اما به نظر می‌رسد که در باور زائران آستانش جایی ندارد.  «محمدعلی گلریز» در کتاب «مینودر» منابعی ذکر کرده که بعضی از تاریخ‌نگاران «شهزاده حسین (ع)» را از فرزندان امام موسی بن جعفر (ع) یا بعضی دیگر که او را فرزند جعفر طیار می‌دانستند. در این کتاب پس ‌از آنکه از «تدوین رافعی» مطلبی به عربی و ترجمه آن به فارسی نوشته شده ‌است، آمده که: «با استناد به خبر بالا که راوی آن از دانشمندان و محدثین نامی است، فرزندی از علی بن موسی‌الرضا (ع) که دو ساله یا کوچک‌تر بوده است؛ در قزوین فوت کرده و در گورستان شهر و جایگاه کنونی به خاک سپرده می‌شود و تاریخ درگذشت او نیز سال 201 هجری است و اکنون به شهزاده حسین معروف است.» محمدعلی گلریز بر مبنای 4 منبع توضیح داده که امامزاده حسین(ع) فرزند امام رضا(ع) است؛ اما در پاورقی همان صفحه هم نوشته که: «محدثین معتبر، آمدن حضرت علی بن موسی‌الرضا(ع) را به قزوین درست نمی‌دانند و اخبار صحیح هم دال بر این است که حضرت رضا (ع) از اهواز به اصفهان و از آنجا به خراسان تشریف‌فرما شده‌اند؛ بنابراین خبر یا اخبار مندرج در تدوین رافعی که حمدا... مستوفی و دیگران نیز از آن نقل کرده‌اند و مشعر به آمدن امام هشتم به قزوین و درگذشت فرزندی از او به نام حسین است؛ صحیح و معتبر نیست و نیز درباره سایر امامزاده‌های قزوین که تسطیر و تشجیری از آن‌ها در دست نیست نمی‌توان صحت نسب آن‌ها را تصدیق کرد، الا اینکه سادات قزوینی در گذشته به زیور تقوا و پرهیزکاری آراسته و اکثرشان مستجاب‌الدعوه بوده‌اند. از این لحاظ آرامگاه ایشان درخور تجلیل و احترام است.» حتی هنوز هم بین تاریخ‌پژوهان بر سر نسب این شهزاده اختلاف‌نظر است و آستان قدس رضوی هم شهزاده حسین‌(ع) را از فرزندان امام رضا(ع) نمی‌داند. هر چند گلریز درجایی دیگر در این کتاب نوشته است: «درباره شهزاده حسین(ع) این را هم نگفته نباید گذارد که ظاهرا در «بحرالنساب» خبری ذکر شده که شهزاده حسین(ع) بعد از پدرش و همراه با «شیخ زید بسطامی» به قزوین وارد شد.» گلریز در ادامه توضیح داده که قزوین در آن زمان سر راه نبوده و راه قزوین تا ری راه ناامنی بوده. او اشاره کرده که تا قرن سوم به این منطقه مرزوثغر گفته می‌شد و در حقیقت یک منطقه جنگی بود و به نظر این نویسنده قابل‌قبول نیست که فرزند خردسال امام رضا(ع) که در قزوین قوم و قبیله و دوست و آشنایی هم نداشته به این شهر بیاید. اما این تاریخ‌پژوه در نهایت به منبع مهمی اشاره کرده او مطلبی از کتاب «سراج الانساب» را آورده که یکی از منابع موثق است؛ کتابی که نسخه خطی آن در کتابخانه ملی تهران است و مؤلف آن «احمد بن محمد بن عبدالرحمان کیانسابه»، ماموری بوده تا با تحقیقات لازم نسب سادات ایرانی را مشخص نماید و آن‌هایی را که به دروغ خود را جزو سادات قلمداد کرده‌اند از جرگه سادات جدا کند و گلریز متذکر شده که در این کتاب نوشته شده است که شهزاده حسین (ع) که در قزوین مدفون است از اولاد جعفر طیار است.  در این رابطه محمد حسن سلیمانی، تاریخ‌پژوه معتقد است: در «التدوین رافعی» مستند به «تاریخ قزوین و فضائلها» تألیف حافظ ابوی علی خلیل بن عبد ا... بن احمد قزوینی درگذشته به سال 446 قمری، و «تاریخ گزیده» که این دو از منابع مهم در حوزه قزوین پژوهشی به شمار می روند، نسبت شهزاده حسین (ع) به امام رضا (ع) داده شده است. این محقق تاریخ می‌گوید که کهن‌ترین بنای آرامگاهیِ شهر قزوین که در منابع تاریخی متعددی به آن اشاره شده بنای آرامگاهی شهزاده حسین (ع) است. با این وجود سیلمانی این فرضیه را دارای چند ابهام می‌داند، او می‌گوید: در نقشه‌هایی‌ که مسیر حرکت امام رضا(ع) را از «مدینه» به «مرو»؛ مرکز خلافت مامون عباسی نشان می‌دهد، این مسیرها هیچکدام در محدوده سرزمین قزوین نیستند. دوم اینکه، بنا به روایات مختلف سفر امام رضا (ع) سفری به اجبار بوده و ایشان در سال 200 قمری تحت الحفظ «رجاءبن ابی ضحاک» از سرداران عباسی و نیروهایش به مرو منتقل شده‌اند و طبیعتا نمی‌توانسته‌اند در جریان این سفر، به اختیار مسیرهایی را برای حرکت و دیدار با شیعیان انتخاب کنند و بدیهی است اینجا این سوال پیش می‌آید که چگونه ایشان می‌توانستند مخفیانه به قزوین بیایند و در منزل «سلیمان بن داوود بن غازی» اقامت کنند و در جریان این سفر، فرزند ایشان در حادثه‌ای فوت کند. سوم هم اینکه، برخی از بزرگان مانند «شیخ مفید» و «ابن شهر آشوب» و «طبرسی» و... فرزندی غیر از امام جواد (ع) برای امام رضا (ع) ذکر نکرده‌اند و تصریح می‌کنند که حضرت فقط یک فرزند داشته، گرچه برخی از منابع از جمله «حدیقه الشیعه» و «کشف الغمه» ایشان را دارای 6 فرزند شامل پنج پسر و یک دختر دانسته‌اند. وی اضافه می‌کند: منابع مختلف درباره اینکه شهزاده حسین فرزند بلافصل امام رضا (ع) است، نظرات متفاوتی اظهار کرده‌اند، ضمن آنکه رافعی نیز با قطعیت از این انتساب سخن نگفته و تاکید دارد که این «مزار منسوب به فرزند حضرت علی بن موسی الرضا (ع) است که در خردسالی درگذشته بود». با این همه سلیمانی، اضافه می‌کند: آنچه ذکر کردم ابهاماتی است که نسبت به شهزاده حسین (ع) وجود دارد، اما نمی‌توان به طور قاطع این انتساب را رد کرد و بر همین اساس، این موضوع نیازمند تحقیق و پژوهش گسترده‌تری است تا جواب قاطعی برای آن پیدا کرد. این تاریخ پژوه همچنین با اشاره به اینکه برخی مسئولین مرکز اسناد آستان قدس رضوی انتساب شهزاده حسین (ع) به عنوان فرزند بلافصل امام رضا (ع) را نمی پذیرند؛ تاکید می‌کند: نکته دیگری در کنار ابهاماتی که در مورد این موضوع به آنها اشاره کردم؛ این است که انتساب شهزاده حسین (ع) به حضرت امام رضا (ع)، بیش از ده قرن پیش در «تاریخ قزوین و فضائلها» ذکر شده و رافعی به نقل از این منبع، آن را نقل کرده است. فاصله این تاریخ نگاری با زمان واقعه در سال 200 یا 201 قمری، خیلی نیست و درج واقعه و ذکر این انتساب در یک منبع تاریخی در سده پنجم ردِ این نسب را برای هر پژوهشگری سخت و دشوار می کند؛ هر چند دلایل متعددی در عدم سفر امام رضا (ع) به قزوین و... وجود داشته باشد. از طرفی آستان قدس رضوی با اینکه این نسب را قبول ندارد؛ اما هر سال در مراسم خاصی نقاره‌زنان حرم امام رضا(ع) برای اجرای برنامه به شهزاده حسین(ع) می‌آیند و در آن برنامه اجرا می‌کنند. برخی تاریخ‌پژوهان معتقدند که آستان قدس رضوی اگر این نسبت را بپذیرد باید بسیاری از اسناد را تغییر دهد و به شهزاده حسین(ع) اعتباراتی بدهد و مرمت و نگهداری بقعه امامزاده، طرح توسعه این امامزاده و بسیاری هزینه‌های دیگر آن را هم تقبل کند. مهدی نورمحمدی دیگر پژوهشگر تاریخ هم با اشاره به اینکه بعضی منابع معتبر نسب این شهزاده را به امام رضا(ع) نسبت داده‌اند و بعضی دیگر آن را به جعفر طیار می‌گوید: «اما حمدا... مستوفی و امام رافعی معتقد بودند که شهزاده حسین(ع) فرزند امام رضا(ع) است و این دو تاریخ‌نگار شیعه نبوده‌اند که بخواهیم بگوییم قصد امامزاده‌سازی داشتند و گفته‌هایشان محل اعتنا است.» نورمحمدی همچنین با اشاره به اینکه بعضی معتقدند امام رضا(ع) در آن سال از قزوین عبور نکرده است، می‌گوید: «اما ممکن است که اهل بیت و خانواده ایشان از قزوین عبور کرده باشند» و تاکید می‌کند که سند تاریخی قاطعانه‌ای در این باره نیست.  با همه اینها اما تمامی زیارتگاه‌ها وحتی همان سقاخانه کوچک در کوچه‌پس‌کوچه‌های محله‌ها که شمعی به هزار امید و آرزو در آن روشن شده، از آن جهت حس خوبی ایجاد می‌کنند که بین زائران و متوسلینشان، محترم و مورد قبول بوده‌اند. کجا امن‌تر و زیباتر از امامزاده‌ای که دستی به نیاز به ضریحش آویخته؟ یا که جریان توسل‌‌جویی در آن از اعماق قلب متوسلانش ناشی می‌شده است؟ خوشبخت مردمان شهری که برای زیارت بقعه‌ای در آن شهر، از دور و نزدیکِ سرزمینشان، با قلبی پر از امید و حاجتمند به زیارت می‌شتابند. این بقاع بیش از آنکه سرمایه مذهبی باشند، سرمایه‌های معنوی ما هستند.

دوشنبه 16 دي 1398
04:58:37
 
 
Copyright © 2020 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT