دانستنی‌های بلوغ


گردآورنده: زینب حاجی فتحعلیا ـ کارشناس مامایی، کارشناس ارشد ژنتیک انسانی
‌در طول زندگی یک فرد چند واقعه حائز اهمیت زیادی هستند و می‌توانند به عنوان نقاط عطف تلقی شوند که بلوغ یکی از آنهاست. بسیاری از مشکلات جسمی و روحی که در دوران بزرگسالی ایجاد می‌شوند‌، برخاسته از نارسائی‌ها و کمبود‌های دوران نوجوانی و بلوغ هستند. برای پیشگیری از این مشکلات و تامین سلامت و آینده‌ی نوجوانان که مادران و پدران فردا هستند‌، باید مشکلا‌ت و نیاز‌های این سن حیاتی و بحرانی را شناخت و خدمات ویژه‌ای برای نوجوانان در خانواده و جامعه تدارک دید‌. با این که میزان آگاهی و نگرش نوجوانان و حتی رفتار آنان نسبت به مسایل بلوغ در مقایسه با دهه‌های قبل افزایش یافته است، اما بررسی بر روی مطالعات صورت گرفته در کشور، حاکی از پایین بودن میزان آگاهی و نگرش نوجوانان در فرآیند بلوغ و مسایل مرتبط با آن می‌باشد. تجارب نشان می‌دهند که ندانستن این اطلاعات در مورد تغییرات و نیازهای این دوران‌، سلامت جسمی، جنسی، روانی و اجتماعی فرد را دچار مخاطره می‌سازد. بخش عظیمی از جمعیت را نوجوانان‌ تشکیل می‌دهند. نوجوانان طبق تعریف سازمان جهانی بهداشت افراد 19 ـ‌10 ‌ساله هستند. ـ 25 درصد از جمعیت کشور (‌حدود 15 میلیون نفر) در سنین نوجوانی قرار دارند و ا‌ین رقم در آینده باز هم بیشتر خواهد شد. بنابراین پرداختن به مسائل مختلف مربوط به نوجوانان از جمله بهداشت نوجوانان از اهمیت بسیاری برخوردار است. بلوغ، مرحله‌ای از رشد انسان است که باعث گذر از کودکی و رسیدن به بزرگسالی می‌شود و در برگیرنده‌ی بلوغ جسمی و روانی اجتماعی می‌باشد‌. بلوغ جسمانی بیشتر اشاره به تغییرات جسمانی در بدن مرد و زن دارد در حالی که بلوغ روانی به رشد روانی و شخصیتی فرد مربوط می‌شود. بلوغ جسمانی معمولاً در دوران نوجوانی اتفاق می‌افتد. بلوغ روانی دیرتر و پس از بلوغ جسمانی روی می‌دهد. بلوغ اجتماعی مرحله تکاملی بلوغ انسان است که موجب تعیین شخصیت اجتماعی فرد می‌شود. در شروع و کارکرد بلوغ، یک برنامه‌ریزی مغزی مسئول می‌باشد. ‌ساعت رشد و تکامل در مغز، فرایند بلوغ را هدایت و تنظیم ‌می‌کند.‌ به عبارتی بلوغ در اثر رسیدگی و کامل شدن سیستم عصبی مرکزی است که ‌شروع می‌شود. ‌تغییرات بلوغ در دختران و پسران قدری متفاوت است. عوامل بسیاری در شروع و بروز بلوغ موثرند از جمله: ـ1ـ مهمترین عامل وضعیت ژنتیکی فرد است: (همزمانی تقریبی سن قاعدگی در خواهران، دختران و مادران و در افراد هم نژاد تاییدکننده این امر است‌). ـ2ـ تغذیه: در افراد با چاقی متوسط (‌30 درصد بیش از وزن طبیعی) سن اولین قاعدگی جلو می‌افتد و برعکس در افراد با سوء‌تغذیه شدید، با تاخیر همراه است. ـ3ـ سلامت عمومی: در دخترانی که به دلیلی دچار ضعف و نارسایی قوای جسمانی هستند (مثلاً در بیماری‌های مزمن شدید) بلوغ به تاخیر می‌افتد. ـ4ـ موقعیت جغرافیایی: سن بلوغ در دخترانی که نزدیک خط استوا هستند، یا در مناطق کم ارتفاع زندگی می‌کنند، پایین‌تر است. ـ5ـ میزان تماس با نور: در جاهایی که افراد به طور جمعی زندگی می‌کنند و در ساعات معین می‌خوابند و بیدار می‌شوند، مثل خوابگاه‌ها زمان‌های قاعدگی تقریباً یکسان می‌شود. ـ6ـ وضعیت روان شناختی: مسائل روانی تاثیر زیادی در بلوغ و نیز در نظم پریود دارد و علت آن نزدیکی قسمت‌های مربوط به هورمون‌های جنسی (هیپوتالاموس) با مسائل روحی است؛ از شواهد آن بروز بلوغ زودرس در اکثر مواردی است که پدر در خانه نیست. ـ7ـ مصرف یا تماس با مواد شیمیایی از بین برنده یا تحریک‌کننده مراکز تولید هورمون جنسی (‌شیمی درمانی‌ ـ پرتودرمانی و‌....) از بحث‌انگیزترین نظریه‌ها درباره شروع اولین قاعدگی تاثیر وزن است. یعنی چربی بدن باید به حد 5/23٪ برسد تا اولین قاعدگی اتفاق بیفتد. تغییرات دوران بلوغ شامل چندین مرحله می‌باشد، اولین نشانه‌ی بلوغ رشد سریع و ناگهانی نوجوان است. تغییرات فیزیکی (کامل شدن ویژگی‌های اولیه جنسی یا سیستم تناسلی‌) دومین مرحله است‌. سومین تغییر، تکامل ویژگی‌های ثانویه جنسی است که سبب تمایز مردان از زنان می‌شود و در نهایت چهارمین تغییر فیزیکی تغییر شکل ظاهری بدن است. تغییرات روانی بلوغ شامل میل به گوشه‌گیری، حساسیت بسیار نسبت به انتقاد، بی‌قراری، بی‌ثباتی، تحریک‌پذیری، نوسانات خلق و خو‌، تمایل به ارتباط با دوستان و گفت‌وگوی پنهانی، صرف وقت جلوی آینه، بی‌اشتهایی یا پراشتهایی روانی، اضطراب، نگرانی، اختلال در خواب، افسردگی، کنجکاوی و نداشتن احساس امنیت و اعتماد به نفس می‌باشد که شروع این علایم از یک سال قبل بلوغ اتفاق می‌افتد. درک شرایط و تغییرات و وضعیت رشد جسمی‌، جنسی، روانی و اجتماعی نوجوان و ایجاد یک رابطه‌ی عاطفی و صمیمانه با والدین و مربیان ‌و مراجعه به آنان برای یافتن جواب‌هایشان و رفع مشکلاتشان، می‌تواند گذر از این مرحله‌ی حساس را آسان نماید. یکی دیگر از عواملی که گذر از این دوران حساس را تسهیل می‌کند شرکت در ورزش‌های فردی و گروهی در دوران بلوغ است که بر تندرستی جسمی و روانی و حل مشکلات رفتاری فرد مانند کم‌روئی‌، گوشه‌گیری‌، اعتماد به نفس پائین و پرخاشگری تاثیر بسزائی دارد. یکی از بحث‌های مهم دیگر در دوران بلوغ توجه به تغذیه‌ی افراد در این دوران است‌، نوجوانان و جوانان به دلیل سوخت و ساز بالای بدن و فعالیت زیاد به انرژی بیشتری نیاز دارند. صبحانه وعده غذائی مهمی برای نوجوانان است، زیرا صبحانه‌ی ناکافی یا کم‌کالری گاهی می‌تواند زمینه‌ساز کمبود‌های تغذیه‌ای شود. توصیه می‌شود در برنامه غذایی نوجوانان سه گروه اصلی مواد غذائی شامل چربی‌ها‌، مواد قندی، نشاسته‌ای و پروتئین‌ها حتما وجود داشته باشد.  

شنبه 23 آذر 1398
09:28:25
 
 
Copyright © 2020 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT