رکود بازار کتاب، تعطیلی بسیاری از کتابفروشی‌های قدیمی قزوین را در پی داشته است


آرش صالحی: کتابفروشی از جمله شغل‌هایی به حساب می‌آید که وجه فرهنگی آن بر وجه اقتصادی آن غالب است و کتابفروشان معمولاً کسانی هستند که به خاطر دغدغه‌های فرهنگی، سرمایه خود را صرف خرید و فروش کتاب می‌کنند. با این حال طی سال‌های اخیر و به ویژه از سال 1390 که گرانی ارز، هزینه چاپ و بهای کتاب را به شدت افزایش داد، میزان کتابخوان‌هایی که به فروشگاه‌های کتاب مراجعه می‌کنند، کاهش محسوسی داشته و روز به روز شاهد تعطیل شدن یا تغییر شغل کتابفروشی‌های دیار مینونشان هستیم. تا جایی که بعضی از افراد برای خرید کتاب‌های تخصصی و مورد علاقه خود باید رنج سفر به پایتخت را بر خود هموار کنند. بنابراین اگر از کتابفروشان هم‌استانی حمایت نشود، بدون تردید روند نامبارک تعطیلی کتابفروشی‌ها ادامه خواهد یافت.
 سودآور نبودن کتابفروشی رئیس اتحادیه کتابفروشی‌های قزوین در گفت‌و‌گو با ولایت با یادآوری اینکه حدود 30 کتابفروشی در استان داریم، عنوان کرد: متاسفانه از حرفه فرهنگی کتابفروشی کمتر در دیار مینودری استقبال می‌شود که دلیل آن تناسب نداشتن انرژی و سرمایه صرف شده با درآمد و سود مالی این شغل است. محمد فردوس‌نیا با بیان اینکه شغل کتابفروشی به سرمایه‌گذاری بلندمدت احتیاج دارد، گفت: سرمایه‌ای که کتابفروش برای خرید کتاب صرف می‌کند، خیلی دیر به او برمی‌گردد؛ به همین خاطر کتابفروش‌ها باید صبورترین و باحوصله‌ترین سرمایه‌گذاران باشند و برای آنها دغدغه و علاقه فرهنگی این کار مهمتر از دغدغه مالی و اقتصادی باشد. وی اضافه کرد: متاسفانه این معضل در سال‌های اخیر جدی‌تر شده و بسیاری از کتاب‌ها در قفسه‌های کتابفروشی‌ها مدت‌ها خاک می‌خورند. ضمن اینکه بعضی از کتاب‌ها اصلا فروخته نمی‌شوند و کتابفروش مجبور است که این کتاب‌ها را با قیمت خیلی پایین و حتی به صورت کیلویی به شرکت‌های بازیافت‌ کننده کاغذ بفروشد. وی با اشاره به سرمایه گذاری بالای بعضی از کتابفروشی‌های قزوین، ادامه داد: با اینکه برخی کتابفروشی‌های تازه‌ تاسیس استان اقدام به فروش کتاب‌های خوب و به‌روز می‌کنند، اما اگر سازمان‌های متولی حوزه فرهنگ و کتاب از آنها حمایت نکنند و سرمایه آنها برنگردد، قطعا صاحبان آنها تغییر شغل داده و تعداد کتابفروشی‌ها کمتر از قبل خواهد شد.  تعطیلی کتابفروشی‌های قدیمی این فعال فرهنگی، بازار فروش کتاب در استان را کساد توصیف کرد و گفت: علت کسادی و رونق‌ نداشتن بازار کتاب در قزوین، جانیفتادن فرهنگ کتابخوانی و مطالعه بین آحاد مردم است و حتی می‌توان ادعا کرد که میل و علاقه مردم قزوین به کتابخوانی نسبت به 4 دهه پیش بسیار کمتر شده؛ در حالی جمعیت استان طی این مدت بیش از 2 برابر شده است. فردوس نیا به تعطیلی بیشتر کتابفروشی‌های قدیمی استان طی دهه اخیر اشاره کرد و افزود: فقط در خیابان خیام شهر قزوین، کتابفروشی‌های اقمشه، قصر کتاب (2 شعبه)، طاها، ادیب، خانه کتاب، مولانا و جهاد دانشگاهی و در دیگر نقاط شهر کتابفروشی‌های بحرالعلوم، حدیث و جلالیان که بعضی از آنها سابقه 40 سال فعالیت داشتند، تعطیل شدند. وی ادامه داد: خوشبختانه در 2 سال گذشته اجرای طرح‌های فصلی فروش کتاب مانند عیدانه کتاب، پاییزه کتاب و تابستانه کتاب سبب افزایش فروش کتب غیردرسی و رونق کتابفروشی های استان شد؛ اما این طرح‌ها نمی‌توانند تفاوت محسوسی در بازار کتاب به وجود آورند و لازم است برای نجات کتابفروشی‌ها از تعطیل شدن اقدام اساسی صورت گیرد.  به مجتمع کتابفروشان نیاز داریم دیگر کتابفروش مینودری هم استفاده بی‌رویه مردم از فضای مجازی و شبکه های اجتماعی را دلیل رونق پایین کتابخوانی و فروش کتاب دانست و به ولایت گفت: امروزه مردم و جوانان فرصت‌های اندک خود برای مطالعه را در اینترنت و فضای مجازی می‌گذرانند؛ به طوری که هیچ وقت و نیرویی برای خواندن کتاب ندارند. «مهدی نظامیوند چگینی» با ذکر اینکه حیات کتابفروشی‌ها در گرو فروش کتاب‌های آموزشی، دانشگاهی و کمک‌ درسی است، اضافه کرد: اگر کتاب‌های درسی، دانشگاهی و ویژه آزمون سراسری را به مردم نفروشیم، قطعا نمی‌توانیم این شغل را ادامه بدهیم. در ضمن ناچاریم در کنار کتابفروشی، لوازم التحریر را هم به مردم عرضه کنیم. وی با تاکید بر لزوم حمایت دولت و شهرداری‌ها از صنف کتابفروشان، ادامه داد: اگر شهرداری قزوین یک مجتمع تجاری بزرگ برای کتابفروش‌ها بسازد و واحدهای آن را با اجاره بهای کم به ما واگذار کند، نه تنها بازار متمرکز کتاب خواهیم داشت که از سرگردانی خریداران جلوگیری می کند، بلکه اوضاع مالی کتابفروشان قزوین هم به‌کلی متحول خواهد شد؛ چرا که سود حاصل از فروش ضعیف کتاب، به هیچ وجه پاسخگوی تامین اجاره‌بهای بالای مغازه‌های کتابفروشی نیست.  فروش پایین کتاب‌های غیردرسی این فروشنده کتاب با یادآوری اینکه حیات کاری‌اش در گرو فروخته شدن کتاب‌های کمک درسی و دانشگاهی است، عنوان کرد: این قبیل کتاب‌ها هم از آن جهت که دانش‌آموزان و دانشجویان مجبورند آنها را مطالعه کنند، فروش خوبی دارند. البته در این میان، فروش کتاب‌های دانشگاهی کمتر از مقاطع تحصیلی پایین‌تر است. چگینی، میزان فروش کتب غیردرسی را بسیار پایین توصیف کرد و گفت: با وجود اینکه به تازگی شاهد افزایش فروش کتاب‌های روان‌شناسی، تاریخی و حتی رمان‌های ایرانی و خارجی هستیم، اما این مقدار فروش در حدی نیست که به اصطلاح امورات کتابفروشی‌ها را بگذراند و برای کتابفروش سودآور باشد. وی با ذکر اینکه برخی افراد، کتاب را فقط برای هدیه دادن می‌خرند، ادامه داد: در این بین برخی ادارات و دستگاه‌های موجود در سطح استان هم حوالی نوروز یا دیگر روزهای مبارک سال، کتاب‌های نفیسی مانند «دیوان حافظ»، «کلیات سعدی» و «مثنوی معنوی» را از کتابفروشی‌ها تهیه کرده و به اشخاص مختلف هدیه می‌دهند.  تاثیر افزایش نرخ ارز بر قیمت کتاب اما یک ناشر قزوینی، قطع یارانه کاغذ در سال‌های قبل را از عوامل اصلی رکود بازار کتاب برشمرد و بیان کرد: گرانی کتاب در سال‌های 1390 تا 1396 تحت تاثیر همین مشکل بود که خرید کتاب را برای اقشار متوسط به پایین جامعه سخت کرد و از میزان خرید کتاب‌های غیردرسی به شدت کاسته شد. سعید مدرسی با اشاره به چند برابر شدن قیمت ارز طی 2 سال اخیر، افزود: با توجه به اینکه عمده کاغذ مورد نیاز ناشران از بیرون از کشور تامین می‌شود، تورم ارز سبب شده که بهای کاغذ و مقوا (2 ماده اصلی چاپ کتاب) در سال 3 تا 5/3 برابر شود که بی‌شک افزایش چشمگیر قیمت کتاب‌ها در 2 سال گذشته از این مشکل کلان اقتصادی ناشی می‌شود. وی ادامه داد: با وجود این افزایش، قطعا فروش کتاب و میزان مراجعه کتابخوان‌ها به کتابفروشی‌ها باز هم کاهش پیدا خواهد کرد. ضمن اینکه قدرت حمایت دستگاه‌های دولتی مانند اداره کل فرهنگ و ارشاد از نمایشگاه‌های کتاب استان کاهش خواهد یافت؛ اما امیدواریم این وضعیت بهبود پیدا کند و بن‌های حمایتی خرید کتاب ارشاد حذف نشود.  کتاب گران نیست از سوی دیگر یک شاعر و نویسنده قزوینی، پائین بودن سرانه مطالعه در جامعه را بی‌ارتباط با گرانی کتاب‌ها دانست و گفت: اگر کسی اعتقاد دارد کتاب خیلی گران است، می تواند با هزینه‌ای خیلی کم که حتی از قیمت یک کتاب کمتر است، در کتابخانه‌های عمومی استان عضو شود و در طول سال کتاب‌های موردعلاقه خود را مطالعه کند. سعید عاشقی با بیان اینکه گرانی کتاب بیشتر مشکلی ذهنی است تا واقعی، افزود: از آنجایی که با فواصل زمانی طولانی، اقدام به خرید کتاب می‌کنیم، متوجه نرخ طبیعی رشد قیمت (متناسب با تورم) این محصول فرهنگی نمی‌شویم و به همین خاطر احساس می کنیم که کتاب به یکباره گران شده است. وی نهادینه‌ نشدن فرهنگ خرید کتاب را بزرگترین معضل پیش روی کتابفروشی‌ها عنوان کرد و ادامه داد: متاسفانه بسیاری از همشهریان و هم‌استانی‌ها حاضرند برای بسیاری از موارد غیرضروری زندگی، خیلی بیشتر از خریدن کتاب هزینه کنند؛ ولی هنوز برای آنها این موضوع جانیفتاده که برای کتاب هم باید سهمی در نظر بگیرند.  افول فرهنگ کتابخوانی این فعال ادبی و فرهنگی با اشاره به افول فرهنگ مطالعه و محدود بودن تعداد کتابخوانان در سراسر استان، گفت: با این حال، در شهرستانی مانند قزوین هم کتابخوان حرفه‌ای داریم که البته انگشت شمارند و هر ماه بخش قابل توجهی از درآمدشان را به خریدن کتاب‌های جدید اختصاص می‌دهند. عاشقی استفاده بی‌رویه از گوشی‌های تلفن همراه هوشمند را از عوامل اصلی کاهش سرانه کتابخوانی دانست و اضافه کرد: متاسفانه علی‌رغم اینکه می‌توان از این وسیله، برای خواندن کتاب‌های دیجیتال و اینترنتی استفاده کرد، امروز کمتر کسی را پیدا می‌کنید که از روی گوشی و به صورت دیجیتالی کتاب بخواند.  لزوم گذر از کتابفروشی سنتی با اینکه صاحبان کتابفروشی‌های استان از وضعیت نابسامان بازار کتاب گله دارند، اما اکثر آنها توجه زیادی به فنون بازاریابی در حیطه کتاب نمی‌کنند و تنها چشم امید به کمک‌های دولتی دستگاه‌هایی مانند اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی دارند که خود با مشکل کمبود شدید بودجه روبه‌رو هستند. واقعیت این است که شیوه مدیریت کتابفروشی در دنیای امروز با گذشته به‌کلی فرق کرده و از شیوه‌های زیادی برای جلب توجه مخاطبان به کتابفروشی‌ها بهره گرفته می‌شود. یکی از این روش‌ها برگزاری جشنواره‌های تخصصی کتاب در مکان‌های فرهنگی است که می‌تواند یک فرصت عالی برای معرفی و فروختن کتاب‌ها باشد. اگرچه گسترش روزافزون استفاده از شبکه‌های مجازی و گوشی‌های هوشمند آسیب‌هایی را متوجه حوزه کتابخوانی کرده، اما توسعه بازاریابی اینترنتی و ایجاد برنامه‌های کاربردی فروش آنلاین سبب تحول اساسی در دسترسی علاقه‌مندان به کتاب و فروش این کالای فرهنگی شده است. امروزه بسیاری از کتابفروشی‌ها و ناشران، هر روز تصاویر بخش‌هایی جذاب از کتاب‌های خود را در شبکه‌های اجتماعی مانند اینستاگرام قرار می‌دهند و خوانندگان را دعوت به خرید آنها با تخفیف‌های ویژه می‌کنند. با توجه به اینکه مشکل بسیاری از مخاطبان کتاب، کمبود نقدینگی است، فروشگاه‌های کتاب استان می‌توانند بخشی از فضای خود را به فروش کتاب‌های دسته دوم اختصاص دهند. کاری که هم به سود کتابفروش، هم کتابخوان و هم فردی است که کتاب مستعمل از او خریداری می شود. همچنین می توان در ازای دریافت این گونه کتاب‌ها از فروشنده، بن تخفیف ویژه برای خرید کتاب‌های تازه را در اختیار او گذاشت. به نظر می‌رسد با اجرای چنین راهکارهایی می‌توان از کتابفروشی سنتی در استان عبور کرد و کتابفروشی را به یک حرفه سودآور تبدیل کرد.

دوشنبه 4 آذر 1398
12:15:28
 
 
Copyright © 2019 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT