بازخوانی دوباره سواد رسانه‌ای


نویسنده‌: قاسم کرباسیان
توانایی و قدرت دسترسی، تحلیل، ارزیابی و انتقال اطلاعات و پیام‌های رسانه‌ای که می‌توان در چارچوب‌های مختلف چاپی و غیر‌چاپی عرضه نمود را سواد رسانه‌ای می‌گویند‌. تاریخچه پیدایش سواد رسانه‌ای‌، به سال 1965 باز‌می‌گردد‌. مارشال مک‌لوهان اولین بار در کتاب خود تحت عنوان " درک رسانه: گسترش ابعاد وجودی انسان " ، این واژه را به کار‌ برد و نوشت‌: «زمانی که دهکده‌ی جهانی تحقق یابد‌، لازم است انسان‌ها به سواد جدیدی بنام سواد رسانه‌ای دست یابند»‌. "‌آرای لن مسترمن" از برجسته‌‌ترین متفکران حوزه بین‌المللی آموزش‌های رسانه‌ای به شمار می‌رود که در سال 1985 به انتشار کتابی به نام " Teaching the media " اقدام نمود و پس از آن کتاب "آموزش رسانه‌ای در اروپای دهه 1990 " را روانه‌ی بازار کرد.  چیستی سواد رسانه‌ای با پیدایش و انبساط انقلاب تکنولوژی در دهه‌ی 1980، جهان به مرحله‌ی جدیدی گام نهاد که در آن رسانه‌ها‌، ضمن گام برداشتن در مسیر تکامل و تنوع‌، به یکی از اجزای اصلی جوامع بشری تبدیل شده‌اند. بنابراین برای این که بتوان در برابر رسانه‌های متکثر موجود‌، مخاطبینی داشت که بتوانند در کنار بهره‌‌برداری آگاهانه و فعالانه از این رسانه‌ها، خود را در مقابل چالش‌ها و پیامدها‌ی مخرب آنها حفظ نمایند‌، باید سواد جدیدی ایجاد کرد. فلذا نیازمند ارائه تعریف گسترده‌تری از سواد و افزایش فضای مفهومی آن هستیم؛ که معمولاً به معنای توانایی خواندن و نوشتن صرف نیست. سواد رسانه‌ای علاوه بر توانایی ملحوظ در سواد سنتی که همان توان خواندن و نوشتن بود، توانایی تحلیل و ارزشیابی پیام‌ها و قدرت تولید و انتقال اطلاعات به دیگران در قالب‌های مختلف و با ابزار گوناگون را در انسان پدید می‌آورد. این‌گونه از سواد؛ با توانمند کردن انسان بر درک نحوه‌ی کار رسانه‌ها و نحوه‌ی معنی‌سازی آنها، ماهیت و اهداف تولید پیام رسانه‌ها و تاثیرات و تکنیک‌های رسانه‌های گوناگون، او را از مصرف‌کنندگی صرف خارج کرده و در برابر اثرات رسانه‌ها مقاوم می‌سازد. سواد رسانه‌ای در کنار آموختن و خواندن ظاهر پیام‌های رسانه‌ای از رسانه‌های مختلف، می‌کوشد خواندن سطرهای نانوشته‌ی رسانه‌های نوشتاری، تماشای پلان‌های به نمایش درنیامده و یا شنیدن صداهای پخش‌نشده از رسانه‌های الکترونیک را به مخاطبان بیاموزد.  توانایی‌های مرتبط با سواد رسانه‌ای برخی از توانایی‌هایی که می‌توان در سایه‌ی سواد رسانه‌ای کسب کرد از این قرارند: ـ1ـ توانایی استفاده از تکنولوژی روز از جمله کامپیوتر، برای پردازش و تولید اطلاعات ـ2ـ توانایی نتیجه‌گیری در مورد روابط علّی و معلولی، میان گزارش‌های رسانه‌ها و واکنش عمومی ـ3ـ توانایی تشخیص تاثیر تحریف، کلیشه‌سازی، تبلیغات و خشنونت در رسانه‌های دیداری ـ4ـ توانایی تشخیص تفسیر و به وجود آوردن تصویرهای بصری 5 ـ5ـ توانایی مصرف انتقادی و نه منفعلانه از رسانه‌ها ـ6ـ توانایی اتخاذ رژیم مصرف رسانه‌‌ای‌؛ کسی که از سواد رسانه‌ای برخوردار است می‌تواند به درستی تصمیم بگیرد که چه مقدار و چگونه از غذاهای رسانه‌ای استفاده کرده و در معرض چه بخش‌هائی از رسانه قرار بگیرد. ـ7ـ توانایی تجزیه و تحلیل اجتماعی، سیاسی و اقتصادی رسانه‌ها  اصول سواد رسانه‌ای سواد رسانه‌ای بر پایه اصولی استوار است که این اصول مورد التفات راهبردسازان و سیاست‌گذاران هر کشوری قرار می‌گیرد. برخی از مهمترین این اصول عبارتند از: ـ رسانه‌ها ساختگی و سازه‌ای هستند‌؛ رسانه‌ها دنیایی را به نمایش می‌گذارند که اگرچه حقیقی به نظر می‌رسد‌، اما از یک نگاه گزینش ‌شده که معمولاً ما به ازای خارجی ندارد‌، آن را در معرض دید قرار می‌دهند‌؛ از این‌‌رو مرز میان واقعیت و مجاز در نمایش رسانه‌ای دشوار است. ـ رسانه‌ها واقعیت را بازسازی می‌کنند؛ میان شیوه ارائه وقایع عالم به وسیله رسانه‌ها و شیوه درک این عالم از سوی مصرف‌کنندگان رسانه، یک رابطه قطعی و معناداری وجود دارد. این امر؛ یعنی واسطه‌شدن رسانه‌ها برای درک واقعیت، همان چیزی است که "بودیار" معتقد است جامعه از رهگذر آن به مرحله‌ی نمادین و وانمودگی می‌رسد و بر آن یک نظم نوین رسانه‌ای که ساخته و پرداخته نمودهای رسانه‌ای است، حاکم می‌شود. ـ مخاطبان مفهوم مورد نظر خود را از رسانه‌ها می‌گیرند؛ مخاطب انتخابی را که از میان رسانه‌ها و پیام‌های مختلف ‌به عمل می‌آورد، براساس انگیزه انجام می‌دهد و محتوا و پیام‌های رسانه‌ای را از طریق یک شبکه پیچیده متشکل از ماهیت و نیازهای خودش، پالایش می‌کند. در واقع مطابق فاکتورهای فردی با رسانه تعامل دارد و دریافت‌کننده منفعل پیام‌های رسانه‌ای نیست. ـ محصولات رسانه‌ای اهداف تجاری دارند؛ هر نوع درک واقعی از محتوای رسانه‌ها را نمی‌توان از زمینه اقتصادی و ضرورت‌های مالی محرک صنعت رسانه‌ها جدا دانست. ـ رسانه‌ها دربردارنده پیام‌های ایدئولوژیکی و ارزشی هستند؛ پیام‌های رسانه‌ای تا اندازه زیادی تبلیغاتی بوده و ارزش‌ها و باورهای اساسی معینی را بصورت مداوم، ساخته و یا منتقل می‌کنند. روند کلی رسانه‌ها، تصریحاً یا تلویحاً پیام‌های ایدئولوژیکی؛ مثل روح مصرف‌گرایی، نقش زنان و وطن‌پرستی بی‌ چون و چرا را منتقل می‌کند. ـ رسانه‌ها بار سیاسی و اجتماعی دارند؛ رسانه‌ها بر مسائل سیاسی و تغییرات اجتماعی تاثیر زیادی دارند و در پس نقاب آزادی‌گرایی، منافع سیاسی اجتماعی دولت‌های صاحب سلطه را تامین می‌نمایند. ـ هر رسانه شکل زیباشناختی خاصی دارد؛ اصل سواد رسانه‌ای ما را قادر به درک ویژگی‌ها و مشخصات منحصر به فرد هر رسانه می‌کند. به این ترتیب می‌توانیم نحوه ارتباط شکل و محتوا را جست‌وجو و درک کرده و علاوه‌ بر درک مفهومی پیام رسانه، نحوه‌ی گفتن و بیان رسانه را نیز دریابیم.  ضرورت‌های آموزش سواد رسانه‌ای "باری دونکان" عضو انجمن سواد رسانه‌ای کانادا، در ضرورت این آموزش این دلایل را ذکر می‌کند: ـ1ـ رسانه‌ها بر حیات فرهنگی و سیاسی ما سلطه دارند. ‌ـ2ـ تقریباً همه اطلاعات، جز مواردی که آنها را به طور مستقیم تجربه می‌کنند، رسانه‌ای شده‌اند. ـ3ـ رسانه‌ها قادرند مدل‌های ارزشی و رفتاری پرقدرتی خلق کنند. ـ4ـ سواد رسانه‌ای می‌تواند مصرف رسانه‌ای ما را لذت‌بخش‌تر کند و یک رابطه انفعالی را به یک رابطه فعال تبدیل نماید‌. ـ5ـ رسانه‌ها به صورت خودآگاه، بر ما اثر می‌گذارند.

دوشنبه 4 آذر 1398
12:00:40
 
 
Copyright © 2019 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT