فرانسوی‌ها به موسیقی ایرانی نگاه عمیقی دارند


محمدرضا مقدم
مقدمه موسیقی سنتی ایرانی سال‌هاست که با یک نواختی روبه رو شده است البته نمی‌توان در این میان از تلاش عده‌ای معدود در این عرصه چشم‌پوشی کرد. موسیقی پاپ نیز اوضاع بسیار نابسامانی دارد و سال‌ها است که بعد هنری خود را از دست داده و به فکر فروش گیشه است. بدیهی است در چنین فضایی ارائه و خلق اثری که بتواند به موسیقی سنتی وفادار باشد و حتی عده کثیری از طرفداران موسیقی پاپ و به ویژه جوان‌ها را به خود جلب کند کاری است بس دشوار. شاید بتوان پروژه موسیقایی "با من بخوان" را تنها اثری دانست که خالق آن به خوبی توانست از عهده این امر مهم برآید. به گفته بسیاری از اهالی موسیقی حسام ناصری آهنگساز این اثر را می‌توان این روزها جزو موفق‌ترین موزیسین‌های قزوین و حتی کشور دانست. در شانزدهمین شماره از سلسله گفت‌و‌گو با اهالی موسیقی به دیدار این هنرمند ارزنده استان رفتیم تا شما مخاطبان فرهیخته را با مفاخر و نخبگان هنری قزوین بیشتر آشنا کنیم.  ابتدا کمی از خودتان بگویید و اینکه چگونه وارد موسیقی شدید؟ سال 1365 در قزوین متولد شدم. موسیقی در خانواده ما همیشه جریان داشته است. پدرم موزیسین است و در دوره‌های گذشته عضو انجمن موسیقی قزوین بودند. اولین دوره‌های فراگیری موسیقی را سال 78 با ساز گیتار در انجمن موسیقی گذراندم. بعدها فلوت کلیددار را به عنوان ‌ساز تخصصی انتخاب کردم و تجربه نوازندگی با همین‌ ساز را در ارکسترهای مختلف دارم. در حال حاضر به عنوان آهنگساز و تنظیم‌کننده موسیقی مشغول کار هستم.  از فعالیت‌های اخیرتان بگویید: فعلا مشغول همکاری با علیرضا قربانی هستم. در پروژه دیگری با استاد «عالیم قاسم اف» به عنوان آهنگساز که قرار است در قالب آلبوم و در اروپا منتشر شود همکاری دارم. همچنین گروهی به نام نواک تشکیل داده‌ام که آلبوم آن ماه گذشته در آمریکا منتشر شد. قطعات این آلبوم به زبان فارسی، کردی و ترکی خوانده شده است.  همکاری شما با علیرضا قربانی چگونه شکل گرفت؟ همکاری من با آقای قربانی از سال 90 آغاز شد که به عنوان نوازنده فلوت در کنسرت‌های ایشان حضور داشتم. 5 یا 6 سال در همین جایگاه با ایشان همکاری کردم. در تولید آثار بعدی شیوه اجرایی گروه متفاوت شد و بیشتر به سمت سازهای ایرانی گرایش پیدا کرد و در نتیجه من از گروه جدا شدم و در حوزه‌های دیگری مانند بخش تولید و ضبط با ایشان همکاری داشتم. تقریبا از یک سال و نیم پیش به من پیشنهاد شد که برای پروژه‌ای جدید در سال آینده طراحی و ایده‌پردازی کنم. این پروژه قرار بود با نگاهی متفاوت ساخت شود و خوشبختانه این اتفاق هم افتاد و استقبال بی‌نظیر مردم از کنسرت "با من بخوان" همه ما را شگفت زده کرد.  شما در کنسرت "با من بخوان" چه نقشی داشتید؟ من سرپرست گروه موسیقی و آهنگساز پروژه‌ی "با من بخوان" هستم. خوشبختانه این پروژه با موفقیت خوبی در تهران همراه بود و به مدت 43 شب به صورت مستمر با استقبال گرم مردم مواجه شد. به علت استقبال خوب مردم از کنسرت "با من بخوان" در پایتخت، تصمیم گرفتیم که کنسرت را به شهرستان‌ها ببریم و در حال حاضر مشغول اجرای آن در شهرهای مختلف ایران هستیم.  این کار از چه منظر متفاوت است؟ همه ما می‌دانیم که حال عمومی جامعه خوب نیست. مسائل مختلفی هم در این موضوع دخیل است. ما به عنوان یک هنرمند نمی‌توانیم بی‌تفاوت باشیم. نمی‌توانیم این بی‌تفاوتی را با فریاد نشان دهیم. وسیله صحبت کردن ما هنر ماست. این بی‌تفاوت نبودن ما خیلی اهمیت دارد. ما به عنوان یک هنرمند در این جامعه زندگی می‌کنیم و نسبت به جامعه بی‌تفاوت نیستم. این عدم بی‌تفاوتی را سعی کردیم در محتوای بعضی از آثار نشان بدهیم؛ مانند قطعه روزگار غریب با شعر شاملو در بخش آواز. در این کار ما یک ترجیع‌بند دوبیتی داریم که مردم همصدا می‌خواندند و این برای ما خیلی مهم بود. جالب است این اتفاق برای اولین بار بود که در این ژانر و در کنسرت یک خواننده سنتی رخ می‌داد. در شب‌های اول که اجرای این قطعه بازتاب و بازخورد عجیبی در فضای مجازی ایجاد کرد ما فکر کردیم این داستان فضای مجازی است. در اجراهای بعدی دیدیم که مردم خودشان می‌خوانند و حتی یک قسمت‌هایی آقای قربانی نمی‌خواند و مردم به جای ایشان می خواندند که اتفاق عجیبی بود.  در بعد کیفی چه تفاوت‌هایی وجود دارد؟ از لحاظ تکنیکال هم خیلی از فضای ویدئو آرت، ویژوآل و همچنین نورپردازی خاص استفاده شده که جذابیت بصری هم حفظ شود. چون نگاه ویژه‌ای به مخاطب داریم. اعتقاد داریم شخصی که به ما اعتماد می‌کند و هزینه پرداخت می‌کند باید از همه جنبه‌های برنامه لذت ببرد. فکر نکند یک خواننده و آرتیست فقط قصد کسب درآمد دارد. قطعا پروژه "با من بخوان" بازخورد مناسبی داشته که این رکورد را ایجاد کرده است. 30 شب اجرا در فاصله دو ماه. آخرین پروژه‌ای که تا این حد مخاطب داشته و مورد استقبال قرار گرفته است پروژه "سی" بود. به نظرم "با من بخوان" کنسرت خیلی موفقی بوده و همان طور که گفتم ما بازخوردش را از استقبال مردم به خوبی دیدیم. افراد زیادی بوند که سه یا چهار بار بلیط خریدند و به کنسرت آمدند.  صدای علیرضا قربانی چه ویژگی‌هایی دارد؟ هر کدام از خواننده‌ها یک خصوصیتی دارند که از دیگران متفاوتشان می‌کند. مثلا همایون شجریان بسیار خوب آواز می‌خواند و تحریرهای به خصوصی دارد. به خصوص در اجرای نوت‌های بالا خیلی توانایی دارد. علیرضا قربانی تصنیف‌خوان بهتری است. کاراکتر صدایی قربانی طوری است که محدوه بم و میانی را زیبا و دلنشین اجرا می‌کند.  در فرانسه مشغول چه فعالیت‌هایی هستید؟ من برای دومین سال پیاپی موفق شدم بورس دولتی وزارت فرانسه را برای اقامت هنری پژوهشی در خاک فرانسه دریافت کنم. تمرکز و فعالیت بر روی چند پروژه که مربوط به وزارت فرهنگ است قسمتی از فعالیت‌های من را تشکیل می‌دهند که هنرمندانی از کشورهای دیگر نیز در این پروژه حضور دارند. می‌توانم بگویم تجربه خوب و موفقیت‌آمیزی بود که امیدوارم بازهم در سال جدید تکرار شود. فرانسه 25 مرکز فرهنگی در کل اروپا دارد که هر ساله یک تعداد از هنرمندان کشورهای دیگر را دعوت می‌کند تا روی این پروژه‌ها و پروپوزال‌ها پژوهش کنند.  از حضور در فستیوال مهم "آوینیون فرانسه" بگویید. حضور در چند فستیوال خارجی که مهم‌ترین آن فستیوال آوینیون فرانسه است، بخش دیگری از فعالیت‌های من در خارج از کشور بود. آوینیون معتبرترین فستیوال دنیا و قدیمی‌ترین فستیوال زنده اروپا است که بیشتر تمرکز آن روی شاخه هنرهای نمایشی به همراه موسیقی است و بخش‌های جانبی دیگری هم دارد. من به عنوان یکی از اجراکنندگان در بخش جنبی این جشنواره دعوت شدم که به صورت تک‌نوازی و به همراهی یک خانم عربی به اجرای برنامه پرداختم.  موسیقی‌ای که در فرانسه ارائه می‌دهید صرفا ایرانی است؟ موسیقی‌ای که من در فرانسه ارائه می‌دهم تلفیقی است از موسیقی ایرانی و الکترونیک. موسیقی الکترونیک یکی از شاخه‌های مدرن روز است که در دنیا خیلی هم طرفدار دارد و بسیار متنوع است. معمولا نوع صدادهی متفاوتی که این نوع موسیقی دارد و برای مخاطب جذابیت خاصی دارد. به خصوص در خارج از ایران این نوع موسیقی با استقبال خوبی از طرف مردم واجه شده. موسیقی الکترونیک وقتی در کنار سازهای ایرانی قرار می‌گیرد فضایی را ایجاد می‌کند که برای مخاطبش جذاب است. این موضوع را من بارها در اجراهای فرانسه دیده‌ام و شاهد بازخورد خوب آن بوده‌ام.  استقبال فرانسوی‌ها از موسیقی ایرانی چگونه است؟ فرانسه کشوری است که از لحاظ فعالیت‌های فرهنگی و به خصوص حوزه‌های جدید هنری جایگاه شاخصی در جهان دارد. فرانسوی‌ها هنر ایران و هنر شرق را به خوبی می‌شناسند. من در اجراهایی که داشته‌ام بارها با هنرمندان و افرادی مواجه شدم که خیلی از آن‌ها هنر ایران را می‌شناختند. به خوبی می‌دانند زعفران، فرش و موسیقی ایرانی چیست. البته من بیشتر در مورد قشری صحبت می‌کنم که مخاطب آثار هنری هستند و خیلی پاپیولار به ماجرا نگاه نمی‌کنند. گرچه در کنسرت‌ها قشرهای مختلفی حضور دارند، من به شخصه از مخاطب عام هم فیدبک خوبی دریافت کردم. خیلی‌ها هم در اجراهایی که داشتیم می‌گفتند ما زبان شما را متوجه نمی‌شویم ولی آن احساسی که از زبان ‌ساز شما خارج می‌شود و به گوش ما می‌رسد خیلی جذاب و شیرین است. این حرف بیانگر نقش زبان و قدرت موسیقی بوده و خیلی به ملیت ربطی ندارد.  وضعیت آهنگسازی امروز را چگونه می‌بینید؟ اگر در مورد ژانر موسیقی سنتی ایران صحبت می‌کنیم که آن را به عنوان موسیقی اصیل می‌شناسیم، می‌شود گفت دوران طلایی آن گذشته است و دیگر تکرار هم نمی‌شود. این موضوع بیشتر یک دلیل جامعه شناختی دارد تا صرفا یک دلیل هنری. به هر حال سلیقه مخاطب امروزی همان ترانه‌هایی است که از رسانه‌ها پخش می‌شود. درواقع رسانه سلیقه مردم را شکل می‌دهد. موسیقی در همه جای دنیا، جدا از اینکه یک هنر باشد یک صنعت است یک صنعت پولساز. پس طبیعی است که خیلی‌ها جهت سرمایه‌گذاری به سمت آن می‌روند. خیلی وقت‌ها همین افراد سرمایه‌گذار جریانات موسیقی را شکل می‌دهند و آن را در جامعه تقویت می‌کنند. سال‌های سال مهم‌ترین رسانه‌ای که مردم می‌توانستند از آن موسیقی گوش کنند تلویزیون بود و هرنوع موسیقی که پخش می‌کرد مردم گوش می‌دادند. امروز مردم انتخاب می‌کنند و هر موسیقی که دوست دارند گوش می‌دهند. سلیقه‌ها متنوع‌تر و پراکنده‌تر شده است چون برخلاف گذشته همه نوع موسیقی در دسترس است و این باعث می‌شود که طیف گسترده‌ای از سلایق مخاطب شکل بگیرد. مساله دوم این است که شرایط عمومی جامعه خیلی پذیرش اتفاقات گذشته را ندارد. اگر دقت کنید متوجه می‌شوید دیگر از اتومبیل کسی صدای آواز به گوش نمی‌رسد. آدم‌ها آن آدم‌ها نیستند و آن حس و حال را ندارند و ناخودآگاه بر یکدیگر تاثیر می‌گذراند. تولیدکننده‌ها بر مخاطبان تاثیر می‌گذارند و در یک جایی مخاطب را وادار می‌کنند به سمتی بروند که اصلا اولویت آنها نبوده است. این چرخش سلیقه را به خوبی در آرتیست‌های دهه 90 می‌بینیم. امروز خواننده‌ای نمی‌بینیم که فقط آواز بخواند. خیلی‌ها صرفا خواننده ایرانی بودند ولی امروز فقط پاپ می‌خوانند. کار پاپ می‌خوانند فقط به خاطر فشار مخاطب. به هر حال یک هنرمند نیاز به تایید از طرف مخاطب دارد. نیاز به چرخه اقتصادی دارد و در نهایت هر چه قدر هم مقاومت کند می‌گوید می‌روم به سمت پاپ. هنرمند نیاز به تایید دارد، هم از طرف مخاطب و هم از طرف جامعه‌اش.  موسیقی ایرانی چقدر پتانسیل جهانی شدن دارد؟ ما یک سری چهره داریم که امروز در دنیا سمبل موسیقی ایرانی شده‌اند. مثل کیهان کلهر و حسین علیزاده. اینکه موسیقی ما تا چه حد می‌تواند مانند موسیقی هند جهانی شود یک مقدار مجهول است. موسیقی هند به عنوان موسیقی شاخص شرقی کاملا در جهان شناخته شده است و حتی سازهای موسیقی هند را در دنیا می‌شناسند. ترک‌ها و عرب‌ها نیز به اعتقاد من به مراتب وضعیت بهتری نسبت به ما دارند.  چه عواملی در این مسیر تاثیر‌گذار هستند؟ خیلی از مسائل دخیل هستند که یکی از آنها مربوط به خود موزیسین‌ها است. ‌به هر حال خارج رفتن و کنسرت اجرا کردن چیز خیلی عجیبی نیست. این اتفاق را خیلی‌ها تجربه کرده‌اند و در همین قزوین هم خیلی از نوازنده‌ها برای اجرای موسیقی به خارج رفته‌اند. اینکه یک نوازنده و موسیقیدان به خارج برود و تاثیر‌گذار باشد و مخاطب پیدا کند و بعدها دوباره از وی بخواهند که مجددا کارش را ارائه بدهد نکته‌ی مهمی است که سرنوشت جهانی شدن موسیقی ایرانی را رقم می‌زند. کاری که کیهان کلهر توانسته است انجام بدهد و این نتیجه‌ی مجموعه سیاست‌هایی است که وی به کار گرفته است و موفقیتش فقط در نوازندگی خلاصه نمی‌شود، بلکه مجموع آن چیزی که در این سال‌ها انجام داده است کیهان کلهر را به این نقطه رسانده است.  در عرصه جهانی موسیقی هند چگونه از موسیقی ما سبقت گرفت؟ «سیتار» یک ساز هندی است که کل جهان آن را می‌شناسند. سیتار در ابتدا یک ساز مهجور بود. از زمانی که گروه بیتلزها از «راوی شانکار» دعوت کردند تا به عنوان نوازنده در کنسرت‌های آنها شرکت کند تازه مردم متوجه شدند یک چیز عجیب و غریبی وجود دارد به نام سیتار. این کار باعث شد که ساز سیتار به دنیا معرفی شود. به تدریج قابلیت‌های آن سبب شد تا موسیقی هند نیز معرفی شود. ‌البته نباید این نکته مهم را فراموش کرد که جنبه‌های پاپیولار در جهانی شدن موسیقی هند خیلی کمک کرد. بیتلزها یک گروه پاپیولار کاملا معروف بودند که خیلی طرفدار داشتند و طبق آمار جزو تاثیرگذارترین و محبوب‌ترین گروه‌های موسیقی در جامعه بودند. در مورد موسیقی ایرانی هنوز این اتفاق نیفتاده است. ما هنوز درگیر این هستیم که فلان قطعه یا تصنیف پاپ است یا ایرانی است و حتی سر این موضوع دعوا داریم.  با این حساب نباید انتظار داشت که موسیقی ردیفی ما جهانی شود؟ نه اتفاقا چیزی که من دیدم در خارج از کشور از موزیسین ایرانی، موسیقی ایرانی می‌خواهند. هر چقدر کارشان به موسیقی ایرانی نزدیک باشد برای خارجی‌ها جذاب‌تر و متفاوت‌تر است. آنها به این نوع موسیقی به چشم لذت نگاه نمی‌کنند، ولی به آن احترام می‌گذارند و به موسیقی ایرانی به چشم یک هنر عمیق تعمق‌گرایانه می‌نگرند، البته با در نظر گرفتن فاکتورهای مهمی مثل بداهه‌نوازی که می‌شناسند و می‌دانند نیاز به تعمق و تسلط دارد. ناگفته نماند که این بحث مختص افراد فرهیخته و مخاطب خاص موسیقی است.  در خاتمه به عنوان یک موزیسین موفق چه پیشنهادی برای جوان‌ها دارید؟ تمرکز روی هدف، فارغ از اینکه چه بازخوردی به دست می‌آورند و حتی اینکه مورد تایید قرار می‌گیرند یا نه. یک زمان در همین قزوین که من زندگی می‌کردم خیلی از دوست‌های من می‌گفتند چرا اینقدر وقتت را صرف تکنیکال، تکنولوژی موسیقی، کاربرد کامپیوتر در موسیقی و فراگیری نرم‌افزارها می‌کنی؟ الان خیلی‌ها کارهایشان را زمین گذاشته‌اند و در این حوزه کار می‌کنند. اوایل از من انتقاد می‌شد که این کارها به درد موسیقی جدی نمی‌خورد ولی من روی اهدافم متمرکز بودم. شاید شعاری باشد، ولی اعتقاد دارم خلوص نیت در کاری که انجام می‌دهید شما را وادار به انجام یک سری رفتارها و انتخاب‌هایی می‌کند که رعایت آنها باعث می‌شود به مرور در مسیر صحیح حرکت کنید. متاسفانه خیلی وقت‌ها چیزهایی را دستاویز می‌کنیم تا به یک موفقیت موقت برسیم که این آفت را باید از خودمان دور کنیم. زیر پاگذشتن خیلی از موارد اخلاقی باعث می‌شود که نتوانیم در جامعه‌ی حرفه‌ای کار کنیم و همراه شویم. در نهایت تمرکز و ممارست، انتخاب راه درست با توجه به علاقه‌ای که در هر حوزه‌ای داریم می‌تواند ما را به هدف نهایی‌مان برساند.

دوشنبه 4 آذر 1398
05:24:50
 
 
Copyright © 2019 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT