ولایت در گفت‌وگو با کارشناسان، دلایل هویت‌زدایی از معماری قزوین را بررسی می‌کند


آرش صالحی ـ توجه به هویت‌سازی در معماری شهری یکی از راهکارهای آینده‌نگرانه برای توسعه پایدار فضاهای شهری است. این گونه هویت به برنامه‌ریزی بهتر برای توسعه شهر از لحاظ اجتماعی و فرهنگی کمک می‌کند و مسیر آن را در هر شهری تعیین می‌کند. با این حال، این روزها خبری از توجه به عنصر هویت در معماری و شهرسازی قزوین نیست و عمده دغدغه‌ی مردم و نهادهای متولی، توسعه عمودی و افقی شهر یعنی بلندمرتبه‌سازی و گسترش شهر از هر سویی است که امکان دارد. به طوری که امروزه استفاده بی‌رویه از نماهای رومی و بی‌توجهی به قواعد درونگرایی معماری ایرانی، به امری رایج در معماری این کهن دیار بدل شده و مردم قزوین را مجبور به تطابق با سبک زندگی غربی کرده است. آن هم در حالی که مینوشهر پر از ابنیه تاریخی‌ای است که توجه به آنها می‌تواند روح و جسم معماری امروز قزوین را شکل دهد.
 مصادیق هویت در معماری شهری یک کارشناس ارشد معماری که سال‌هاست در مورد هویت در معماری تحقیق می‌کند، درباره‌ی مصادیق هویت در معماری شهری به ولایت گفت: هر شهری با معماری‌اش شناخته می‌شود و هویت اصلی یک شهر توسط ساختمان‌ها و بناهای موجود آن در شکل می‌گیرد. بنابراین اگر معماری در شهری جنبه هنری و فرهنگی زیادی داشته باشد، قطعاً هویت قوی‌تر و ماندگارتری به آن می‌بخشد و این یکی از ویژگی‌های شهرهای اصیل از نظر فرهنگی است. رامتین حق‌نظر افزود: اگر هویت شهر را مانند یک خط در نظر بگیریم، آثار معماری و عمارت‌های دارای ارزش هنری، مانند نقاطی هستند که از به هم پیوستن آنها این خط که همان هویت شهر است، به وجود می‌آید؛ چرا که فرآیند هویت‌سازی در معماری و شهرسازی، یک خط فکری‌ (mainstream) یا جریان اصلی و راهبر می‌خواهد که همه عناصر و ارکان هویتی مانند نمای ساختمان‌ها، ارتفاع آنها و دیگر ویژگی‌های معماری شهری باید در راستای این خط فکری باشند و به بروز و تقویت آن کمک کنند. حق‌نظر با بیان اینکه بسیاری از معماران و منتقدین نظریه خط فکری معتقدند التزام همیشگی به هویت شهری و نوع ویژه‌ای از معماری منجر به تکرار و عدم خلاقیت و تنوع در هنر معماری می‌شود، عنوان کرد: این گروه معماران را از دست زدن به تجربیات نوآورانه در این زمینه منع می‌کنند، در حالی که توجه ندارند که در بحث هویت‌سازی در معماری و داشتن خط فکری، هیچ چارچوب سخت و بدون انعطافی وجود ندارد. وی با یادآوری اینکه دیدگاه هویت‌سازی در معماری بر خلاقیت و نوآوری مبتنی بر یک خط فکری و هویتی تاکید دارد، ادامه داد: البته نوگرایی مبتنی بر هویت به ویژه در معماری کار سخت‌تری است و قطعاً محدودیت‌هایی را برای طراح معماری در پی دارد؛ ولی باید در نظر داشت که بنایی که به این شکل طراحی و ساخته می‌شود، ساختمان ماناتری است و ارزش هنری بالایی خواهد داشت.  چربیدن میل بازار بر منطق دانشگاه دیگر معمار قزوینی هم با تاکید بر اینکه هویت در معماری فقط شامل ارائه عناصر فرمی و شکل‌های خاص نیست، گفت: منظور فلسفه و دیدگاهی است که با آن بنا یا بافت شهری طراحی می‌شود. به عنوان مثال با توجه به اصول شرعی و اسلامی نمی‌‌توان در یک منطقه مسکونی که خانه‌های حیاط‌دار زیادی وجود دارد، ساختمانی بلند یا برج را بنا کرد؛ چرا که این ساختمان مرتفع بر حیاط خانه‌های آن منطقه دید خواهد داشت و از نظر اخلاقی و دینی ساخت آن اشتباه فاحش است. محمد شریف‌خانی با ذکر اینکه بحث رعایت هویت در معماری معاصر ایران مدت‌هاست که مطرح شده، ولی جدی گرفته نمی‌شود، تصریح کرد: آنچه که در دانشگاه مطرح می‌شود این است که باید هویت ایرانی و اسلامی را در معماری بنا در نظر گرفت و توسعه داد؛ ولی جایی که شکل و هویت معماری در آن تعریف و تعیین می‌شود، بازار مکاره ساخت‌و‌ساز است. وی با اشاره به چربیدن میل بازار بر منطق دانشگاه، ادامه داد: حتی دیده شده که ذائقه همین بازار سود محور که به بافت و ظاهر شهر و موارد فرهنگی معماری توجهی ندارد، در دانشگاه‌ها مورد توجه قرار گرفته و تدریس می‌شود. برخی اساتید معماری هم به اینکه در فلان پروژه‌ی ساختمانی که از نظر هنر معماری فاقد ارزش است، به عنوان طراح یا ناظر اجرایی حضور داشته‌اند، بر خودشان می‌بالند و به این وسیله خودشان را دارای تجربیات قوی و کلان می‌دانند.  گسست هویتی بین بناهای جدید و قدیم از سوی دیگر، یک کارشناسی ارشد معماری منظر هم در گفت‌وگو با ولایت، ضمن اشاره به نمایی از شهر که برای اولین بار دیده می‌شود، گفت: این نما و برداشتی که ناظر از شهر و معماری و شهرسازی آن می‌کند، به نوعی همان هویت معماری یک شهر است و این برداشتی که او از ویژگی‌های شهر دارد، تا ابد در ذهن او می‌ماند و مدام برای او بازسازی می‌شود. سید‌محسن حسینی با بیان اینکه در بخش‌هایی از شهر قزوین، شاهد معماری اصیل اسلامی و ایرانی هستیم و این گونه معماری در مساجد قدیمی، بازار سنتی و دیگر بناهای تاریخی به وضوح دیده می‌شود، اضافه کرد: مسئله گسستی است که چشم و ذهن مخاطب با در کنار هم گذاشتن تصاویر بنایی مثل مسجد جامع و یک ساختمان مدرن کنار آن حس می‌کند که تناسب با بافت تاریخی و فرهنگی در طراحی آن لحاظ نشده و هویت معماری قزوین را تکه‌تکه و وصله شده نشان می‌دهد. وی با تاکید بر اهمیت خاطراتی که ساکنان یک شهر از آن در ذهن خود می‌سازند، گفت: در شهری مانند قزوین که اصالت شهری و سابقه‌ی دیرینه‌ای دارد و صاحب هویت در معماری ایرانی و اسلامی بوده، اگر از شهروندانی که سنین بالاتری دارند در مورد بافت و زیبایی شهر در گذشته و حال سوال کنیم، اغلب در جواب می‌شنویم که فضای قدیم شهر و معماری آن زمان و عمارت‌های گذشته را بیشتر دوست دارند. حسینی ادامه داد: همچنین کسی که سال‌ها پیش از قزوین به خارج از کشور مهاجرت کرده، تصویر زیباتری از شهر در ذهن دارد و همین مسئله میل به بازگشت را در او تقویت می‌کند، در حالی که اگر فردی به تازگی از این شهر مهاجرت کرده باشد، اندیشه برگشت به آن را کمتر مطرح می‌کند؛ حتی زمانی که در شهری پر از مشکلات مانند تهران اقامت دارد.  لزوم هویت‌مندی در تصویب طرح‌های توسعه‌‌شهری حسینی با ذکر اینکه معماری یک شهر مهمترین نماد مدنیت آن محسوب می‌شود، افزود: شاخص‌ترین ویژگی تمدن در هر شهر، بافت معماری و شهرسازی آن و فضاهایی است که در اثر چیدمان بناها، کوچه‌ها و خیابان‌ها به وجود می‌آید و قزوین از این نظر مناطق بکر و به یاد ماندنی‌ای دارد که هویت و اصالت شهر را به رخ هر گردشگری می‌کشند. وی به وظیفه‌ی شهرداری و سازمان‌ مسکن و شهرسازی در این مورد اشاره کرد و در نظر گرفتن مسئله هویت شهر و بافت‌های آن را با توجه به ویژگی‌های اقلیمی و فرهنگی، به ویژه در تصویب طرح‌های توسعه شهری و مجوز‌هایی که برای ساخت‌و‌ساز اعطا می‌شود، امری الزامی دانست که باید همچون دیگر کشورهای صاحب تفکر در معماری و شهرسازی در کنار مسائل فنی و زیست محیطی جدی گرفته شود.  معضل نمای رومی یک پژوهشگر هنر و معماری قزوین هم نماهای وارداتی را از مشکلات معماری شهری در قزوین دانست و به ولایت گفت: این نماها هیچ ارتباطی با ادب، سنت، فرهنگ و گذشته شهر قزوین ندارد و نمونه آن همین نماهای رومی هستند که سال‌ها وارد معماری قزوین شده و نه کاملاً مبتنی بر معماری رومی هستند و نه می‌توان گفت ایرانی به شمار می‌آیند. احمد ابوطالبیان، تحکم و عظمت‌نمایی را از ویژگی‌های نماهای رومی برشمرد و عنوان کرد: جالب اینکه بسیاری از بناهایی که نمای رومی دارند، در کوچه‌های تاریک و تنگ ساخته شده‌اند که هیچ فضایی برای نمایش این 2 عنصر در آنها وجود ندارد؛ در حالی که نمای رومی مختص ساختمان‌هایی است که فضای باز زیادی در پیرامون آنها قرار دارد.  معماران اخلاقگرا باشند اما یک معمار قزوینی با تاکید بر اینکه دستیابی به معماری خوب با آدم بد شدنی نیست، گفت: هر چه که هستیم، همان نوع معماری ما را شکل می‌بخشد؛ بنابراین برای بهبود وضع معماری، راهی جز اصلاح خود نداریم. ضمن اینکه که در طول تاریخ معماری قزوین، هر زمان که معماران اخلاقگراتر و معتقدتر بودند، معماری دیار مینودری ارزش‌های ایرانی و اسلامی پیدا کرده و هر وقت هم که از باورهای خود دور شدند، معماری این سرزمین دچار افول شده است. محمدرضا نوروزیان با اشاره به ضرورت اخلاقگرا بودن معماران امروز دیار مینونشان، بیان کرد: روشن است که تمام دوران معماری اسلامی، به همان اندازه‌ای که معمارها اخلاق‌مدارتر و مسلمان‌تر بودند، معماری ایرانی رشد مثبت داشته است. هر وقت هم که مسلمان نبودند و از شاخصه‌های اخلاقی و اعتقادی خود جدا شدند، معماری ما تغییر پیدا کرده و این تغییر مانند امروز در اثر معماری ما هم مشهود شده است. وی فاصله گرفتن از ریشه‌های اعتقادی را از علل انقطاع معماری امروز و دیروز استان برشمرد و عنوان کرد: ما تا اواسط دوره قاجار معماری ایرانی داریم؛ به همین خاطر باید به اصول اعتقادی و طبیعت خود برگردیم. همچنین پشت سر خود 10 هزار سال تاریخ داریم و همه آن تاریخ تا اینجا ما را با این مشخصه‌ها کشانده که باید آن را مدنظر قرار دهیم. نوروزیان با یادآوری اینکه معماری، سبک زندگی را از راه توجه به ریشه‌ها و دقت در عواملی مانند زمان، مکان و باور انسان اصلاح می‌کند، ادامه داد: هر چقدر معماران ما در این زمینه غور بیشتری کنند و خود را به این ریشه‌ها بیشتر متصل کنند، خروجی معماری استان مطلوب‌تر خواهد بود و سبک زندگی مناسب‌تری را پدید می‌آورد. وقتی برای کسی خانه‌ای می‌سازیم، باید از خود بپرسیم که این فرد چه اعتقاداتی دارد و پیشینه‌ی تاریخی و فرهنگی زادگاه او چگونه است؟ با این همه یکی از فواید بزرگ هویت‌سازی معماری در شهر قزوین، نقش مهم آن در رشد صنعت گردشگری دیار مینونشان است که بدون شک با رشد قارچ‌گونه ساختمان‌های بی‌هویت روز به روز بیشتر از قبل تضعیف می‌شود. ساختمان‌هایی که دیدن آنها نه تنها هیچ جذابیتی برای گردشگران خارجی و حتی ایرانی ندارد، بلکه وجود آنها در کنار بناهای تاریخی شهر هم از جلوه و شکوه این بناها می‌کاهد‌.

شنبه 25 آبان 1398
09:40:39
 
 
Copyright © 2019 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT