قلدری سایبری جای قلدری سنتی را می‌گیرد


* دکتر کبری درویش‌پیشه ـ مشاور خانواده
به استناد ادبیات کلاسیک‌، باید این نکته را بیان کرد که "‌قلدری‌" یک پدیده و واژه امروزی و مدرن نیست‌. کتاب اولیور توئیست‌، نوشته "‌چارلز دیکنز" که در سال 1838 منتشر شد‌، یکی از نخستین رمان‌هایی بود که بر قلدری و آسیب رساندن به کودکان تمرکز کرده بود‌. در کتاب جین ایر نوشته "‌شارلوت برانت‌" جین جوان نه تنها توسط پسر عمومی بزرگترش مورد قلدری واقع می‌شود‌، بلکه هرگاه هم که می‌خواهند در مقابل او بایستند و مانع او شوند‌، تنبیه می‌شود . در گذشته‌، قلدری بخشی از حقیقت زندگی به حساب می‌آمد و این بدان معنا بود که کودکان باید با این امر مواجه شوند تا بتوانند به بزرگسالی راه یابند و کودکی را پشت سر گذارند تا این که مدت‌ها بود‌، دن اولئوس‌، محقق و دانشمند دانشگاه برگن از نروژ‌، مطالعات خود را منتشر کرد‌. این مطالعات به عموم مردم کمک کرد تا در‌یابند‌، قلدری نه تنها یک بحث و دعوای جزیی میان افراد نیست‌، بلکه یک مساله مهم اجتماعی است (‌لورا پردیو‌، 1396: 20ـ19). با توجه به رشد روز‌افزون آگاهی‌ها در مورد قلدری به عنوان یک مساله اجتماعی‌، تعریف قلدری هم بیش از گذشته قوت گرفته است‌. ویکی‌پدیا در تعریف واژه "‌قلدری‌" آورده است‌: قلدری رفتاری است که طی آن‌، در یک رابطه طرف دارای قدرت‌، آشکارا از بیشتر بودن قدرت خود سوء‌استفاده می‌کند و با پرخاشگری سعی در ارعاب طرف دیگر دارد‌. در این فرایند یک فرد به صورت مداوم توسط فرد یا گروهی که از او قوی‌‌ترند مورد آزار قرار می‌گیرد. امروزه انجمن روانشناسان آمریکا‌، قلدری را شکلی از تهاجم رفتاری می‌‌دانند که فردی عمدا و مرتب فردی دیگر را آزار رساند و موجب رنجش وی شود . بیشتر افراد (‌به خصوص کودکان و نوجوانان‌) گاهی از سوی یکی از وابستگان یا یکی از دوستان خود مورد تمسخر و آزار قرار می‌گیرند‌. بیشتر این رفتارها اگر با شوخی همراه باشد و یا در فضایی دوستانه و دو طرفه شکل بگیرد‌، زیانی ندارند. اما هنگامی که اذیت کردن‌؛ دائمی‌، خشونت بار و نفرت‌آمیز باشد، قلدری به شمار رفته و باید از آن جلوگیری کرد . الویوس‌، از صاحب‌نظران بزرگ حوزه مطالعات ‌قلدری سه جزء در تعریف قلدری در نظر گرفته است‌: الف ـ قلدری نوعی رفتار منفی هدفمند است‌. ب ـ در گذر زمان تکرار می‌شود‌. ج ـ شامل عدم موازنه قدرت است ‌(‌بیرامی و همکاران‌، 1398: 31ـ30). در مطالعات جدید دو نوع اساسی قلدری مطرح شده است: قلدری سنتی و قلدری سایبری. در کتاب "‌روان‌شناسی قلدری‌" می‌خوانیم: در گذشته‌، قلدری در میان نوجوانان مدرسه‌ای عمدتا در محیط مدرسه یا در مسیر رفت و آمد به مدرسه اتفاق می‌افتاد و بر ارتباطات واقعی و چهره به چهره بین قلدر و قربانی مبتنی بود‌. از این‌رو‌، به آن " قلدری سنتی‌" نیز اطلاق می‌شد (‌همان‌، 28 ـ‌279). امروزه شکل بروز قلدری تغییر یافته و عموما با استفاده از تجهیزات الکترونیکی و تکنولوژی‌های جدید صورت می‌گیرد و عمده‌ترین خصیصه آن عدم وابستگی به ارتباط چهره به چهره قلدر و قربانی است که از آن به قلدری غیر‌سنتی یا قلدری سایبری‌ تعبیر می‌شود (‌پاتچین و هیندوجا ، 2011/ 751). کلمه قلدری سایبری زیاد به گوش ما خورده اما درباره مفهوم واقعی آن کمتر شنیده‌ایم. قلدری سایبری یا اذیت و آزار سایبری یک اقدام تهاجمی و عمدی در فضای مجازی، تعریف می‌شود، که در طول زمان بارها و بارها برای قربانی رخ می‌دهد و قربانی نیز نمی‌تواند در برابر آن به‌راحتی از خود دفاع کند. نخستین تعریف شناخته شده از واژه قلدری سایبری در سال 2000 ارائه شد اما همچنان تعریف این واژه با توجه به تحول تکنولوژی رو به تکامل است . مرکز تحقیقات مزاحمت‌های مجازی‌، قلدری سایبری (مجازی‌) را این گونه تعریف می‌کند‌: هنگامی که فردی از تلفن و یا سایر ابزارهای الکترونیکی استفاده می‌کند و در این میان‌، مکررا مورد بد رفتاری و آزار و اذیت و همچنین مضحکه شدن در فضای آنلاین مجازی قرار می‌گیرد‌، آن هنگام است که می‌گوییم این فرد "‌مزاحمت مجازی‌" ایجاد کرده است . قلدری سایبری را توهین و تخریب فردی در گروه‌های مجازی و شبکه‌های اجتماعی، پخش شایعات در مورد افراد، محروم کردن فردی از حضور در گروه‌ها و شبکه‌های مجازی و تشویق دیگران به عدم توجه به فردی خاص تعریف کرده‌اند. در برابر مخاطرات فضای سایبر هیچ‌کس مصون نیست‌. همه در معرض دستکاری افکار‌، آزار‌، کلاهبرداری‌، دغلبازی یا انواع دیگر تبهکاری هستند‌. بهره‌گیری صرف از خدمات اینترنت‌، کاربران را به سادگی در برابر تهدیدات آسیب‌پذیر ساخته و می‌تواند آنها را به یک قربانی یا عامل ناخواسته یک جرم (‌کوچک یا بزرگ‌) تبدیل سازد . در یافتن پاسخ‌های مناسب برای اقدامات متعدد و متنوعی که هر روزه در فضای سایبر روی می‌دهد‌، با چالشی بزرگ مواجه هستیم‌. به طور مشخص سه روند بر این پیچیدگی‌ها می‌افزایند‌: 1ـ تکامل فناوری‌: پیشرفت علم و فناوری‌های نوین 2ـ تکامل انسان‌: تبدیل انسان به انسان‌های سایبر و ـ3ـ تکامل خشونت‌: بهره‌گیری از شیوه‌های نوین تبهکای به واسطه تکامل فناوری و تکامل انسان (‌قرناوتی‌، 1396: 18ـ17). قلدری و مزاحمت‌های سایبری به دلیل استفاده بسیار زیاد از تکنولوژی مساله رو به رشد است که خود چالش‌های مربوط به خود را طلب می‌کند‌. اما باید بدانیم قلدری سایبری می‌تواند شامل هر دو جنبه آشکار(‌القاب‌گذاری، تمسخر و تحقیر دیگران‌) یا نهان (طرد و انزوا) باشد. قلدری سایبری شامل رفتارهای نوشتاری‌ ـ کلامی (‌گفتاری‌) مانند تماس‌های تلفنی، پیام‌های متنی و ارسال نظرات در رسانه‌های اجتماعی است و دیگر اشکال قلدری سایبری را می‌‌توان رفتارهای بصری(‌ارسال یا به اشتراک گذاشتن تصاویر و ویدیوها، که معمولاً باعث خجالت قربانی می‌شود)‌، برشمرده، همچنین طرد کردن، (‌حذف و کنار گذاشتن عمدی یک فرد از یک گروه آنلاین یا از یک بازی ویدیویی آنلاین‌)‌، وانمود کردن (‌تحریف هویت آنلاین خود برای فریب دادن قربانی و ایجاد روابط عاشقانه‌) ، جعل هویت(‌سوءاستفاده از نام و حساب کاربری قربانی برای آسیب زدن به او‌)‌، تعقیب مخفیانه (‌به‌عنوان‌مثال فرستادن پیام‌های متنی به قربانی، برای نشان دادن اینکه فرد قلدر دقیقاً می‌داند که آن‌ها چه می‌کنند، و آن‌ها کجا بوده‌اند) و خشونت تهدیدآمیز(‌‌برای مثال تهدید قربانی به اشکالی از قلدری‌های سنتی مانند مبارزه فیزیکی‌) مواردی هستند که به یکی از این 3 روش اتفاق می‌افتد: مستقیم‌، با واسطه یا از طریق یک پست عمومی در فضای مجازی(برای مخاطبان گسترده‌) اتفاق می‌افتد . مرور مطالعات همبستگی در زمینه بروز رفتار قلدری مشخص می‌سازد که مجموعه متغیرهای شخصیتی ـ فردی‌، عوامل مربوط به مدرسه و خانواده با مساله قلدری در ارتباط هستند و نباید آن را مساله تک عاملی در نظر گرفت برای مقابله با آن نیز روش اتخاذ رویکرد بوم شناختی ـ اجتماعی است . اما ازآن جایی ‌که "‌اعتماد به ‌نفس پایین‌" می‌تواند فاکتور خطری برای قربانی قلدری شدن باشد، کارهایی که عزت ‌نفس و اعتماد به ‌نفس فرد را بالا می‌برند می‌توانند یکی از بهترین راه‌های مهمی برای کاهش خطر قربانی شدن باشند. این راه‌ها می‌تواند از شرکت در فعالیت‌هایی که فرد در آن عالی است (‌برای مثال اجرا در تئاتر، گروه‌های ورزشی یا پروژه‌های کاری خاص‌) تا شرکت در روان‌ درمانی متغیر باشند . آموختن سواد رسانه و به کارگیری دستورالعمل‌های این حوزه نیز می‌تواند گام مهم و موثری در مقابل قلدری سایبری باشد . منابع: ـ بیرامی‌، منصور‌؛ علائی‌، پروانه و حسنوند‌، باقر (1398)‌. قلدری‌، تهران، آوای نور ـ‌ پردیو‌، لورا (1396)‌. قلدری‌، ترجمه باقر حسنوند و هانیه خیرخواه‌. تهران، آوای نور ـ قرناوتی‌، سولانژ(1396)‌. قدرت سایبر‌؛ خشونت‌، منازعه و امنیت در فضای سایبر‌. تهران‌: موسسه چاپ و انتشارات دانشگاه اطلاعات و امنیت ملی - Patchin , J. W.,& Hinduja, S. (2011) .Traditional and nontraditional bullying amony youth : A Test of General Strain theory .Youth & Society ,43(2) , 751  

يكشنبه 12 آبان 1398
04:54:11
 
 
Copyright © 2019 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT