تکنولوژی‌های جدید و انفجار اطلاعات


دکتر آرش شایسته‌نیا؛ پژوهشگر و دکترای رسانه
سه پدیده شگرف و بزرگ "اینترنت"، "انقلاب رایانه" و "انفجار اطلاعات" تحولات عظیم و گوناگونی را در جهان به همراه آورده است، تا آن جا که هریک از آن سه پدیده و هرچه که آن سه پدیده برخاسته است به جان و عمق زندگی انسان‌ها رسوخ یافته و جریان پیدا کرده است و با نگاهی ساده گسترش آن‌ها را در تمامی جنبه‌های زندگی از جمله مدرسه، محل کار، خدمات بانکی، تجارت، پرداخت مالیات و حتی رای‌گیری می‌بیند. فضای سایبری مرز جدیدی در ارتباطات و مراودات اجتماعی ایجاد کرده است. مردم در آن، دوستی‌ها و دشمنی‌هایی ایجاد می‌کنند و در آن فضای باز، کارهایی را انجام می‌دهند و حتی چیزهایی را بر زبان آورده و می‌گویند که در دنیای واقعی و رودررو با دیگران که طرف گفت‌و‌گوی او هستند هرگز طرح نکرده و بیان نمی‌کنند. هرچه می‌گذرد این وضعیت شکل حادتری به خود می‌گیرد تا آن جا که افراد را معتاد به خود کرده و به همراه خود به هر سو و جهتی که بخواهند می‌کشاند. آیا در این آمیختگی فرد، به اعتیاد کشیده می‌شود و باید او را معتاد به اینترنت دانست؟ پاسخ به این سوال را باید با وسواس و دقت بیش‌تری بیان کرد و بهترین مرجع پاسخگویی پژوهش‌های صورت گرفته در این حوزه است. به استناد پژوهش‌هایی که در سراسر دنیا انجام شده است افرادی که بیش از "یک ساعت" در روز از اینترنت استفاده "غیرکاری" و "ضروری" داشته باشند؛ معتاد به اینترنت به شمار می‌روند. از لحاظ تئوری، هر رفتاری که پاداشی را دربر داشته باشد می‌تواند باعث اعتیاد شده یا حداقل به عادتی ناسالم که جنبه‌های مختلف زندگی فرد را تحت تاثیر قرار می‌دهد تبدیل شود. بنا به تعریفی از یک انجمن آمریکایی درمان اعتیاد "اعتیاد یک بیماری اصلی و مزمن است که در مدارهای پاداش، انگیزه و حافظه و دیگر اجزای مربوطه مغز اختلال ایجاد می‌نماید، تا آن جا که این اختلال‌ها به ایجاد ویژگی‌های جسمی، روانی، اجتماعی و روحی در انسان منجر می‌شود". اعتیاد یا وابستگی به اینترنت را می‌توان اصطلاحی کلی برای کلیه‌ی فعالیت‌هایی که افراطی، اما از طریق اینترنت انجام می‌شوند در نظر گرفت. اعتیاد به اینترنت از سال 1995 مطرح شد و در سال 1996 توسعه یافت و از آن پس مراکز درمانی از این اختلال به عنوان یک اختلال روانی یاد می‌کنند. روانشناسان می‌گویند: اعتیاد به اینترنت یک اختلال جدی در عملکرد افراد محسوب می‌شود که می‌تواند تاثیرات مخربی در روابط اجتماعی آن‌ها بگذارد. دکتر شهرام محمدخانی در مقاله "اعتیاد به اینترنت" می‌نویسد: "با همگانی شدن عرضه اینترنت در اوایل دهه نود میلادی، مسئله استفاده مفرط از این فناوری از حدود سال 1994 توجه روانشناسان را به خود جلب کرد. از آن زمان تاکنون، پدیده اعتیاد به اینترنت (IAD ) در کشورهای مختلفی مورد بررسی قرار گرفته است. این اختلال، به‌عنوان شکل جدیدی از اعتیاد در سال‌های اخیر توجه پژوهشگران را در حوزه‌ روان‌شناسی، روان‌پزشکی، جامعه ‌شناسی و حوزه‌های علمی دیگر به خود جلب کرده است". کاپلان و سادوک می‌نویسند (2007): اعتیاد به اینترنت در زیرمجموعه اختلالات تکانه‌ای آمده است و نوعی استفاده از اینترنت است که بتواند مشکلات روان‌ شناختی، اجتماعی، درسی و یا شغلی درحیات و زندگی فرد ایجاد کند. نیل پستمن، نویسنده آمریکایی و منتقد رسانه در گفت‌وگویی با عنوان "فضای مجازی و پرسش‌های پیش رو" می‌گوید: "تکنولوژی‌های جدید به نوعی داد و ستد می‌مانند که آدمی نیروهای معنوی و روحی خود را برای دستیابی به نیروهای مادی و جسمانی معاوضه می‌کند و چنین بده بستانی در همه تکنولوژی‌ها به گونه‌ای دیده می‌شود. یکی از نتایج گسترش تکنولوژی‌های جدید و در راس آن "اینترنت"، خلق دنیایی مجازی است؛ دنیایی فریبنده که ساکنان آن در انبوهی از اطلاعات غرق می‌شوند و در چنین شرایطی، مفاهیمی همچون انباشتگی اطلاعاتی، بی‌معنایی اطلاعاتی‌، گسیختگی اطلاعاتی و... نمود می‌یابد." (پیشوایی و رضایی، 1392: 7). مطابق تحقیقات جدیدی که در دانشگاه فلوریدا انجام گرفته است برای آزمایش اعتیاد به اینترنت باید پنج مورد زیر را بررسی کرد: ـ1ـ گذراندن زمان بیش از حد مورد نظر در اینترنت ـ2ـ غفلت از سایر مسئولیت ها ـ3ـ یک ناسازگاری مهم در روابط به علت استفاده از اینترنت ـ4ـ اشتیاق برای حضور در شبکه ـ5ـ تفکر بیش از حد در مورد اینترنت در زمان‌های حاضر نبودن روی شبکه تحقیقاتی که در میان استفاده کنندگان اینترنت انجام شده بیانگر این مطلب است که از میان معتادان اینترنتی، بیش از 57 درصد از چت‌روم‌ها "اتاق‌های گفت‌وگو" استفاده می‌کنند. افرادی که از چت روم‌ها استفاده می‌کنند بیشتر وقت خود را صرف گپ زدن و بحث‌های جنسی می‌کنند، به بیان دیگر آن‌ها در طول گفت‌و‌گو به طور متناوب با منابع مستقیم و غیرمستقیم جنسی سر و کار دارند. شاید وقوع چنین رویدادی در ایران تا دهه پیش نمود بارز و آشکاری پیدا نکرده بود اما امروز آمار استفاده از اینترنت و ضریب نفوذ آن در ایران بر این فرضیه خط بطلان می‌کشد و ناباورانه باید پذیرفت که به جمعیت "معتادان اینترنتی" ایران هر روز بیشتر از دیروز افزوده می‌شود و اصلی‌ترین علت این سیر صعودی استفاده از تلفن همراه، اینترنت و به دنبال آن شکل‌گیری "اینترنت موبایل" و همه‌گیری استفاده از این بستر ارتباطی در کشور است. آمار منتشر شده از سوی سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی درباره آخرین وضعیت استفاده ایرانیان از اینترنت پرسرعت (تا پایان خردادماه سال 97) نشان می‌دهد که تعداد مشترکان آنلاین به بیش از 70 میلیون نفر رسیده است که بیش از 60 میلیون آن را کاربران اینترنت پرسرعت موبایل تشکیل می‌دهند. این در حالی است که نفوذ اینترنت ثابت یا ADSL در ایران رشدی "خطی" داشته و روندی صعودی را نشان می‌دهد. بر اساس آمار این مرکز، تعداد مشترکان اینترنت باند پهن تا این تاریخ، 72 میلیون و 941 هزار و 877 نفر است که از این رقم، 12 میلیون و 888 هزار و 50 نفر مشترک اینترنت ثابت (ADSL) و 60 میلیون و 53 هزار و 827 نفر کاربر اینترنت پرسرعت موبایل هستند. چرا افراد به اینترنت وابستگی (اعتیاد) پیدا می‌کنند؟ توضیح رایج برای اعتیاد به اینترنت این است که افراد به منظور کاهش احساسات منفی، استرس، افسردگی و اضطراب و یا جاذبه دنیای مجازی و آنلاین جذب اینترنت می‌شوند؛ از سوی دیگر، استدلال دیگری هم وجود دارد که می‌گوید کسانی که تنها هستند و یا اعتماد به نفس پایینی دارند، از اینترنت برای ارتباط با افراد دیگر (در قالب چت) استفاده می‌کنند؛ چرا که احتمال پس زده شدن و نپذیرفته شدن آنان از سوی جامعه هدف مورد نظرشان کم‌تر خواهد بود. روان‌شناسان و یا جامعه‌شناسان حوزه فضای مجازی معتقدند بسیاری از افراد، حتی آنانی که به اینترنت وابستگی ندارند هم از اینترنت به عنوان محلی برای "فرار موقت" از دنیای واقعی استفاده می‌کنند؛ چرا که عموما وقتی فردی آنلاین است احساس استرس، افسردگی و تنهایی، در هیجان و کاوش دنیای مجازی گم می‌شود. روزنامه دنیای اقتصاد می‌نویسد: "جدیدترین آمار مصرف اینترنت در ایران نشان می‌دهد که اینترنت موبایل به شدت محبوب کاربران است و 60 میلیون ایرانی از اینترنت موبایل به جهان مجازی متصل می‌شوند، آماری که نشان می‌دهد استفاده از اینترنت سیار به مراتب طرفداران بیش‌تری داشته و با فاصله فاحشی نسبت به مشترکان اینترنت ثابت و شرکت‌های اینترنتی قرار دارد " (سال 16 ش 4453). اگرچه هنوز هم سرعت دانلود در ایران نسبت به سایر کشورهای در حال توسعه بسیار پایین‌تر است اما با این وصف، استفاده از اینترنت موبایل از زمانی اوج گرفت که اپراتورهای همراه رشد کمی کرده و همزمان با این رشد به ارائه خدمات اینترنتی با نسل‌های بالا کردند. نیل پستمن در کنفرانس "فناوری جدید و وجود انسان" می‌گوید: "تحولات فنی و تکنولوژیک با سرعت فزاینده‌ای در حال شکل‌گیری است ولی وقوع این تحولات در عرصه فناوری، هرگز به معنی تامین آرامش و آسایش بشر نبوده و نه تنها در بسیاری از موارد، معضل‌های اجتماعی را حل نکرده، بلکه آن‌ها را تشدید کرده است" (پیشوایی و رضایی، 1392:25). برای رهایی از وابستگی به دنیای مجازی نیاز به دو علم است: "مدیریت رسانه" و "سواد رسانه‌ای" و باید پذیرفت که با تولید هر ابزار جدید، تکنولوژی علم استفاده از آن نیز باید شکل گیرد در غیر این صورت این ابزارهای نوین به جای پیشبرد و پیشرفت اهداف انسانی، نتایج مخربی را برای جامعه و انسان‌های آن در پی خواهد داشت. منابع: ـ تکنولوژی و چالش‌های فرارو (1392)، فریده پیشوایی و مریم رضایی، تهران: موسسه امنتشارات کتاب نشر ـ انفجار اینترنت موبایل در ایران، 29 مهر 97 سال 16 ش 4453، لیدا ایاز، روزنامه دنیای اقتصاد اعتیاد به اینترنت: علایم، علل و پیامدها (1395)، شهرام محمدخانی و علی عظیمی، سایت مرکز خدمات روانشناسی و مشاوره کاج ، www.kajpcc.ir

يكشنبه 12 آبان 1398
04:53:25
 
 
Copyright © 2019 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT