پرسشنامه سنین و مراحل تکامل «ASQ»


تهیه کننده‌: طیبه حمیدی ـ کارشناس مامایی


ASQ مخفف عبارت «AGES AND STAGES QUESTIONNAIRE » به معنای «پرسشنامه سنین و مراحل تکامل» می‌باشد. تست ASQ به عنوان مجموعه آزمون‌های پایش تکامل کودکان از معتبرترین آزمون‌های ارزیابی رشد هوشی، حرکتی کودکان بوده که سالانه برای چندین هزار کودک در سراسر جهان اجرا می‌گردد. تست ASQ به والدین کمک خواهد کرد تا توانمندی فرزندان خود را از 4 ماهگی تا 60 ماهگی در حوزه‌های مهمی چون: ارتباطات، حرکات درشت، حرکات ریز، حل مسئله و شخصی، اجتماعی اندازه‌گیری کرده و در صورت مشاهده وضعیت نامطلوب، راهنمایی‌های لازم را دریافت نمایند و در دوران طلایی عمر کودک (تولد تا 5 سالگی) سعی در بهبود وضعیت کودک خود داشته باشند.

¢ اهمیت پایش تکامل کودک

نظارت بر رشد و پیشرفت کودکان خردسال روشی است موثر و مفید برای شناسایی مشکلات و آغاز درمان آنها در زمانی که بیشترین اثربخشی را دارد و آن سال‌های اولیه زندگی کودک است که در آن مغز و بدن به سرعت در حال رشد است.

عقب‌افتادگی‌های تکاملی و عاطفی ـ اجتماعی می‌توانند مخفی بمانند و حتی در کودکانی که به نظر می‌آید رشد طبیعی دارند نیز وجود داشته باشد، این مشکلات در بیشتر کودکان تا سال‌های اولیه مدرسه شناسایی نمی‌شود و زمانی متوجه می‌شوند که برای درمان بسیار دیر است. حتی متخصصین کودکان نیز نمی‌توانند 70 درصد از عقب‌افتادگی‌ها را براساس قضاوت پزشکی خود به تنهایی شناسایی کنند.

تخمین زده می‌شود که یک کودک از هر 6 کودک از عقب‌افتادگی‌های تکاملی، اختلالات یادگیری و مشکلات رفتاری، اجتماعی و عاطفی رنج می‌برد و تنها 20 تا 30 درصد از این کودکان پیش از شروع مدرسه شناسایی می‌شوند.

با استفاده از ASQ می‌توان این مشکلات را به موقع شناسایی و درمان کرد. ASQ معتبرترین، دقیق‌ترین و قابل اعتمادترین ابزار در دنیا برای پایش تکامل کودکان و شناسایی مشکلات آنها به شمار می‌رود.

به زبان ساده این پرسشنامه‌ها در مورد تکامل کودک برای تعیین کارهایی که هر کودک می‌تواند یا نمی‌تواند انجام دهد طراحی شده‌اند. کارکرد این تست‌ها براساس ارزیابی توسط خانواده استوار است. به طوری که پایش تکامل کودکان از طریق پرسشنامه‌های سنین ـ مراحل ASQ که هنگام مراقبت کودک تحویل مادر می‌گردد انجام می‌شود. در اغلب موارد این پرسشنامه‌ها می‌توانند به خوبی شیرخوارانی را که به ارزیابی‌های بیشتر یا مداخلات درمانی زودرس نیاز دارند از کودکان سالم جدا کنند‌.

حاوی 19 پرسشنامه برای 19 گروه سنی 4، 6، 8، 10، 12، 14، 16، 18، 20، 22، 24، 27، 30، 33، 36، 42، 48، 54 و 60 ماهگی می‌باشد که توسط والدین یا مراقب کودک تکمیل می‌گردد که در حال حاضر تنها 2 پرسشنامه 12 و 60 ماهگی برای همه کودکان در مراکز سلامت تکمیل می‌‌شود.

‌‌هر پرسشنامه حاوی 30 سوال است و در آن سوالات به ترتیب از فعالیت‌های آسان‌تر به فعالیت‌های سخت‌تر مرتب شده است. والدین باید هر یک از فعالیت‌های مورد نظر را در کودک خود بررسی و ارزیابی کرده و سپس به سوالات پاسخ دهند.

هر پرسشنامه 5 حیطه تکاملی را در بر می‌گیرد. از مجموع 30 سوال برای هر حیطه، 6 سوال در نظر گرفته شده است. این حیطه‌ها عبارتند از:

برقراری ارتباط (Communication): مثل .آغون کردن‌، صدا در آوردن از دهان، ‏گوش کردن و درک معنی گفته‌ها.

حرکات درشت اندام‌ها (Gross Motor): یعنی حرکات تنه، بازوان و پاها

حرکات ظریف (Fine Motor): که مربوط به حرکات ظریف دست و انگشتان آن می‌شود.

توان حل کردن مسئله (Problem Solving): که بر بازی‌های فردی، کارهای اجتماعی مثل بازی در جمع، بازی با اسباب‌بازی و تمرکز دارد.

رفتار‌های شخصی ـ اجتماعی (Personal – Social): که شامل یادگیری و بازی با اسباب‌بازی‌ها است‌.

¢ نکاتی در مورد پر کردن پرسشنامه‌ها

تکمیل پرسشنامه 15 تا 20 دقیقه وقت می‌خواهد.

توجه داشته باشید که هر پرسشنامه را تنها می‌توان از یک ماه قبل تا ماه بعد از گروه سنی قید شده ‏بر روی آن استفاده ‏کرد‌. پس استفاده ‏از هر پرسشنامه یک «‌محدوده» دارد. به عنوان مثال پرسشنامه ‏مخصوص 12 ماهگی را تنها می‌توان برای کودکان 11 تا  13 ‏ماهه استفاده کرد.

این پرسشنامه برای والدین با حداقل تحصیلات پایان ابتدایی طراحی شده است‌. لذا پدران و مادران بی‌سواد یا کم‌سواد که نمی‌توانند خود آن را تکمیل کنند باید این کار را به کمک یک فرد با سواد دیگر در ‏همان خانه انجام دهند. در این صورت فرد باسواد باید سوالات را برای پدر و مادر بخواند و پاسخ مورد نظر آنها را علامت بزند.

الزاماً به دست آوردن حداکثر امتیاز به معنی با هوش بودن کودک نیست؛ بلکه به معنی آن است که کودک در حیطه‌های تکاملی مشکل ندارد.

¢ نحوه‌ی ارزیابی پرسشنامه توسط پزشک

فرم‌های تکمیل شده توسط والدین به مراکز بهداشت ارجاع می‌گردد. مراکز مسئولیت جمع‌بندی امتیاز کودکان را در هر یک از حیطه‌های تکاملی و در نهایت تعیین وضعیت تکاملی کودک و انجام اقدامات بعدی به عهده خواهند داشت.

مراقبین سلامت ارقام بدست آمده در هر پرسشنامه را با نقاط برش (cut-off point) به دست آمده مقایسه می‌کنند. نقطه برش در واقع امتیازی است که عملکرد متوسط گروه کثیری از کودکان را در یک گروه سنی بخصوص و به تفکیک هر حیطه تکاملی نمایان می‌سازد. این نقاط برش بعد از مطالعات گسترده و بررسی‌های آماری بر روی تعداد زیادی از کودکان تعیین می‌گردد.

بعد از تکمیل پرسشنامه‌ها و مقایسه امتیازات به دست آمده با نقاط برش توسط فرد مسئول، باید نکات زیر مدنظر قرار گیرد:

در صورتی که پس از مقایسه جمع امتیاز برای هر یک از 5 حیطه مورد مقایسه، با امتیاز‌بندی استاندارد، امتیاز کودک از حد استاندارد کمتر باشد، کودک در همان حیطه نیاز به بررسی کامل دارد و باید به مراکز جامع تکامل ارجاع داده شود.

اگر کودک در تمام حیطه‌ها امتیاز لازم را به دست آورده است، ولی والدین از تکامل کودک نگران هستند و یا اینکه در یک حیطه امتیاز کسب شده نزدیک نقطه برش است، توصیه می‌شود برای بررسی بیشتر مجدداً در فاصله زمانی نزدیک مراجعه نمایند.

در مواجهه با والدین دارای کودک نیازمند بررسی بیشتر، باید این نکته رعایت شود که «یک تست به تنهایی نمی‌تواند تمام توانایی‌ها یا ناتوانی کودک را اندازه بگیرد، لذا نیازمند ارزیابی کودک با روش‌های دیگر اندازه‌گیری هستیم.


شنبه 11 آبان 1398
05:02:33
 
 
Copyright © 2019 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT