قزوین سرمایه‌گذاران و گردشگرانش را فراری می‌دهد


سال‌هاست که می‌شنویم قزوین پتانسیل گردشگری بالایی دارد؛ و مدتی است که به یک مقصد گردشگری تبدیل شده؛ اما زیرساخت و امکانات مناسب را ندارد.
با اینکه طبق آمار منتشر شده، قزوین از نظر تعداد آثار تاریخی، رتبه نخست را در کشور دارد؛ اما برخی اعضای شورای شهر قزوین تعداد زیاد اماکن تاریخی در شهر قزوین را حتی یک تهدید برای شهر دانسته‌اند. به نظر برخی از متخصصان این حوزه، دلیل عدم استفاده درست از ظرفیت‌های گردشگری استان، در عدم شناخت مسئولان از گردشگری است که در نهایت باعث می‌شود جلسات و هزینه‌های هنگفت برای جذب گردشگران دستاوردی نداشته باشد و یا کمکی به شناخت و معرفی پتانسیل‌های شهر نکند. با یکی از این راهنمایان گردشگری قزوین در این باره به گفت‌و‌گو نشستیم، علیرضا خمسه که در زمینه‌ی شناخت باغستان و بافت تاریخی جزو راهنمایان گردشگری موفق و مطلع است، نظراتی در مورد گردشگری قزوین دارد.  اول تعریفی داشته باشیم از گردشگری و اینکه گردشگر چه کسی است؟ گردشگر کسی است که در شهر حداقل یک شبانه‌روز اقامت دارد، در حالی‌ که بیشتر گردشگران قزوین در مسیر رسیدن به شهر دیگر، برای استفاده از خدمات شهری؛ مثل خوردن نهار، در قزوین توقف می‌کردند و سری هم به سعدالسلطنه می‌زدند؛ این قبیل بازدیدکنندگان گردشگر نیستند. هرچند، که به دلیل آثار تاریخی متعدد و متنوع و تاثیر راهنمایان گردشگری و تبلیغات چند سال اخیر سازمان‌ها چند سالی هست قزوین خودش به عنوان مقصد مورد توجه گردشگران و مسافران قرار گرفته است. اما مسئله مهمی که در مورد گردشگری در قزوین اهمیت دارد این است که برخلاف آن که از گردشگران دعوت می‌شود تا به قزوین بیایند؛ اما شهر اصلاً آمادگی اسکان مسافران با این میزان که برای آن تبلیغ می‌کند را ندارد. حتی چند سال پیش که در سرمای شدید مسافران از مسیر اتوبان به قزوین آمدند، هتل‌ها و مسافرخانه‌های ما کفاف نمی‌داد و شهروندان، مسافران را در منزل خودشان اسکان دادند؛ اما مسئولان باید اول بستر مناسب برای گردشگری را مهیا کنند که مهمترینش هم ساخت هتل و مسافرخانه و اقامتگاه است و بعد برای آن تبلیغ کنند.  راهکار شما ساخت هتل در شهر است‌؟ البته هر مقصد گردشگری نیاز به هتل‌های لوکس هم دارد که متاسفانه در شهر ما نیست و نیاز داریم به داشتن این هتل‌ها؛ اما اخیرا ذائقه گردشگران عوض شده و بیشتر گردشگران خانه‌های بوم‌گردی را به هتل‌های لوکس ترجیح می‌دهند علاوه بر اینکه هتل را همیشه می‌توان ساخت، اما خانه‌های سنتی را همیشه نمی‌توان داشت. ایجاد هتل‌‌‌خانه‌های متناسب با بافت منطقه جذابیت بیشتری دارند. خانه‌های تاریخی استان می‌توانند به بهترین هتل‌‌خانه‌های بوم گردی تبدیل شوند، بدون آنکه تخریب شوند یا بافت محلات سنتی تغییر کند. مثل خانه بهروزی که تا پیش از بسته شدنش، موفق هم بود. یا احداث اقامتگاه‌هایی در مناطقی مثل آوج و بویین‌زهرا و تاکستان و قاقازان و طارم و الموت و توجه بیشتر به این مناطق که طبیعت خاصی هم دارند. اقامتگاه‌های بوم‌گردی در این مناطق موفق خواهند بود. البته توجه با شهرسازی فرق دارد. وقتی در گردشگری صحبت از توجه به منطقه خاصی می‌شود منظور حفظ بافت روستایی و جذب گردشگر به آن‌ها است؛ نه اینکه با ساختن ساختمان‌های نامتناست و خیابان‌کشی و از بین بردن شکل سنتی به بافت روستایی آسیب بزنیم. یا مثلاً برج‌های دوگانه خرقان، بناهایی هستند که قابلیت ثبت جهانی دارند اما رو به تخریب‌اند و با توجه به نبود یا کمبود زیرساخت‌های مناسب از جمله اسکان و خدمات رفاهی و البته جاده دسترسی استاندارد نمی‌توانند مقصد گردشگری مناسبی باشند.  تعداد خانه‌های تاریخی در قزوین زیاد است که رو به نابودی و تخریب هستند. به جز تبدیل شدن به اقامتگاه‌های بوم‌گردی چه‌ استفاده دیگری می‌توان از این خانه‌ها کرد؟ اگر این خانه‌ها در اختیار هنرمندان قرار بگیرند، می‌توانند دیده شوند، به بهانه‌ی بازدید از خانه به کارگاه هنرمند سری زده می‌شود، هنرش دیده می‌شود و از او خرید می‌شود. هم هنرمند تشویق می‌شود و هم از خانه نگهداری می‌شود. گردشگران هم در بافت سنتی شهر قدم می‌زنند و کل شهر فضایی می‌شود برای بازدید تا گردشگران شهر را بشناسند، نه این تمرکزگرایی که نتیجه آن همین ترافیک و ازدحام است. در حال حاضر گردشگری ما فقط روی بناها کار می‌کند و به بافت تاریخی در قزوین خیلی بها داده نمی‌شود. باید توجه داشته باشیم که گردشگری صرفاً بازدید از بنا نیست. مسافران الآن ترجیح می‌دهند در بافت قدم بزنند و با محیط ارتباط برقرار کنند و می‌تواند بسیار هم برای گردشگر جالب باشد. گردشگری تحت عنوان ویدئو مپینگ هم این روزها باب شده و نشان می‌دهند ذائقه گردشگر چیست. حتی حضور گردشگر در بافت می‌تواند تأثیر بیشتری از تماشای بافت در ویدئو داشته باشد.  در حال حاضر وضع خانه‌های تاریخی در استان چطور است؟ متاسفانه از احیا و حفظ خانه‌های تاریخی حمایت چندانی نمی‌شود؛ مثلاً خانه میرمیران که از خانه‌های دوره پهلوی اول بود، مالکی داشت که برای مرمت و احیا خانه به دنبال حمایت بود؛ اما چون حمایتی که می‌خواست را دریافت نکرد حالا به جای آن ساختمان چند طبقه ساخته است و به همین راحتی یک بنای زیبا و با اصالت از بین رفت. در مورد سایر خانه‌های تاریخی هم که به تملک میراث فرهنگی درآمده جالب است که بعد از تملک وضع بدتری پیدا می‌کنند. خانه رها می‌شود و بدون استفاده می‌ماند. یا مثل خانه مؤمنان در دباغان در و پنجره‌اش به سرقت می‌رود و دیوارش خراب می‌شود و حالا هم که محل تجمع معتادان شده یا مثل خانه رضایی در کوچه صالحیه، خیابان مولوی که تا وقتی دست صاحبش بود سالم بود اما حالا براثر برف و باران سقف خانه در حال ریختن است.  با توجه به اینکه گردشگری انواع مختلفی دارد؛ و قزوین بستر مناسبی برای گردشگری دارد اما چرا سرمایه‌گذاران رغبت کمتری برای سرمایه‌گذاری در شهر دارند؟ بله قزوین بستر مناسبی برای سرمایه‌گذاری دارد خصوصا در زمینه‌های گردشگری فرهنگی، تاریخی، هنری، صنعتی، ورزشی، غذا، کشاورزی، اکوتوریسم و شخصیت؛ اما متاسفانه در حال حاضر سرمایه‌گذاران از سرمایه‌گذاری در قزوین احساس امنیت نمی‌کنند. نگارستانی که قبلا شترخواب بود در انتهای سعدالسلطنه فضای خوبی بود و در آن کارگاه‌های آموزشی برگزار می‌شد، دارای کتابخانه عمومی و تخصصی خوشنویسی بود، ده‌ها بار گردشگری هنری در آن برگزار شد و بسیاری نمایشگاه‌ها و گالری‌های هنری دیگر در آن دایر شد و محل گردهمایی بسیاری از هنرمندان بود و می‌توانست به یک پایگاه هنری خوب برای شهر تبدیل شود؛ اما بدون در نظر گرفتن منافع سرمایه‌گذار، پلمب شد. یا خانه بهروزی که با چندین میلیارد هزینه سرمایه‌گذاری به عنوان تنها هتل‌خانه بومی شهر قزوین بود، الان بسته است. بناهای بسیاری دچار این مشکل شدند. این اتفاق در زمینه‌های بسیاری افتاده تا آنجا که یکی از سرمایه‌گذاران صنعتی که هزینه‌های زیادی هم برای بازیافت زباله در قزوین کرده بود؛ اما درنهایت موفق نشده بود طرحش را به بهره‌برداری برساند و در برنامه زنده شبکه یک صداوسیما گفت که من به همه توصیه می‌کنم در قزوین سرمایه‌گذاری نکنند. معلوم است که این حرف در رسانه ملی، لطمه زیادی به آینده این شهر می‌زند و سرمایه‌گذاران فعلی را هم دلسرد می‌کند. در قزوین این‌طور برخورد شده که سرمایه‌گذاران کمتر راغب به سرمایه‌گذاری هستند یا اگر سرمایه‌گذاری کرده‌اند پشیمان شده‌اند. یا یک مکانی که در اختیار یک هنرمند گذاشته می‌شود اما تضمینی نیست که به‌زودی از او گرفته نشود و این بسیاری از هنرمندان را دلسرد کرده است‌. سرمایه‌گذاری هنری می‌تواند به ثبت و ماندگاری و معرفی و شناسایی بناها کمک کند، هم برای شهر تبلیغ می‌شود و هم در تاریخ سند می‌شود. خوشبختانه در شهری هستیم که بناهای بسیاری دارد و پتانسیل بالایی برای گردشگری هنری دارد. اخیراً جشنواره عکس برگزار شد در این مورد که اقدام خیلی خوبی هم بود؛ اما بیشتر اماکنی که توسط شهرداری مرمت‌شده بودند در این جشنواره مورد بازدید قرار گرفتند. اگر این نوع گردشگری گسترده‌تر شود و شامل بناهای بیشتری هم باشد، برای شهر بهتر است. برنامه‌ریزی برای تور و گردشگری و اینکه جایی شناخته شده شود، نیاز به زمان دارد. نیاز دارد زمان بگذرد و نقاط ضعف و قوتش شناسایی شود؛ تقویت یا برطرف گردد؛ اما به سرمایه‌گذار این فرصت داده نمی‌شود.  در مورد گردشگری کشاورزی در قزوین گفتید، بستری برای این نوع گردشگری در حال حاضر در شهر ما وجود دارد؟ گردشگری کشاورزی یکی از نقاط قوت شهر ما می‌تواند باشد. ما باغستان سنتی قزوین را داریم که تاریخی و ارزشمند است و شهر قزوین را با سایر شهرهای ایران متمایز کرده و می‌تواند یکی از بهترین جاذبه‌های گردشگری استان باشد. باغستانی که حفظ آن نیاز به هزینه‌های هنگفت در مقایسه با ایجاد یک جاذبه گردشگری جدید ندارد. درختان کهن این باغستان تنها با سالی یک‌بار آبیاری، محصولات باکیفیتی هم تولید می‌کنند. همان یک‌بار آبیاری‌شان هم از سیلابی است که توسط خود باغستان مهار می‌شود. باغستانی که می‌تواند یک جاذبه ارزشمند باشد و با آموزش و رعایت اکو توریسم توسط گردشگران می‌توان به شناسایی و حفظ آن کمک کرد. از تاثیر همین باغستان است که شیرینی‌ها و باقلوا و یا همین قیمه نثار قزوین درست می‌شود؛ و طعم آن‌ها به خاطر وجود همین خلال پسته و بادام در آن‌هاست که از همین باغستان تامین می‌شود.  شما جایی گفته بودید که تخریب بافت تاریخی، سرعت تخریب باغستان را افزایش می‌دهد. تخریب بافت چه طور می‌تواند به باغستان آسیب‌ بزند؟ تخریب بافت تاریخی، سرعت تخریب باغستان را افزایش می‌دهد. شما فکر کنید اگر بافت از بین برود و خانه‌ها آپارتمانی ‌شوند، وقتی یک باغدار با چکمه گلی به خانه برود، مورد اعتراض همسایه‌ها واقع می‌شود. این اتفاق چند بار که تکرار شود دلسردی به وجود می‌آورد. یا خانه‌های قدیمی قسمت‌های مختلفی مثل حیاط، انباری، زیر پله داشتند که در آن‌ها بیل و کلنگ و دستگاه علف‌زنی و سایر وسایل باغداری نگهداری می‌شد. در حیاط‌ خانه‌های قدیمی محصولات باغستان خشک و نگهداری می‌شد، در خمره‌هایی در زیرزمین‌ها شیره و سرکه و... نگهداری می‌شد. روی پشت‌بام‌ها محصولات خشک می‌شد. در واقع تخریب بافت نه‌تنها به گردشگری و باغستان؛ بلکه به زندگی لطمه می‌زند. شرایط زندگی در آپارتمان کلاً برای یک باغدار سخت است. برخی معتقدند که مردم اصیل قزوین زندگی در نقاط آپارتمانی شهر را به زندگی در بافت سنتی ترجیح دادند.  مردم چطور می‌توانند برای حفظ بافت تاریخی تلاش کنند؟ به عنوان مثال بخش مهمی از بافت تاریخی دباغان الان کاملاً از بین رفته و جز خرابه‌ها چیزی از آن نمانده. اهالی اصیل محله دباغان خانه‌هایشان را به قیمت پایین فروختند و چون با آن مبالغ در داخل شهر خانه‌ای گیر نیاوردند مجبور شدند به حاشیه شهر و یا مناطقی مثل مهرگان بروند. مردم دباغان برای فروش خانه‌ها به شهرداری تحت‌فشار بودند. شهرداری به محله امکانات نمی‌داد. خانه‌هایی که تملک کرده بود را خراب کرده بود و محل زندگی معتادان و سگ‌ها شده بود. نحوه تملک خانه‌ها طوری بود که آن‌ها که مانده بودند مجبور به فروش با قیمت پایین شدند. مقایسه کنید با بافت تاریخی یزد که بیشتر خانه‌های تاریخی آن حفظ‌شده‌اند و با کاربری جدید باعث حفظ و رونق خانه شده‌اند. اجازه کاربری‌هایی مثل رستوران و هتل و کافه داده شده به آن و برای بازدید گردشگران مورداستفاده قرار می‌گیرند.  جشنواره‌های عجیب و غریب در مراسم نوروزی سال 98 جشنواره‌ای در سعدالسلطنه برگزار شد که هر چند بعضی از همشهریان از شور و انرژی فضا با موسیقی‌های بلند راضی بودند، اما برخی معتقد بودند شأن فضایی مثل سعدالسلطنه با چنین قدمتی در این نوع موسیقی گوش‌خراش و سطحی رعایت نشده است. ولی گردشگران سایر شهرها می‌گفتند ما چیزی از قزوین نفهمیدیم. خانمی که همراه دو دختر و دو دامادش سفر می‌کرد به خبرنگار ولایت گفت: «در هر شهری رفتیم اطلاعات زیادی از شهر به دست آوردیم؛ اما در قزوین چیزی از شهر نفهمیدیم.» جشنواره اقوام و سنن که با دعوت از اقوام سراسر ایران صورت گرفته بود اما چیزی از کهن شهر قزوین به گردشگر ارائه نداد.  نظر شما درباره جذب گردشگر به وسیله جشنواره‌ها چیست؟ مسئولان در این زمینه موفق عمل کرده‌اند؟ مثلاً در نوروز می‌توانستیم جشنواره‌ای برگزار کنیم که تاثیرگذار و پایدار باشد. به‌جای اینکه در سعدالسلطنه غرفه‌هایی برپا کنیم که به حجره‌داران آنجا و زیبایی بصری و اصالت این محیط آسیب بزند، مثلاً به‌جای دعوت از اقوام سایر شهرها و معرفی رسوم و محصولات و آداب و سنن آن‌ها می‌توانستیم به معرفی پیشینه، زبان‌ها گویش‌ها، لهجه‌ها، اقوام مختلف قزوینی، آیین کهن، ‌صنایع‌دستی و محصولات شهر خودمان بپردازیم که در حال از بین رفتن است. در قزوین هنرمندان خوبی داریم که صنایع‌دستی تولید می‌کنند و حتی صنایع‌دستی ما آن‌طور که باید معرفی نشده و جشنواره‌ها درحالی‌که می‌توانستند به احیا آن‌ها کمک کنند؛ اما نکردند. درواقع هزینه زیادی از بودجه شهر قزوین صرف شد تا آداب سایر شهرها به نمایش گذاشته شود.  دعوت از گروه‌های رقص سایر شهرها، پوشیدن لباس عروسک‌های کارتون‌های خارجی و هنرپیشه‌ها و سلبریتی‌ها چه چیزی از قزوین را معرفی می‌کند؟ قزوین می‌تواند جشنواره‌هایی مثل برداشت گیلاس، پسته و بادام، زغال‌اخته، انگور، انار سنگان برگزار کند. جشنواره برداشت زغال‌اخته یک بار برگزار شد؛ اما بستر مناسبی برای آن فراهم نبود. راه‌ها بسته شد و ترافیک زیاد بود و مکانی برای نشستن گردشگران نبود حتی رستورانی نبود و تاثیر منفی بر گردشگری استان داشت و باعث شد که الان حتی خود کشاورزان هم موافق برگزاری جشنواره نباشند، چون برنامه خوبی نبود و به ضرر کشاورز بود. یا دعوت از شهرداران شهرهای آسیایی هم برنامه‌ریزی ضعیفی داشت، که مدیریت برنامه به نظام‌مهندسی سپرده‌شده بود که بدون شناختی از برنامه‌ریزی گردشگری یا داشتن تجربه مرتبط و احتمالاً بدون گرفتن مشورت، برنامه ضعیفی اجرا شد و خوب نبود. در حالی که این کار می‌توانست به کسانی سپرده شود که کار تخصصی گردشگری انجام می‌دهند. یا حداقل از آن‌ها مشورت گرفت که تأثیر نامطلوبی روی گردشگری شهر گذاشته نشود. حتی محل اسکان مناسبی هم نداشتند و شهرداران در مهمانسراهای ادارات اسکان داده شدند.  نقش شهروندان در گردشگری چطور بوده تابه‌حال؟ معمولاً گردشگرانی که دیده‌ام از برخورد مردم قزوین راضی بوده‌اند. اخلاق خوب و راهنمایی‌های اهالی قزوین هم نشان می‌دهد که می‌خواهند تا گردشگری در این شهر رونق داشته باشد. و این موضوع که قزوین به عنوان شهر تمیزی شناخته شده قطعاً از تاثیرات شهروندانش هم هست. یا انتقاداتی که شهروندان قزوینی به ورودی‌های شهرشان دارند ثابت می‌کند برای قزوینی‌ها اهمیت دارد که شهرشان چطور دیده شود. یا برای مسافرانی که در سرمای چند سال پیش به اجبار به داخل شهر آمدند و در خانه شهروندان قزوین اسکان گرفتند، تاثیر خوبی داشته. مردم قزوین به گردشگری علاقه نشان می‌دهند، به‌طوری‌که می‌بینیم از بسیاری شهرهای اطراف برای خرید به بازار قزوین می‌آیند و بازار قزوین هنوز به خاطر کیفیت مطلوب و قیمت منصفانه‌اش، مورد اعتماد مسافران است. گردشگرانی که به بهانه خرید به قزوین می‌آیند هم بازار را می‌بینند و بافرهنگ اصیل‌ شهر آشنا می‌شوند و قزوین را قزوینی‌تر می‌بینند و هم اینکه این رفت‌وآمدها می‌تواند کمک کند که بناهای تاریخی و محلات شهر را ببینند و به گردشگری کمک می‌کند.  به عنوان صحبت پایانی بفرمایید که به نظرتان آینده گردشگری استان در چه شرایطی بهبود پیدا می‌کند؟ گردشگری در استان ما زمانی بهتر می‌شود که برنامه‌ریزی‌ها بلند مدت باشد و زیرساخت‌های مناسبی برای آن ایجاد شود. البته شناخت ظرفیت‌های استان اهمیت زیادی در این برنامه ریزی و ایجاد زیرساخت دارد؛ در کنار بها دادن به افرادی که در این حرفه کار می‌کنند و تخصص دارند. علاوه بر اینکه حفظ بافت تاریخی و منابع طبیعی استان اهمیت بسیاری برای جذب گردشگر در قزوین دارد، همینطور لازم است که به دنبال توسعه پایدار در شهر باشیم. توسعه تنها به معنی ایجاد پل و مجتمع‌های تجاری بزرگ نیست. هنرمندان و فرهیختگان و ورزشکاران سرمایه‌هایی هستند که می‌توان به آن‌ها بها داد. در نهایت امیدواریم با همدلی مسئولین و سازمان‌ها و همکاری و همفکری دست اندرکاران اتفاق خوبی بیافتد و آینده خوبی برای گردشگری شهر رقم بخورد. *** از نظر برخی صاحب‌نظران عمده دلایل مشکلات گردشگری در شهر قزوین، عدم هماهنگی بین دستگاه‌ها است. در چند سال اخیر شهردار، استاندار، مدیرکل میراث فرهنگی در شهر ما در کمتر از چند سال تغییر کرده‌اند و با این وضعیت نمی‌توان انتظار داشت که برنامه‌های بلندمدت برای گردشگری وجود داشته باشد. همین حداقل رشد حوزه گردشگری هم مرهون مردم و کسب‌وکارهای خصوصی است؛ اگر در بازارچه فلان گذر، رنگی گرفته به خاطر فلان مغازه است، اگر سعدالسلطنه رونق گرفته در ابتدا به خاطر فلان کافه بوده است. هنوز هم بیشتر صاحب‌نظران معتقدند اگر گردشگری بخواهد در قزوین رشد کند، نیازمند عزمی است که مردم دارند اما بین مسئولان استانی کمرنگ‌تر است. ثابت شده که شهروندان ‌دوست دارند شهرشان معرفی شود، اقتصادشان رونق بگیرد، بناها و بافت تاریخی و باغستان سنتی‌شان حفظ شود، اما مسئولان آنطور که باید کمر همت نبسته‌اند.

چهارشنبه 8 آبان 1398
04:59:27
 
 
Copyright © 2020 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT