روانشناسی دوران سالمندی


ترجمه‌ی: ا. امیردیوانی


روانشناسی پیری، مطالعه پیرامون مشکلات رفتاری و روانی سالخوردگان است. تغییرات جسمانی، عاطفی و اجتماعی که توام با روند پیری در افراد مسن‌تر روی می‌دهد، امکان دارد به معضلات روانی بیانجامد.

اختلالات روانی مشترک در سالمندان

¢ افسردگی

افسردگی، حالتی عاطفی است که با احساسات اغراق‌آمیز اندوه، آزردگی، دل‌شکستگی ناتوانی و درماندگی مشخص و توصیف می‌شود. پیران خیلی بیشتر از جوانان در معرض افسردگی و خودکشی‌اند؛ چرا که معمولا اکثر آسیب‌ها در مراحل بعدی زندگی رخ می‌نماید. مانند بیماری‌ها، تغییرات موجود در وضع جسمانی، کمبود درآمد در دوران بازنشستگی، جان‌سپاری پدر و مادر، یاران، فقدان شریک زندگی و دگرگونی‌هایی در تمهیدات سازش و همسانی.

خانواده به بسیاری از افسردگی‌ها توجه نمی‌کند و آن را نادیده انگاشته و امری عادی می‌پندارد و به همین دلیل ناشناخته مانده است. تشخیص زودهنگام و درمان صحیح برای جلوگیری از رنج و عذاب غیرضروری، جنبه‌ی حیاتی دارد.

نشانه‌های شایع افسردگی عبارتند از: تغییر بی‌سابقه خلق و خوی، به ویژه بدبینی، دلتنگی و از دست دادن نشاط و سرخوشی. امکان دارد اختلال تمرکز، سستی و کرختی، بی‌میلی به تلاش ورزی، احساس گناه و دگرگونی‌هایی در خواب و اشتها پدید آیند. در ضمن ممکن است علایم شدیدا نابهنجار اضطراب یا امراض جسمی نیز به طور همزمان، نمایان شوند. به طور مثال احتمال دارد فرد افسرده بر سر مسایل ظاهرا جزیی دچار دلواپسی شود، یا پیاپی توجه سایرین را به دردها و ناراحتی‌های جسمی‌اش جلب کند. برخی اوقات افسردگی ممکن است به بروز تغییراتی در حافظه بیانجامد.

¢ هذیان (روان آشفتگی)

تغییر ناگهانی رفتاری توام با ناآرامی، بی‌اعتنایی، گیجی و سرگشتگی و دگرگونی‌های حاصل در حافظه که روز به روز در نوسان است، از ویژگی‌های هذیان (روان آشفتگی) شمرده می‌شود.

از دیدگاه خانواده، امکان دارد فرد مبتلا گهگاه سردرگم شود. مثلا شخصی که شاد و سالم است، ممکن است به ناگاه حیران، بهت‌زده و بی‌قرار گردد، برخی اوقات تنها زمان کوتاهی عملکردی عادی دارد و بار دگر ساعاتی بعد ناآرام و بی‌تاب می‌‌‌شود. گهگاه خواب آلودگی پیش می‌آید. معمولا چرخه‌ی خواب و بیداری مختل می‌شود و این اختلال قاعدتا بارزتر می‌گردد.

هذیان باید فورا مداوا شود؛ چرا که خطرات زیادی برای تندرستی در بردارد. امکان دارد این مرض بر اثر عفونت‌ها، سکته‌ی مغزی خفیف، بیماری قند تشخیص داده نشده یا خوب مهار نگشته، پرفشاری خون و ... بوجود آید. گاه اثرات جانبی پاره‌ای داروها نیز سبب پیدایش هذیان می‌‌شود. فردی که نخستین بار با علایم مرض یاد شده روبرو می‌شود، اغلب نیاز به بستری شدن در بیمارستان دارد تا علت اصلی آن تشخیص داده شده و درمان گردد. بسیاری از بیماران به دنبال درمان، بهبود می‌یابند. اگر بیماری مورد بحث معالجه نشود، احتمالا به زوال عقل یا مرگ می‌انجامد.

¢ زوال عقل

زوال عقل، از کف دادن توانایی‌های شناختی (ذهنی) با چنان شدتی است که در عملکردهای اجتماعی یا شغلی آدمی اثر می‌نهد. در قیاس با هذیان، نشانه‌های زوال عقل تدریجا رخ می‌نماید. از دست رفتن قدرت‌های شناختی، حافظه، مجرد اندیشی (تفکر انتزاعی)، مشکل گشایی، داوری، خواندن، نوشتن، ترسیم و سخن گفتن را تحت تاثیر قرار می‌دهد. هیچ بعید نیست که سالمند گرفتار حافظه‌ی کوتاه مدت شود؛ از لحاظ یافتن مسیر و مقصد خویش و همین طرز انتخاب واژه‌های مناسب موقع صحبت، با دشواری‌هایی روبرو شود.

همزمان با پیشرفت زوال عقل، فرد سالخورده در انجام فعالیت‌های روزانه‌‌اش، از قبیل تغذیه، نظافت، لباس پوشیدن و رفتن به سرویس بهداشتی به نظارت و یاری نیاز دارد، بسیاری از مبتلایان به بیماری یاد شده، عوارض رفتاری ندارند. با این حال، هنگامی که چنین عوارضی روی دهد، ممکن است دچار سرگردانی پی در پی، رفتار ناصحیح اجتماعی و نوسانات خلق و خوبی شوند.

در ضمن احتمال دارد زوال عقل موجب دگرگونی‌های رفتاری و شخصیتی همچون بدگمانی پارانویایی شود به این خیال که دیگران اموال منقولش را دارند می‌دزدند. بعضی اوقات امکان دارد پاره‌ای از علایم رفتاری به سبب اختلال خلقی یا هذیان پدید آیند. هرگاه این نشانه‌ها به موقع تشخیص داده شوند، با موفقیت مداوا می‌شوند. از آنجایی که معمولا ضایعه‌ی حاصل از زوال عقل تدریجا صورت می‌گیرد، شاید خانواده‌ها تا شش ماه از این تغییرات آگاه نباشند.

دو نوع بسیار شایع زوال عقل عبارتند از بیماری آلزایمر و زوال عقل عروقی. افزون بر 50% زوال عقل به علت مرض آلزایمر است که در نتیجه‌ی آن یاخته‌ها (سلول‌ها) سریع‌تر از معمول، یکی پس از دیگری مرده و به از دست رفتن پیشرونده‌‌ی عملکرد شناختی منتهی می‌شوند.

زوال عقلی عروقی، متداول‌ترین نوع دوم زوال عقل است. دلیل عمده بروز آن به خاطر «اسکیمی» (کاهش گردش خون) یا سکته‌های مغزی انباشته شده در اعضای مختلف مغز می‌باشد. غالبا زمینه‌ی پرفشاری خون یا بیماری قند که عوامل خطرآفرین شدید ابتلا به زوال عقل شمرده می‌شوند، در پیدایی مرض مزبور نقش دارد.

زوال عقل به سایر علل نه چندان شایع هم وابسته است. به منظور تشخیص دقیق زوال عقل، بررسی کامل پزشکی و گاهی پرسش‌نگاری محوری رایانه‌ای (سی‌تی‌اسکن) مغز ضرورت دارد.

روان پریشی در پیران

آشفتگی و درهم‌ریختگی فکری که بر منطق و درک واقعیت تاثیر می‌نهد، از ویژگی‌های روان‌پریشانه به حساب می‌آید. نشانه‌های اصلی آن عبارتند از توهم، هذیان و فقدان بینش. توهم زمانی پیش می‌آید که شخص چیز غیرواقعی را مشاهده می‌کند. مثلا ممکن است صداهایی را بشنود که وجود خارجی ندارد یا حشرات خیالی را حس کند که روی پوستش می‌خزند.

هذیان‌ها ثابت بوده و با زمینه‌ی آموزشی و مذهبی شخص مغایرت دارند. شخص، اعم از زن و مرد محتملبل در زندگی‌اش احساس دل‌آزردگی و بیمناکی می‌کند، یا فریفته می‌شود که همسرش بی‌وفا و پیمان‌شکن است یا اینکه هر دو از یک بیماری خیالی رنجوراند.

در دوران کهنسالی، روان‌پریشی با ضعف بینایی و انزوای اجتماعی همراه است.

بی‌قراری و ناآرامی، نشانه‌ی مشکل‌آفرینی است و افسردگی هم‌زمان را یارای آن هست که معضل را پیچیده کند. در این‌گونه موارد معمولا داروی ضدروان پریشی تجویز می‌گردد.

آیا بیماری روانی، درمان‌پذیر است؟

در بیمارستان عمومی شانگهایم، یک برنامه‌ی جامع و چندبُعدی ارزیابی و درمانی را، درباره‌ی اشخاص بیش از 65 سال که دچار ناراحتی‌های روانی‌اند، می‌آزماییم. هرکس از نظر عوامل جسمانی، روان‌شناختی، اجتماعی و زیست محیطی که احتمالا در مشکلات آنها دخیل هستند، کاملا سنجیده می‌شوند. گروه ما مرکب است از کارشناسان، روانشناسان سالمندی و پیری‌شناسان، روان‌شناسانى، پرستاران، کار درمانگران، روان‌درمانان و مددکاران اجتماعی.

همین که ارزیابی پایان می‌یابد، برنامه‌ی درمانی به طور جداگانه در مورد نیازهای بیمار تنظیم می‌گردد. در صورت امکان، بیماران و خانواده‌شان را فعالانه در این فرآیند شرکت می‌دهیم.

تاکیدمان روی ایجاد محیطی انسانی و مددکارانه است تا پرورش قدرت‌ها و مهارت‌های آنان را برای دستیابی به استعداد و ظرفیت کامل‌شان، در کانون توجه قرار دهیم. گزینه‌های درمانی مشتمل‌اند بر:

روان درمانی انفرادی

مشاوره‌ی خانوادگی

دارودرمانی

گسترش مهارت

تحریک حسی

آرامش و ورزش درمانی

بسیاری از اختلالات درمانی به نحو مطلوبی مداوا می‌شوند. مداخله‌ی مناسب، در کاهش پریشان‌خاطری و پیشبرد چونی (کیفیت) زندگی موثر است. بیمارستان خاص سالخوردگان خدمات چشمگیری برای بیماران سرپایی و بستری روانی عرضه می‌دارد. همچنین مرکز پیری‌شناسی برای بیمارانی در این سن و سال، کارایی دارد. پس از ترخیص بیمار از بیمارستان، گروه ما با خانواده‌ها ارتباط دارد، آنها را به پزشکان، سایر متخصصان و موسسات محلی معرفی می‌کند تا از تداوم مراقبت اطمینان یابند.

منبع:

نشریه‌ی Psychogeriatrics

 


شنبه 4 آبان 1398
05:50:06
 
 
Copyright © 2019 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT