آینده‌پژوهی و رصدخانه شهری، اولویت‌هایی مهم برای مدیریت شهری قزوین


سید مازیار علوی کارشناس مدیریت شهری
مسائل 13 و 31 را در "برنامه‌ای برای حق قزوین" که در نهم مهرماه سال جاری به شورای اسلامی شهر تقدیم کرده‌ام، به دو موضوع کاملا دانش‌محور و علمی و در عین حال بسیار ضروری برای توسعه شهرها اشاره دارد که یادداشت امروز را به این موارد اختصاص می‌دهم: ضعف نظام برنامه‌ریزی شـهری یکی از مباحث چالش‌برانگیز در حوزه آینده مدیریت شهری می‌باشـد. عدم وجود نگاه آینده‌پژوهانه در نظام توسـعه‌شهری از عوامل عمده ضعف نظام برنامه‌ریزی شهری بیان شـده اسـت. در ایـن میان، راه‌حل صرفا مبانی برنامه‌ریزی نیست، بلکه آنچه بیشتر مورد نیاز است، بررسی انتقادی برنامه‌ریزی شـهری و تولید مبانی، در راستای ایجاد ساختارهای جدید است. در هر دوره زمانی بـه رویکردی از شهر نزدیکتر شـده‌ایم کـه با واقعیت یا وجه غالب زندگی شهری انطباق و سازگاری بیشتری داشته است. به تعبیر دیگر، ایـن تحولات و واقعیت‌های زندگی شهری بوده‌اند که مفاهیم، نظریه‌ها، روش‌‌ها و مسـائل شهر را به وجود آورده‌اند. سطح تحلیل شـهر بـه عنوان بسـتر کنـش اجتماعـی یکـی از مهمترین مولفه‌های آینده‌پژوهی می‌باشـد که در چارچوب برنامه‌های شهری باید نمود پیدا کند. برنامه‌ریزی شهری در ایران در شرایط کنونی، از یک مبنای تحلیل شناخت‌شناسی و معرفتی محدود پیروی می‌کند که به دلیل گستردگی موضوعات آن در بخش‌های توسعه اقتصاد محلی، ترویج گردشگری و عرصه اقتصادی مورد تاکید قرار می‌گیرد. آینده‌پژوهی با سرعتی شتابان در حال ارتقای جایگاه خود در فرآیندهای تصمیم‌گیری و الگوها و فرآیندها برای اثربخشی بوده و با این کار تلاش می‌کند تضمینی برای بهبود نتایج سیاستگذاری دولت‌ها و سـازمان‌ها باشد. اما توجه بـه این نکته ضروری اسـت که آینده‌پژوهی دانشی ارزش‌بنیان است و اثربخشی و موفقیت آن متوقف بر شناسایی ویژگی‌های ارزشی و فرهنگی هر جامعه یا شهر اسـت. به همین سبب اجرای پروژه‌های آینده‌پژوهی در سطوح گوناگون ملی، سازمانی و یا شهری نیازمند بومی‌گرایی و توجه به ویژگی‌های ارزشی این دانش در بخش موردنظر است. مهم‌ترین رونـد در مدیریت شهری و ساختار مدیریتی شـهر، عنصر آینده برنامه‌ریزی شهری می‌باشـد، البته این رابطه دوسویه و تعاملی اسـت. در راستای تبیین این مساله و شناخت وضع موجود، ابعاد شهر باید به چند محور طبقه‌بندی شود. به طور مثال: فرهنگی و اجتماعی، اقتصاد شهر، حمل و نقل و ترافیک، محیط زیست و کالبدی و مسکن که البته من در "برنامه‌ای برای حق قزوین" 6 محور و مولفه را مورد بحث قرار داده‌ام‌. آینده‌های ممکن بـر مبنای یک چارچوب نظری و مطالعه روندهای تاریخی و روند‌پژوهی فرهنگی حاصل می‌گردد؛ و آینده‌های مطلوب بر مبنای نظر خبرگان و مبانی ارزشی جامعه گزینش می‌‌گردد؛ و در نهایـت بـه صورت سـناریو‌هایی ارائـه می‌شود. در سناریونویسی برای آینده، ترکیبی از آینده‌های ممکن، محتمل و باورکردنی به عنوان آینده‌ی مطلوب ترسیم می‌شود و برای رسیدن به آن آینده سناریوهای مختلف تدوین می‌شود که سبد سناریوهای متناقض، متناسب، متفاوت و متشابه را تشکیل می‌دهد. تدوین سناریوهای محتمل و پیش رو بـر اساس روندپژوهی صورت گرفته و تلاش برای شکل بخشیدن به آینده به گونه‌ای آگاهانه، دینامیک و پیش‌نگرانه در حوزه برنامه‌ریزی شهری می‌باشد. در این راستا توجه به این موارد واجد اهمیت است: ـ1ـ ماهیت مدیریت شهری در کل کشور بر اساس تغییرات مبانی اقتصاد سیاسی در آینده با چالش‌ها و تغییرات ساختاری روبه‌رو است که شهر قزوین از آن مستثنی نخواهد بود و پیش‌بینی می‌شود آینده برنامه‌ریزی شهر از انسجام قوی‌تر و ارتباط معنی‌دار بیشتری با مدیریت واحد شهری برخوردار باشد (در بند 12 برنامه به این موضوع بیشتر پرداخته‌ام). ـ2ـ روندهای حاکم بر فرهنگ شهر متاثر از مباحث بین‌المللی، و در ابعاد ملی و تغییرات در اقتصاد شـهر موجـب تشدید چالش‌های فرهنگی ـ اجتماعی خواهد شد، این امر فرصت‌ها و تهدیدهای مدیریت شـهری را افزایش خواهد داد، و راهکاری اثر‌بخش و کارآمد، تقویت و ایجاد ساختارهای جدیـد در نظام برنامه‌ریزی شهری با الگوهای بومی و متناسب مزیت‌های قزوین می‌باشد. ـ3ـ بر مبنای رویکرد برنامه‌ریزی آمایش سرزمین، تحولات ساختاری و زیربنایی، برنامه‌ریزی شهر موجب تقویت کارآمدی و اثربخشی مدیریت شهری بر مبنای مزیت‌های نسبی جغرافیایی خواهد شد که شهر مینودری ما بسیار از آن بهره‌مند است. یکی از مهم‌ترین بسترها برای آینده‌پژوهی رصدخانه‌های شهری هستند که گامی بلند برای تصمیم‌سازی و مدیریاری محسوب می‌شوند. از نظر مرکز اسکان سازمان ملل متحد «UN HABITAT» پایه اصلی رصدخانـه شـهری، شبکه‌ای از سازمان‌هاست که مسئولیت تهیه، تحلیل و انتشار مطالعات بـا اسـتفاده از مجموعه شاخص‌های تعریف شده را دارند و در عین حال منعکس‌کننده اولویت‌های پیشرفت و توسعه پایدار هستند. منابع اطلاعاتی گردآوری شده به وسیله شبکه‌های محلی برای پشتیبانی از تصمیم‌گیری‌ها و شکل‌گیری سیاست‌های تاثیرگذار بهره‌برداری می‌شوند. بنابراین رصدخانه شهری قزوین، نقطه کانونی نظارت و هدایت در مقیاس شهری خواهد بود. در رصدخانه‌های شهری با هماهنگی سازمان‌ها و نهادهای غیردولتی، اطلاعاتی درباره عملکرد شهر، شاخص‌های کلیدی آن و دیگر موضوعات مرتبط با تصمیم‌گیری‌های شهری، تهیه، تولید، مدیریت و تحلیل می‌شود. درواقع رصدخانه‌های شهری، جمع‌آوری اطلاعات در سطح یک شهر را بر عهده دارند و از نتایج به دست آمده برای سیاستگذاری‌هایی بر پایه این شواهد بهره می‌گیرند. رصدخانه شهری باید با تصویرسازی داده‌ها، تحلیل‌های تخصصی را برای تصمیم‌گیری‌های داده‌محور در اختیار مدیران بگذارد. به این ترتیب مدیران می‌توانند قبل از طراحی یا اجرای هر اقدامی، تصویر دقیقی نسبت به وضع موجود پیدا کنند و با شناخت دقیق‌تر از مسایل و مشکلات، راه‌حل‌های خلاقانه‌تر و نوآورانه‌تر خود را دنبال کنند و البته کلان داده‌های مستمر تولیدی ـ Big Data ـ خود زمینه‌ای خواهد بود برای توسعه و تقویت آینده‌پژوهی در قزوین عزیز ما.

سه شنبه 23 مهر 1398
04:54:15
 
 
Copyright © 2019 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT