اتاق مادر و کودک؛ آسایش روانی بانوان


سمیرا قانعی پژوهشگر و دکترای شهرسازی
سرزندگی، نشاط و پویایی اجتماعی یکی از مهم‌ترین موارد عدالت اجتماعی است که موجب ارتقاء پایداری فضاها و مکان‌های شهری می‌شود. یکی از عوامل موثر در پایداری اجتماعی، توزیع عادلانه کاری و فعالیت‌های پرتردد و ضروری است. سرزندگی فضاهای شهری نیز منوط به حضور همه افراد جامعه و شهروندان است که به نوعی شمولی فضاها و اماکن را منجر می‌شود. بنابراین حضور همه اقشار جامعه با هر جنسیتی و هر میزان توانایی و نیرویی نشان‌دهنده‌ی حد والای جامعه شهری است؛ البته یکی از موثرترین قشر اجتماعی نیز زنان هستند که میزان حضور آن‌ها نشان دهنده‌ی اعتلای شهرسازی است. در این میان یکی از مواردی که مانع از حضور زنان در جامعه شهری و در هر شهر و کشور می‌شود، بچه‌داری و نگهداری از کودکان توسط مادران است مادری که بخواهد به راحتی در شهر حضور داشته باشد و تمام فعالیت شهروندی را نیز به اجرا درآورد، باید مطمئن از حضور کودک خود باشد. از این رو وجود اتاق‌های مادر و کودک در سطح فضاها و اماکن شهری برای تامین نیازهای اولیه مادران و کودکان که نیاز به یک فضای سرپوشیده و امن دارند؛ می‌تواند تا حد زیادی موثر به حضور مادران در سطح شهر شود؛ البته در شرایطی این موارد به اجرا درمی‌آیند که تمام اصناف، احداث اتاق مادر و کودک را در صنف خود واجب بدانند و سعی در راه‌اندازی آن داشته باشند. در این میان ضوابطی نیز وجود دارد که به عنوان دستورالعمل و ضابطه احداث اتاق مادر و کودک مصوب 1369 در دسترسی است. با توجه به اینکه در عصر حاضر یکی از اصلی‌ترین ریشه‌های بحران در جوامع شهرنشینی ناشی از نابرابری‌های اجتماعی و فضایی در شهرها می‌‌باشد. عدالت را اساسا می‌توان به عنوان اصلی در نظر گرفت که برای حل و فصل دعاوی متضاد به وجود آمده است. عدالت اجتماعی نیز درواقع کاربرد خاص این اصول برای فائق آمدن بر تعارض‌هایی لازمه همکاری اجتماعی برای ترقی افراد است. (هاروی، 1376: 97) از سویی دیگر توسعه پایدار که امروزه به عنوان تفکر اصلی توسعه در جوامع بشری مطرح می‌باشد، شامل: ابعاد مدیریتی، زیست محیطی اقتصادی و اجتماعی می‌شود که بعد اجتماعی آن بر پایه عدالت استفاده از فرصت‌ها و امکانات ثبات و بقا مورد ارزیابی قرار می‌گیرد. در این صورت پایداری اجتماعی منجر به ثبات امنیت اجتماعی در شهرها می‌شود که با توسعه شهرها و تمرکز فعالیت‌های اقتصادی و صنعتی در مراکز شهرها، توجه به پایداری‌ اجتماعی به مراتب ضرورت بیشتری پیدا می‌کند؛ چرا که با توسعه شهرنشینی ظرفیت زیرساخت‌های شهری در محدوده بافت قدیم و مرکزی کاهش یافته، فضاهای باز مورد تجاوز قرار گرفته و در نتیجه کیفیت زندگی شهری کاهش می‌یابد. در چنین شرایطی دسترسی به خدمات مختلف شهری برای اقشار اجتماعی مختلف به صورتی عادلانه به موضوعی مهم و اساسی در کانون مباحث توسعه پایدار شهری تبدیل شده است. ازجمله گروه‌های اجتماعی که حقوق و منافع آن‌ها همواره در فرایند توسعه شهری به ویژه در کشورهای در حال توسعه انگاشته شده‌اند، زنان و کودکان هستند. این گروه‌های بی‌دفاع به طور معمول دارای کمترین نقش در توسعه‌ فضاهای شهری هستند که همواره نیازهای آن‌ها در نظر گرفته نمی‌شود. یکی از نیازهای این گروه‌ها که به ویژه در شهرهای بزرگ همواره مورد غفلت مدیریت شهری قرار گرفته، نیاز به فضاهایی برای شیر دادن مادران به نوزادان در مکان‌های عمومی از جمله مراکز خرید، پایانه‌ها و به طور کلی فضاهای موجود مورد مراجعه مادران است. این فضاها بر اساس تجارب کشورهای موفق یک فضای امن برای مادران برای رسیدگی به نوزادان و شیر دادن به آن‌ها است و در کنار مباحث تحقق عدالت اجتماعی برای تمامی گروه های اجتماعی در شهر موجب آسایش روانی مادر در رسیدگی به نوزادان خود شده و به آن‌ها فرصت حضور در فضاهای شهری را با خیال آسوده داده و دیگر نوزاد و مشکلات مربوط به نگهداری آن‌ها مانع حضور آن‌ها در فضاهای شهری نمی‌شود، همچنین وجود چنین فضاهایی موجب هویت جنسیتی مادران و اعتماد به نفس کودکان در رشد و تعالی هویت اجتماعی شهروندان می‌شود که مساله بسیار مهمی در ثبات و پایداری اجتماعی در آینده است؛ چرا که در موارد متعددی در مکان‌هایی مانند پایانه‌ها و پارک‌های اطراف مراکز مراجعه مادران مشاهده شده که مادران با شرم آمیخته با ترس در حال رسیدگی به نوزادان خود هستند. این امر نه تنها از شأن فضاهای شهری امروز کشور دور است، بلکه با نادیده گرفتن حقوق اولیه این گروه‌ها نشان دهنده غفلت بزرگ مدیریت شهری از منزلت مادر و خانواده است. با توجه به این موارد و در راستای تحقق عدالت اجتماعی در شهرهای کشور و کمک به حضور مادران در فضاهای شهری از طریق مرتفع نمودن مشکلات حاصل از عدم وجود امکانات لازم ویژه مادران و فرزندان در سطح شهر و اماکن عمومی، دستورالعمل‌ احداث اتاق مادر و کودک به عنوان یک راهبرد موثر همراه با اهداف پیشنهاد شد. از جمله اهدافی که این اتاق‌ها دنبال می‌کنند می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: ترویج فرهنگ تغذیه با شیر مادر که دارای فواید روانی، اجتماعی و اقتصادی است؛ شیردهی به نوزادان و نظافت آن‌ها با آسایش و دور از انظار عمومی همراه با رعایت مسایل بهداشتی و اخلاقی؛ ارتقای سلامت و بهداشت مادر و کودک، جلوگیری از بیماری‌های منتقله از طریق شستشو و تعویض غیربهداشتی؛ ترویج استفاده از حمل و نقل عمومی و حضور مادران در جامعه به همراه کودکشان. در پی وجود این ضرورت و در راستای حقوق اولیه شهروندی مادر و کودک و تامین آرامش آن‌ها و با توجه به عدم آمادگی فضاهای شهری برای زنان و کودکان، در سال 94 از سوی وزارت کشور تشکیل این اتاق‌ها به استان‌ها ابلاغ شد،البته در آن استانداردهایی برای جانمایی این فضاها تعریف شده و حتی عنوان شده که مساحت این اتاق‌ها حداقل 12 مترمربع و مجهز به روشویی مخصوص کودک باشند. این موضوع تا سال 97 ادامه پیدا کرد که معاونت بهداشتی علوم پزشکی قزوین از اداره کل امور بانوان برای مشارکت مشاورانی که در این باره می‌توانستند ایفای نقش کنند، دعوت به همکاری کرد. پیرو آن نیز نشستی با حضور برخی از کارشناسان برگزار شد که مصوبات خوبی به همراه داشت. بر همین اساس سال 97 در مجمع بانوان حوزه عمرانی استانداری نیز موضوع تاسیس اتاق مادر و کودک مطرح شد که با تاکید معاونت محترم این حوزه جناب آقای مهندس فرخزاد؛ این قضیه پیگیری و از مصوبات آن ، احداث این اتاق‌ها در فضاهای عمومی، خصوصی، اماکن، فضاهای سرپوشیده و روباز و غیره بود که مسئولان حاضر در نشست مصوب کردند اتاق‌های مادر و کودک توسط شورای شهر قزوین پیگیری شود و دست کم 4 اتاق در قزوین ساخته شود. همچنین تاکید بر این بود که یکی از این اتاق‌ها آن هم به صورت مجهز در پارک ملت قزوین ساخته شود که الگویی برای اماکن دیگر واقع گردد. پس از آن نیز به هنگام ارایه نقشه برای ساخت ساختمان‌های عمومی جدید نظام مهندسی ساختمان، این موضوع را مورد توجه قرار دهد. اما در این میان 2 موضوع حایز اهمیت است؛ یکی احداث اتاق مادر و کودک و دیگری جانمایی این فضاها در مکان‌های قدیمی موجود است. به عنوان مثال بانک‌ها و ادارات پر رفت و آمد که ممکن است به دلیل محدودیت‌ها نتوان استاندارد 12 متر را اجرا کرد ولی دست کم بر اساس شرایط موجود فرصت شیردهی ایجاد شود. اما در فضاهای پارک‌ها یا مکان‌های عمومی که مادران مدت زمان بیشتری در آنجا حضور دارند، استانداردها رعایت شود. این موضوع‌ها که در استان مطرح شده معاون عمرانی استاندار نیز بر پیگیری و اجرای سریع آن تاکید داشتند ولی همچنان در این باره با ضعف روبرو هستیم. البته از سوی معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی و اداره کل امور بانوان و به طور ویژه کمیته بانوان شورای شهر قزوین با جدیت در حال پیگیری است که امیدواریم این فضاها با رعایت ایمنی و کنترل لازم به نتیجه برسد. البته نباید غافل شویم که نه تنها ساخت اتاق مادر و کودک حایز اهمیت است، بلکه علاوه بر ساخت و مبلمان کردن این فضاها، زیرساخت‌هایی نیاز لازم دارد و باید مدیریت و امنیت آن‌ها به خوبی تامین شوند و شاید همین‌ها موجب شده که اجرای آن به تعویق بیفتد. امید است با تامین زیرساخت‌های لازم، شاهد اجرای سریع این اتاق‌ها در فضاهای عمومی باشیم.

چهارشنبه 4 ارديبهشت 1398
03:36:51
 
 
Copyright © 2019 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT