ایجاد امنیت و تاثیر آن بر آرامش خانواده


مریم بهبهانی‌فر


 

زنان نیمی از جمعیت را تشکیل می‌دهند و حضور آن‌ها در محیط‌های کاری و فعالیت‌های اجتماعی شهری افزایش یافته؛ این روند روزافزون نیازمند آن است تا در مکان‌یابی، طراحی و ساخت کالبد شهر برای حضور گسترده‌ی زنان بسترهایی مهیا شود که امنیت آن‌ها را تضمین کند؛ چرا که امنیت از شاخص‌های کیفی زندگی در شهرها و کاهش آسیب‌های اجتماعی به شمار می‌رود و نبود امنیت به ویژه برای زنان، کودکان و معلولان که جمعیت آسیب‌پذیری هستند، آرامش و آسودگی خاطر آن‌ها را تخریب می‌کند.

بنابراین ایمنی مهم‌ترین ویژگی، شرط حضور و استفاده شهروندان از فضاهای شهری است و نباید فراموش شود که امنیت یکی از نیازهای اساسی اجتماعات انسانی بوده و نیاز است که در برنامه‌ریزی شهری به آن توجه زیادی صورت گیرد.

تا زنان و قشرهای آسیب‌پذیر از حق طبیعی خود برای مشارکت در فعالیت‌های اجتماعی و بهره‌مندی از فضاهای عمومی شهری محروم نشوند.

یکی از راهکارهای برقراری امنیت، تغییر و اصلاح کالبد شهرها و مهم‌تر از آن، روح قالب بر کالبد مکان‌ها است؛ چرا که کالبد در رفتارها و به ویژه جلوگیری از رفتارهای خطرآفرین اثرگذار است. در این باره مسئولان باید برای ساخت فضاهای عمومی ایمن همچون زیرگذرها، مسیرهای اصلی تردد شهروندان، پل‌های عابر پیاده، پارک‌ها و فضاهای سبز را وظیفه خود بدانند تا فضاهای شهری عامل تهدید امنیت شهروندان نباشند.

متاسفانه در شهرها اغلب پل‌های عابر پیاده به واسطه نصب تابلوهای تبلیغاتی، فاقد این ویژگی‌ها هستند و کمتر به این موضوع توجه شده که امنیت اجتماعی با فضاها و ساخت و سازهای شهری ارتباط مستقیم دارد.

با توجه به رشد میزان مشارکت‌های بانوان در فعالیت‌های اجتماعی، تغییر شیوه‌های تربیتی و آموزشی و نیاز کودکان به تردد بیشتر در شهر برای حضور در مکان‌های آموزشی و ورزشی و ... بر آن شدیم راهکارهای تامین امنیت برای زنان که چیزی جز تامین آسودگی خاطر، جلوگیری از تهدید و اضطراب و مصون ماندن آن‌ها از هرگونه تعرض نیست را از طریق کارشناسان حوزه‌های مختلف مورد بررسی قرار دهیم تا این گروه‌های‌ اجتماعی فضاهای خلوت و نواحی منفصل شهری نیز از تهدیدهای خیابانی مصون بمانند و شاهد آن نباشیم که برخی از آن‌ها به دلیل برخی اعتقادهای سنتی خانواده‌ی خود، از فعالیت‌های مورد علاقه بازبمانند.

¢ عدم امنیت مشارکت اجتماعی را پایین می‌آورد

یک کارشناس ارشد مطالعات فرهنگی درباره تهدیدهایی که زنان در خیابان‌ها و مجامع عمومی با آن روبرو هستند در گفت‌وگوی اختصاصی با ولایت اظهار می‌کند: با رشد جامعه‌های شهر، امنیت یکی از شاخص‌های کیفی زندگی در جوامع به شمار می‌آید. اگرچه مفهوم امنیت در فضا مختص به یک جنس خاص نیست و لازم است در شکل‌ و ساختار شهرها نیاز همه گروه‌های جنسی و سنی دیده شده، اما تجربه زیستی نشان می‌دهد که زنان احساس ناامنی بیشتری را در جوامع شهری تجربه می‌کنند.

الهام نظری تصریح می‌کند: در بررسی امنیت زنان در فضاهای عمومی لازم است به دو رویکرد توجه ویژه شود؛ در رویکرد اول که مبتنی بر ارزش‌های عینی و ذهنی افراد است، امنیت زنان با سطح کلان جامعه تعریف می‌شود به این صورت که خرده فرهنگ‌هایی در جامعه می‌تواند مخل امنیت زنان شود.

این کارشناس ارشد مطالعات فرهنگی می‌افزاید: افراد بزهکاری که اغلب در مناطق محروم جامعه ساکن هستند، می‌توانند با ایجاد مزاحمت، خشونت و درگیری، زنان ساکن در آن مناطق را مورد آزار و اذیت‌های کلامی قرار دهند. بنابراین زندگی در سکونتگاه‌های غیررسمی، حاشیه‌ای و محروم، بالقوه می‌تواند سطحی از ناامنی را برای زنان به همراه داشته باشد.

نظری با بیان اینکه محدود شدن تعریف مزاحمت‌های خیابانی، تنه زدن، نگاه‌های آزاردهنده و ایجاد ترس در سطح شهر نیست؛ ابراز می‌کند: گستردگی این رفتارها در سطح شهر موجب از بین رفتن تحرک آزادانه زنان در شهر می‌شود و بهره‌مندی آن‌ها از فضاهای عمومی را محدود و سطح مشارکت فعالیت‌های اجتماعی آن‌ها را پایین می‌آورد.

او با تاکید بر این که رویکرد دیگر امنیت مبتنی بر تاثیر محیط فیزیکی بر امنیت  است؛ عنوان می‌کند: این رویکرد بر طراحی و کالبد شهر تاکید دارد و میان انحطاط کالبدی و احساس ناامنی ارتباط برقرار می‌کند. فضاهای بی‌دفاع شهری از جمله نمونه‌هایی است که نتیجه بی‌توجهی به کالبد و طراحی شهری است.

در حالی که امنیت شهری از تعامل میان فضای فیزیکی و فرایندهای اجتماعی ساخته می‌شود.

این کارشناس مطالعات فرهنگی معتقد است؛ عامل ناامنی در فضاهای بی‌دفاع شهری فعال نبودن آن در ساعت‌های مختلف شبانه‌روز است. بنابراین یکی از راه‌های برقراری امنیت، تغییر و اصلاح کالبد شهرها و در کنار آن ایجاد کیفیت اجتماعی و روح مکان است که این مهم وابسته به روابط اجتماعی و مردمی است.

این بانوی جامعه‌شناس خاطرنشان می‌کند: حضور و جمعیت به تامین امنیت منجر می‌شود؛ در واقع باید فضاها به گونه‌ای طراحی شود که ابتدا تک جنسیتی نباشد و به قلمرو یک گروه یا جنس خاص منجر شود و دوم اینکه باید تلاش شود برنامه‌ریزی‌ها در جهت ایجاد نظارت‌های اجتماعی و غیرمستقیم انجام شود تا نحوه استفاده از کالبد با احساس امنیت همراه باشد.

پردازش عدالت جنسیتی در طراحی شهری طراحی شهری حایزاست

بانوی متخصص دیگری که پژوهشگر و دکترای شهرسازی است در گفت‌وگوی اختصاصی با خبرنگار ولایت به تشریح پدیده ایجاد امنیت زنان در فضاهای شهری از منظر معماری می‌پردازد و اظهار می‌کند: فضای شهری، فضایی است که به تمام مردم اجازه می‌دهد که به آن دسترسی داشته باشند و در آن فعالیت کنند. در این فضا فرصت آن وجود دارد که برخی مرزهای اجتماعی شکسته شوند و برخوردهای از پیش تدوین نیافته به وقوع بپیوندند و افراد در یک محیط اجتماعی جدید با هم اختلاط کنند.

سمیرا قانعی تصریح می‌کند: فضاهای شهری موظفند در دو بخش کالبدی و بصری محیط امنی برای فعالیت‌ها و تعاملات اجتماعی کلیدی شهروندان فارغ از جنسیت، سن و مذهب ایجاد کنند. اما در این میان با توجه به تغییرات نگرش جوامع مختلف و پررنگ شدن حضور زنان به عنوان نیمی از جامعه بشریت در فعالیت‌های تخصصی، اجتماعی و فرهنگی و دیگر عرصه‌ها بنابراین در بحث‌های طراحی شهری و شهرسازی باید به حضور‌پذیری زنان و ایجاد امنیت کالبد شهری امنیت روانی در فضاها برای این قشر توجه ویژه‌ای صورت گیرد.

او می‌گوید: نورپردازی در شب، نورپردازی فضاهای خلوت و شلوغ، مبلمان شهری، مرکزیت فضاهای مورد نیاز، تونل‌های شهری، فضاهای سرپوشیده، فضاهایی با عمق و طول زیاد، فضاهای مخروبه، بافت‌های کم‌تردد شهری، فضاهای منتهی به خارج از شهر همه و همه بر فعالیت‌های اجتماعی زنان و حضور پذیری آن‌ها در جامعه و میزان جرم و جنایت‌های لفظی، جسمی و آزارهای دیگر همه بر دریافت حسی زنان از فضاهای شهری و ایجاد ناامنی برای آن‌ها تاثیرگذار هستند، به همین دلیل امروزه یکی از محورهای اصلی مورد توجه طراحی شهری و برنامه‌ریزی شهری پردازش به عدالت جنسیتی در طراحی شهری است.

این بانوی معمار با بیان اینکه بحث فضاهای شهری از دغدغه‌های بسیار پرجاذبه ‌در حیطه شهرسازی است؛ عنوان می‌کند: امروزه بسیاری از اندیشمندان در این رشته نه تنها به فرم بلکه به محتوا نیز پرداخته‌اند که این دیدگاه‌ها باید دنبال شود؛ چرا که نیاز به امنیت در فضاهای شهری یکی از نیازهای اصلی انسان‌ها بوده و افرادی مانند مازلو و هرزبرگ پس از نیازهای زیستی نیاز به امنیت را در جوامع انسانی دارای اولویت دانسته‌اند.

قانعی عنوان می‌کند: امروزه از آنجایی که بانوان همپای مردان به کار و فعالیت‌های اجتماعی می‌پردازند و به گونه‌ای که مدت زمان زیادی را بیرون از خانه سپری می‌کنند از این‌رو احتمال روبرو شدن آنها با آسیب‌های اجتماعی افزایش یافته از همین‌رو به نظر می‌رسد که بحث امنیت اجتماعی زنان بیش از گذشته حایز اهمیت است و به دلیل پایین بودن میزان امنیت زنان نسبت به مردان، این مهم باید جدی‌تر مورد بحث و توجه قرار گیرد.

او می‌افزاید: جنبش توسعه پایدار و جنبش زنان با انگیزه‌ها و روش‌های متفاوت و جدا از یکدیگر در دهه 1980 در جهان رو به گسترش نهاد، اما سرانجام در موضوع‌های مهم و مشترکی مانند توسعه عدالت اجتماعی و مشارکت به همفکری و همگامی رسیدند و در واقع روند رویدادهای جهانی نشان داد که هرگونه تلاش برای دستیابی به توسعه پایدار بدون دخالت فعال نیمی از بشریت یعنی زنان، بی‌حاصل است.

این پژوهشگر دکترای شهرسازی معتقد است:‌ با توجه به رشد آگاهی عمومی از کمبودها و محدودیت‌های سنتی برای بانوان، افزایش تعداد بانوان تحصیلکرده سعی شده تا در برنامه‌ریزی شهری و طراحی آن به نقش متقابل بانوان در فضاهای شهری و برنامه‌ریزی صحیح برای ایجاد فضاهای امن در محیط‌های شهری پرداخته شود.

قانعی درباره‌ی تهدیدهایی که اغلب در خیابان‌ها و فضاهای شهری برای بانوان روی می‌دهد، خاطرنشان می‌کند: این تهدیدها در روز اغلب در ساعت‌های خلوت و در فضاهای کم‌ تردد شهری روی می‌دهد. در ساعت‌های شب نیز عدم نور کافی در فضاهای خلوت و کم تردد شهری، موجب بروز تهدیدها می‌شود.

او اضافه می‌کند: در فضاهای عمومی، خصوصی و مراکز خرید دسترسی به خیابان اصلی، دوری و نزدیکی مراکز خرید و یا ادارات به محل زندگی و طولانی شدن زنجیره سفر، افزایش تعداد سفرهای درون‌شهری می‌تواند تهدیدها را بیشتر کند.

این پژوهشگر دکترای شهرسازی یادآور می‌شود: فضاهای سرپوشیده و طولانی‌ شهری همچون پل‌های عابر پیاده در محل‌های کم‌تردد، فضاهای عابر پیاده زیرزمینی، کوچه‌های خلوت، تاریک و طولانی، مجتمع‌های پرجمعیت و کنترل نشده، سکونت و یا رفت‌وآمد، سکونت و یا رفت و آمد در فضاهای تجمع‌یافته‌ی معتادان؛ محل‌های خرید و فروش مواد مخدر، محل تجمع فضاهای مردانه، عدم استفاده از حمل‌ونقل عمومی مورد تایید و استفاده از وسایل حمل‌ونقل شخصی متفرقه، عدم شناخت و تعاملات اجتماعی افراد یک محله و کوچه نسبت به یکدیگر، ورود افراد متفرقه به محله‌ها و مجتمع‌های مسکونی؛ از جمله مواردی است که بانوان را تهدید می‌کند و باید به نسبت به رفع و اصلاح آنها در محیط‌های شهری اقدام شود.

زنان فاقد امنیت اجتماعی و مضطرب در ایفای نقش مادری و همسری دچار اختلال می‌شوند

یک روانشناس بالینی نیز درباره‌ی ضرورت امنیت برای بانوان و تهدیدهایی که این قشر از جامعه با آن روبرو هستند در گفت‌وگوی اختصاصی با ولایت اظهار می‌کند: در گذشته شیوه‌ی زندگی به گونه‌ای بود که بانوان اغلب در حریم خانه فعالیت می‌کردند، از این‌رو شهرها و معماری شهرسازی در قالب توجه به آقایان ساخته می‌شد. از این‌رو هر چه شهری قدیمی‌تر و دارای قدمت تاریخی بیشتر باشد، به لحاظ معماری این موضوع در آن مشهودتر است؛ خوشبختانه در شهرهای جدید به لحاظ ساختمان‌سازی، کوچه‌آرایی تا حدودی فضاها بازتر شده از این‌رو امنیت برای بانوان بیشتر است.

الهه علیخانی می‌گوید: در گذشته خیابان‌ها بیشتر به صورت دالانی و کوچه‌ها بن‌بست بودند، از این‌رو تهدیدهای بیشتری زنان را تهدید می‌کرد، اما که امروزه ساختارها بهتر شده و این امنیت را برای بانوان در فضاهای شهری بیشتر می‌کند.

این روانشناس بالینی تصریح می‌کند: در گذشته بانوان بنا بر آیین و رسوم تنها نقش مادری، بانوی خانه و یا دختر خانواده را داشتند و نقشی در جامعه نداشتند؛ امروزه بانوان اغلب به دلیل مقتضیات اقتصادی و رشد میزان تحصیلات وارد اجتماع شده‌اند و علاوه بر نقش مادری و همسری یک بانوی فعال اجتماعی نیز هستند؛ بنابراین در پی افزایش مشارکت و حضور بانوان در فضاهای اجتماعی نیاز است که امنیت آنها تامین شود که این نیز بر عهده‌ی سازمان‌های حمایتگر و شهری است که باید فضا را به گونه‌ای طراحی و امکانات را تقسیم کنند که بانوان بتوانند به راحتی و با آسودگی خاطر در جامعه تردد داشته باشند.

علیخانی با بیان اینکه امروزه خشونت دامن افراد جامعه را گرفته است؛ عنوان می‌کند: ریشه این عارضه از خشم و پرخاشگری است و به انواع مختلف خود را نشان می‌دهد؛ بانویی که به عرصه اجتماع ورود می‌یابد و از سویی مورد خشونت و شک همسر قرار می‌گیرد، امنیت او به خطر می‌افتد. در حوزه اجتماع نیز از آنجایی که مردم رفتارهای پرخاشگرانه دارند، از این‌رو احتمال می‌رود که بانوان در جامعه با خشونت‌های زیادی روبرو شوند که یکی از این خشونت‌ها می‌تواند سوار شدن آنها بر وسایل نقلیه غیرمعتبر باشد. در این زمینه وظیفه‌ی مسئولان است که وسایل حمل‌ونقل عمومی را افزایش دهند و امکانات ترددی را گسترش دهند که بانوان ناچار نباشند وسایل نقلیه غیرایمن استفاده کنند.

او معتقد است: در برقراری و ایجاد امنیت برای بانوان ارایه‌ی آموزش‌هایی به این قشر و گوشزد کردن مخاطره‌ها برای آنها می‌تواند اثرگذار باشد. با ارایه‌ی آموزش به بانوان و تشویق آنها بر توجه به تعالیم دینی در پوشش برای حضور در فعالیت‌های کاری و اجتماعی می‌توان وجود امنیت در فضاهای شهری را برای این قشر تقویت کرد.

این روانشناس بالینی می‌افزاید: وقتی بانویی در حین تردد با حادثه‌ای روبرو می‌شود باید از شایعه‌پراکنی درباره‌ی آن جلوگیری به عمل آید؛ چرا که موجب اضطراب و دلهره در خانواده‌ها و حتی جلوگیری از فعالیت‌های کاری و اجتماعی بانوان دیگر شود، بنابراین در انعکاس خبرهایی مربوط به ایجاد مزاحمت‌ها برای بانوان دقت لازم صورت گیرد تا از ورود استرس و اضطراب‌های کاذب جلوگیری به عمل آید.

علیخانی تسهیل در روند ازدواج برای جوانان را از راهکارهایی برای تقویت امنیت اجتماعی بانوان عنوان و اضافه می‌کند: بیکاری و تجرد جوان منجر می‌شود که آنها اوقات فراغت زیادی داشته باشند و اغلب این اوقات را در کوچه‌های محل سپری کنند؛ از این‌رو فرصت فراهم می‌شود که برای بانوانی که در آن مسیر در حال تردد هستند، مزاحمت و مشکلات ایجاد کنند. در این باره نیز دولت باید برای ساماندهی جوانان به لحاظ اشتغال و ازدواج برنامه‌ریزی‌هایی داشته باشد، در این صورت از وقوع معضل‌های دیگر جلوگیری می‌شود.

او با تاکید بر این مطلب که باید مدیریت برخی فضاهای شهری نیز به بانوان واگذار شود؛ عنوان می‌کند: اگرچه تا چندی پیش فضای حاکم بر جامعه ما مردسالارانه بود و تمامی بودجه‌ها و تصمیم‌گیری‌ها بر عهده‌ی مردان بوده، از این‌رو به نیازهای زنان در فضاهای شهری و آنچه امنیت بانوان را به مخاطره می‌اندازد، کمتر توجه شده، چرا که آقایان کمتر از این نیازها اطلاع دارند.

این روانشناس بالینی ادامه می‌دهد: امروزه که میزان مشارکت اجتماعی بانوان افزایش یافته، بهتر است مدیریت فضاهای شهری نیز به بانوان واگذار شود؛ چرا که آنها از نیازهای بانوان و آنچه بستر امنیت را فراهم می‌کند، آگاهی بهتری دارند. در این صورت مشکلات حوزه بانوان ملموس‌تر می‌شود و در این صورت می‌توان برای حل آن برنامه‌ریزی‌های بهتری انجام داد.

علیخانی خاطرنشان می‌کند: متاسفانه در طراحی برنامه‌های شهری، بانوان را از تصمیم‌گیری‌ها و برنامه‌ریزی‌ها کنار گذاشته‌اند و تمامی فعالیت‌ها برای توسعه شهرها با نگرش مردانه انجام می‌شود. مقررات، اولویت‌ها، برنامه‌ها و بودجه را بیشتر مردان تعیین می‌کنند؛ این‌ها موجب بی‌توجهی به جنس زن و دیده نشدن زنان در برنامه‌ریزی‌های شهری و نیازهای شهری در محیط شهر شده و همین‌ها منجر به عدم امنیت برای بانوان می‌شود.

او ابراز می‌کند: بهتر است در جامعه کار گروهی زنانه تشکیل شود که راهکارهای امنیت زنان در فضاهای شهری را به صورت تخصصی بررسی کند، در این صورت بسیاری از مشکلات کاهش می‌یابد.

این روانشناس بالینی همچنین یادآور می‌شود نباید فراموش کنیم که اگر زنان فاقد امنیت اجتماعی باشند و مدام ترس، اضطراب و نگرانی داشته باشند، این‌ها در نقش آنها به عنوان مادر و همسر اثر منفی دارد، چرا که سبب می‌شود فرزندانی مضطرب تربیت کنند. در این صورت خانواده‌ی مضطرب و افسرده خواهند داشت که این نیز برای نسل‌های آینده فاجعه بزرگ انسانی است.

¢¢¢

با توجه به اینکه امروزه بسترهایی مهیا شده که زنان نیز بر حسب علاقه و بر مبنای توانمندی‌های خود در عرصه‌های مختلفی مشارکت دارند، انتظار می‌رود با تقویت فرهنگسازی و توجه به زیرساخت‌های لازم، بستری ایمن و امنیت کافی برای تردد زنان در محافل عمومی و اجتماعی فراهم شود تا دیگر شاهد مزاحمت‌ها، نگاه‌های تلخ و خشونت‌ها و مزاحمت‌های کلامی نسبت به این قشر نباشیم.


دوشنبه 26 فروردين 1398
03:45:31
 
 
Copyright © 2019 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT