باید به دنبال تقویت فرهنگ کتابخوانی باشیم


امیدوارم هیچ انتشاراتی تعطیل نشود!

مقدمه:

با بروز بحران اقتصادی و افزایش قیمت در بسیاری از اقلام و مایحتاج اولیه زندگی، طبیعی است که عرصه فرهنگ بیش از دیگر عرصه‌ها دچار کاهش توجه شده و در نهایت باید پذیرای آسیب‌های جبران‌ناپذیر آن باشیم. در شرایط کنونی کتاب یا هر کالای فرهنگی دیگری خیلی زود از خرید سبد کالای خانواده‌ها حذف شده و به اولویت چندم و یا حتی آخر مردم تبدیل می‌شود. شاید بتوان با فرهنگسازی و آگاه کردن مردم تا حدی این نقص را جبران کرد و امیدوار بود که با اندکی صرف‌نظر از خرید کالاهای پرزرق و برق و تجملاتی هنوز هم می‌توان کتاب خرید و از مطالعه آن لذت برد. به همین دلیل به دیدار مصطفی حامدی‌فرد مدیر انتشارات سایه گستر رفتیم تا از چند و چون وضعیت نشر کتاب در قزوین گفت‌وگو کنیم که شرح آن از نظر شما خوانندگان فرهیخته می‌گذرد:

¢ انتشارات مهرگان دانش در چه سالی تاسیس شد؟

من از سال 79 در حوزه چاپ و نشر کتاب فعالیت دارم و در ابتدا به صورت همکار و شریک با آقای حسین مافی در انتشارات سایه‌گستر همکاری داشتم. در سال 82 اقدام به تاسیس انتشارات مهرگان دانش کردم.

¢ از فعالیت‌های انتشارات مهرگان دانش بگویید و اینکه بیشتر در چه حوزه‌ای از نشر فعالیت دارید؟

غالبا انتشارات را به اسم کتاب می‌شناسند و عمده تمرکز ما هم بر روی نشر کتاب است. در ابتدا بیشتر در حوزه نشر کتاب‌های کودک و نوجوان متمرکز بودیم و در آن مقطع زمانی یعنی در سال‌های 83 ـ 82 کتاب‌های قطع خشتی خیلی طرفدار داشت و با قیمت خیلی مناسبی به بازار ارائه می‌شد. یک کتاب قطع خشتی 12 صفحه‌ای 200 تومان به فروش می‌رسید و همه این عوامل باعث شده بود تا این تیپ کتاب‌ها مخاطب زیادی داشته باشند. از سال‌های 86 ـ 85 شروع کردیم به نشر کتاب‌های روانشناسی و مدیریت. تعدادی از کتاب‌های برایان ترسی را منتشر کردیم که تجربه خیلی موفقی بود و بعد از مدتی به طور تخصصی‌تر به این حوزه پرداختیم و کتاب‌هایی چون روانشناسی مدیریت و روانشناسی فروش جزو عمده فعالیت‌های نشر ما بود. در نهایت هم مجموعه‌ای از کتاب‌های مدیریتی را منتشر کردیم.

¢ وضعیت فروش کتاب نسبت به گذشته چه فرقی کرده است؟

حدود 10 سال پیش تیراژ کتاب‌ها به 2 الی 3 هزار جلد می‌رسید. متاسفانه در سال‌های اخیر و بویژه در سال 97 تیراژ کتاب‌ها به 50 الی 100 جلد رسیده است. امروز در بدترین حالت وضعیت انتشار کتاب به سر می‌بریم و خیلی از ناشرین هم با این مشکل دست و پنجه نرم می‌کنند؛ البته تعدادی ناشر هم داریم که در همین وضعیت فعالیت‌های گسترده‌ای دارند؛ ولی در قزوین شرایط مالی و کاری ناشرین خیلی مساعد نیست. اوایل دهه‌ی گذشته خیلی از کتاب‌ها در عرض یک سال چند بار تجدید چاپ می‌شد با تیراژ 2 الی 3 هزار جلد، ولی امروز کتابی که فقط با تیراژ 200 جلد چاپ می‌شود را در عرض یک سال نمی‌توانیم بفروشیم که خودش گویای خیلی از مسائل در حوزه کتاب، نشر و چاپ کتاب است.

¢ انتشارات مهرگان دانش به طور متوسط چند عنوان کتاب در سال چاپ می‌کند؟

در دهه‌ی هشتاد ماهر سال بین 40 تا 50 عنوان کتاب در سال منتشر می‌کردیم. در سال 97 تعداد کتاب‌های منتشر شده توسط انتشارات‌ها به حدود 10 عنوان می‌رسید که می‌توان آن را یک معضل دانست. اگر بخواهیم به آمار و ارقام عناوین کتاب‌های چاپ شده توجه کنیم باید بگویم فعالیت‌های بسیاری از منتشرین کتاب خیلی نسبت به گذشته کمرنگ شده است و از دوران اوج خیلی فاصله گرفته‌ایم، البته می‌توانیم این‌گونه تعبیر کنیم که فضای مجازی و نرم‌افزارهای پیام‌رسان به حوزه کتاب خیلی لطمه زده است.

¢ مهمترین مشکل ناشرین کتاب، رکود اقتصاد و گرانی کاغذ است؟

عامل اصلی وضعیت کنونی را می‌توان گرانی بی‌حد و اندازه کاغذ دانست. اوایل سال 97 قیمت زینک 16 هزار تومان بود و در پایان سال به 35 هزار تومان رسید و در حال حاضر به 60 هزار تومان رسیده است. کاغذ نسبت به یک سال گذشته 4 برابر افزایش قیمت شده و به همین ترتیب صحافی، سلفون هم با افزایش بی‌سابقه‌ای مواجه بوده‌اند. همه این موارد ذکر شده، دست به دست هم داده‌اند تا قیمت کتاب بالا رفته و از دسترس مخاطبان خارج شود. مخاطبی که طبق برنامه و بودجه خودش قصد خرید 5 جلد کتاب داشت امروز با پول همان 5 جلد تنها می‌تواند یک جلد کتاب خبرد. اگر همه این عوامل را کنار هم بگذاریم می‌توانیم خیلی راحت وضعیت بازار صنف کتاب را مجسم کنیم.

¢ توزیع کاغذ یارانه‌ای تاثیری در قیمت کتاب نداشت؟

متاسفانه این یارانه شامل همه ناشرین نشد و خیلی در زمینه‌ی مدیریت قوی نبود. نمی‌خواهم بگویم چه کسی مقصر بود یا نبود، ولی باید در نظر گرفت که هم توزیع و هم مدیریت این پروژه کار خیلی سختی است.

گرچه اداره‌ی ارشاد قبلا هم سابقه توزیع کاغذ یارانه‌ای را داشت، ولی در همان زمان هم مشکلات زیادی مواجه بود. ابتدا چند کارمند باید می‌نشستند و فقط حواله صادر می‌کردند، سپس ناشرین باید اعلام وصول‌ها را برای ثبت به اداره‌ی ارشاد می‌بردند. در نهایت چندین نماینده از ارشاد باید به چاپخانه می‌رفت تا بر عملیات و تعداد کتاب‌های چاپ شده با کاغذ یارانه‌ای نظارت کنند و ما هم به ناچار باید برای هر کتاب چندین بار به اداره‌ی ارشاد مراجعه می‌کردیم ...

در مجموع باید بگویم پروسه خیلی پیچیده و زمان‌بری بود.

در برنامه‌ریزی جدید تصمیم بر این شد که ارشاد به طور مستقیم از این پروسه کناره‌گیری کند و مراحل فوق را به اتحادیه تعاونی ناشران واگذار کند. این شیوه هم با ناکارآمدی‌هایی مواجه گردید. مشکل اصلی این بود که به همه کتاب‌ها کاغذ یارانه‌ای نمی‌دادند، طبیعتا شاید هم به آن میزان کاغذ نداشتند تا برای چاپ همه کتاب‌ها کاغذ یارانه‌ای بدهند. گاهی شما درخواست کاغذ یارانه‌ای می‌دادید و کاغذ موجود بود گاهی باید چندین ماه در نوبت می‌ماندید. یا پیش می‌آمد که ما برای چاپ به 300 بند کاغذ نیاز داشتیم، ولی فقط 100 بند کاغذ یارانه‌ای به ما می‌دادند. مشکل دیگر این بود که وزارت صنعت و معدن می‌گفت تعداد کتاب‌هایی را که با کاغذ یارانه‌ای چاپ کرده‌اید باید مشخص کنید تا با قیمت کمتری به بازار فروش ارائه شود. در این صورت ما باید مدارک می‌فرستادیم و بازرسان و نمایندگان می‌آمدند تا بر مراحل کار نظارت داشته باشند. طی کردن مراحل ذکر شده هم زمانبر است و هم خیلی سخت؛ از طرفی هم باید به متولیان این کار حق داد، چون هر طور که برنامه‌ریزی کنند احتمال دارد با مشکلات و نارضایتی‌هایی مواجه شوند.

¢ برای چاپ یک کتاب چه پروسه‌ای باید طی شود؟

بعد از پایان مرحله نگارش؛ تایپ، ویرایش، صفحه‌بندی و صفحه‌آرایی شروع می‌شود. بعد از پایان این مراحل فایل به کتابخانه ملی ارسال می‌شود تا فهرست‌نویسی پیش از انتشار انجام شود که اصطلاحا به آن فیپا می‌گویند. بعد از آن فیپا به وزارت فرهنگ ارسال می‌شود تا مجوز قبل از چاپ کتاب دریافت گردد. تا قبل از صدور مجوز توسط وزارت فرهنگ هیچ کتابی اجازه چاپ ندارد. بعد از چاپ شدن ابتدا باید چند جلد از کتاب تحویل اداره‌ی ارشاد داده شود تا اعلام وصول را برای ناشر کتاب صادر کنند. این کار از این جهت انجام می‌شود تا اطمینان حاصل شود که فایل ارسال شده کتاب قبل از چاپ با کتاب چاپ شده کاملا مطابقت داشته باشد. در نهایت یک کتاب با پشت سر گذاشتن این مراحل آماده توزیع شده و به بازار فروش ارائه می‌شود.

¢ گفته می‌شود صنعت چاپ دیجیتال باعث رکود در این عرصه شده است، شما چه نظری دارید؟

قسمتی از رکود بازار کنونی را می‌توان به علت ظهور صنعت چاپ دیجیتال دانست. در چاپ دیجیتال شما هر تعدادی که بخواهید می‌توانید کتاب چاپ کنید. از 100 جلد گرفته تا کمتر از 5 جلد ‌و ... در عوض این امکان را هم به وجود آورده که شما با سرمایه‌گذاری کم کتابتان را چاپ کنید. در چاپ افست هر چقدر تیراژ کتاب شما بالاتر باشد قیمت کتاب کاهش می‌یابد. در صورتی که در چاپ دیجیتال حجم سرمایه‌گذاری کم شده؛ اما قیمت تمام شده افزایش یافته. در کل چاپ دیجیتال فقط برای نویسندگانی خوب است که قصد چاپ محدود دارند و همین دلیلی شده است تا تیراژ چاپ کتاب پایین بیاید و در عوض کسب و کار چاپخانه‌های دیجیتالی رونق بگیرد. در چاپ افست ابتدا باید زینگ گرفته شود و به همین دلیل تیراژ کمتر از 1000 جلد صرفه اقتصادی ندارد و اگر کتاب شما رنگی باشد باید حداقل 2000 جلد چاپ کنید تا به بازگشت هزینه و سود برسید.

¢ کیفیت چاپخانه‌های قزوین به چه صورت است؟

برای چاپ یک کتاب، ما دو مرحله داریم که شامل عملیات قبل از چاپ کتاب و عملیات بعد از چاپ کتاب می‌شود. در حال حاضر امکانات و شرایط قبل از چاپ را در قزوین داریم و در عملیات بعد از چاپ که صحافی یکی از مراحل آن است؛ نسبت به چاپخانه‌های تهران و قم از لحاظ کیفیت فاصله داریم. در چاپ رنگی هم همین تفاوت کیفیت دیده می‌شود؛ ضمن اینکه قیمت تمام شده چاپ کتاب در قزوین به نسبت تهران و قم بالاتر است.

¢ کتاب‌های صوتی یا گویا توانسته است نظر مخاطبان را جلب کند؟

کتاب‌های گویا گونه‌ای از نشر است که به آن نشر دیجیتال گفته می‌شود. چند سالی است که در جهان و دنیای کتاب ظهور کرده است. در کشور ما هنوز جایگاه خاصی ندارد؛ ولی در خیلی از کشورها رونق خوبی دارد و توانسته است مخاطب خود را پیدا کند. در ایران وزارت فرهنگ به یک سری از ناشرین مجوز تولید این کتاب‌ها را داد و حتی در نمایشگاه‌های کتاب هم شما می‌توانید غرفه‌های کتاب‌های گویا را ببینید.

در زمینه کودک کارهای خوبی انجام شد؛ برای مثال کتاب‌های چند رسانه‌ای تولید شد که هم شامل صوت است و هم تصویر حتی به صورت سه بعدی. همه این‌ها ‌بهانه‌هایی است است که کودکان و نوجوانان را به مطالعه ترغیب کند تا با تبلت و رایانه مطالعه کنند.

ولی خیلی از کتاب خوان‌های حرفه‌ای در مقابل آن مقاومت می‌کنند و اعتقاد دارند که لطف و لذت کتاب خواندن به شیوه سنتی بیشتر است.

¢ چه ارگان‌ها و سازمان‌هایی می‌تواند به حوزه نشر کمک کنند؟

طبیعتا ارگان‌ها و سازمان‌های فرهنگی مانند: اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی، نهاد عمومی کتابخانه‌ها، اداره تبلیغات اسلامی و ... در خط مقدم هستند، ولی به طور عام باید گفت که وضعیت کتاب و کتاب‌خوانی در کشور ما ضعیف ست. در برهه‌ای از زمان ادارات، محلی را برای کتاب در نظر گرفته بودند و مراجعه‌کنندگان می‌توانستند در فاصله زمانی که منتظر هستند کارشان انجام شود مطالعه کنند. به ندرت پیش می‌آمد که کسی به سراغ این کتاب‌ها برود. ما باید به دنبال تقویت فرهنگ کتابخوانی باشیم. خیلی از اداره‌ها و سازمان‌ها کتاب‌ می‌خرند و هدیه می‌دهند ولی نمی‌دانم شرایط کتاب‌ها چه می‌شود؛ آیا خوانده می‌شوند یا نه؟!

اداره فرهنگ و ارشاد هر کتابی که چاپ می‌شود تعداد 30 تا 50 جلد از آن کتاب را می‌خرد تا هم از نویسنده و هم از ناشر حمایت شود اگر جانب انصاف را رعایت کنیم باید بگوییم که این کار خیلی قابل تقدیر است.  شاید سازمان‌ها و ادارات تا حد قابل قبولی کارشان را انجام می‌دهند و خود ما هم باید بیشتر به موضوع کتاب و کتاب‌خوانی بپردازیم.

¢ کدام یک از موضوعات در بین افراد کتاب‌خوان بیشترین طرفدار دارد؟

در حال حاضر دو موضوع کودک و نوجوان و کتاب‌های کمک درسی رونق نسبی دارند. البته در سه و چهار سال اخیر یک رجوع به رمان در بین مردم ایجاد شده است. در نمایشگاه‌های کتاب هم اگر دقت کنید سالن‌های کودک و نوجوان، کمک درسی و ناشرینی که عموما رمان منتشر می‌کنند، بیشترین مخاطب و رونق را دارند.

¢ با این وضعیت آینده انتشارات مهرگان دانش و دیگران ناشرین چه خواهد شد؟

با این وضعیت متاسفانه ما راهی جز تعطیلی نداریم. به همین ناشرین خسته نباشید می‌گویم و امیدوارم هیچ انتشاراتی تعطیل نشود، ولی فعلا ما نمی‌توانیم ادامه بدهیم! همه تلاش خودمان را کردیم که این اتفاق نیفتد ولی بعد از 18 سال فعالیت مستمر چاره‌ای جز تعطیلی نداریم. در دوره‌ای که فارغ‌التحصیلان دانشگاه زیادشده بودند، همه دستگاه‌های دولتی موظف بودند تا جهت اشتغال جوانان کاری انجام دهند و به همین دلیل اداره ارشاد اعلام کرد اگر کسی لیسانس داشته باشد و ضمن برخورداری از یک سری شرایط عمومی می‌تواند مجوز انتشارات بگیرد. امروزها بیش از 50 ناشر کتاب در قزوین داریم که فقط 15 یا 16 تای آن‌ها جزو تعاونی هستند و تعداد انگشت شماری هم سرپا هستند و فعالیت دارند.

¢ به عنوان صحبت پایانی اگر مطلبی هست بفرمایید:

اگر دولت و ادارات و سازمان‌های مربوط و حتی خود ناشرین به این کار به عنوان یک بنگاه سودآوری نگاه می‌کنند و (البته جدای از کار فرهنگی) پس باید راه‌های فعالیت و همچنین کسب و کار در این صنف آموزش داده شود. می‌شود از ناشرین موفق دعوت کنند تا کلاس‌هایی را برای دیگر انتشارات‌ها برگزار کنند. اگر دقت کنید متوجه می‌شوید در قزوین چند تا کتاب‌فروشی وجود دارد، کمتر از 5 یا 6 مغازه؛ در عوض شما مقایسه کنید چند تا مغازه طلافروشی در قزوین وجود دارد؟! پس خیلی راحت به این نتیجه می‌رسیم که این صنف در حال حاضر و با این شرایط قادر به سوآوری نیست. باید راه‌های کسب و سود درآمد این صنف بررسی شود تا راهکاری برای بحران کتاب پیدا کنیم. شاید بتوانیم با کشور همسایه که با ما فرهنگ و زبان مشترک دارند، تعامل داشته باشیم و به آن‌ها کتاب‌ صادر کنیم و حتی مروج فرهنگ و ادب غنی پارسی باشیم، شاید این یک راهکار باشد که احتیاج به بررسی دارد. کشورهای اروپایی و به ویژه کشور آمریکا در عرصه صادرات کتاب عملکرد خیلی خوبی دارند، کتاب‌های آن‌ها با تیراژ چند صد هزار تایی در کل کشورهای همزبانشان پخش می‌شود، چرا ما از این پتانسیل استفاده نکنیم.

 

 

 

 

 

 


شنبه 24 فروردين 1398
03:55:00
 
 
Copyright © 2019 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT