وقتی همه خوابیم!


فتانه سعیدی
دشت قزوین دیری است که حال و احوال خوبی ندارد و حفر صدها چاه مجاز و غیرمجاز در این دشت و برداشت فاجعه بار از آب‌های زیرزمینی، نه تنها به بحران بی‌آبی این سال‌ها دامن زده که باعث فرونشست دشت در نتیجه تخریب سفره‌های آب زیرزمینی منتهی گردیده است. این در حالی است که وضعیت رو به احتضار دشت همچنین گویای آن است که آنچه تاکنون مسئولان برای درمان این درد کهنه، نسخه پیچیده‌اند؛ نه تنها به درمان آن منجر نشده که نفس‌های زمین را به شماره انداخته و امیدها را هم برای احیای دشت حاصلخیز قزوین به یاس تبدیل کرده است. «وقتی همه خوابیم و زمین زیر پایمان خالی می‌شود، چه کسانی مقصر هستند؟ فاجعه یا بحران آب؟» این جمله کوتاه، خلاصه داستان فیلم مستند «تالان» در‌باره فاجعه بحران آب است که هفته گذشته با حضور استاندار، معاونین وی و شماری از مسئولان استان در سینما بهمن قزوین به نمایش درآمد و پرده از حقایق ناگفته ای از بحران آب برداشت. ‌در جریان اکران و نقد و بررسی این فیلم مستند، یک فعال زیست‌محیطی تاکید کرد: نفس‌های دشت قزوین به شماره افتاده است و در حال حاضر افت بیلان و ایجاد فرونشست را شاهد هستیم. این شرایط در حالی است که در همه جای دنیا حتی برای پساب برنامه‌ریزی می‌کنند، ولی ما حتی برای مدیریت مصرف آب شرب برنامه‌ای نداریم.  با عبور از بحران به فاجعه رسیده‌ایم! طاهره پرهیزکاری فعال زیست‌محیطی اظهار کرد: در جهان از فرونشست 4 میلی‌متری به عنوان بحران یاد می‌کنند، ولی در دشت قزوین 20 سانتی‌متر فرونشست زمین را شاهد هستیم که باید عنوان کرد که از بحران عبور کرده‌ایم و این یک فاجعه است. وی افزود: در حال حاضر چاه‌های مجاز به صورت غیرمجاز مورد بهره‌برداری قرار می‌گیرند و اگر چاهی را از کشاورز می‌گیریم، باید شغل جایگزین برای او داشته باشیم که در حال حاضر این تدبیر وجود ندارد. مشاور استاندار در امور زیست‌محیطی با اشاره به اینکه دشت قزوین تنها دشت پهناور و همرفت کشور است، تصریح کرد: قزوین ظرفیت توسعه در بخش کشاورزی را ندارد و باید به دنبال اشتغالی به غیر از کشاورزی بود. پرهیزکاری با بیان اینکه، باید پرسید آیا راهکاری برای تغییر رویکرد و کشاورزی دیده شده است؟ اضافه کرد: سازمان جهاد کشاورزی باید عملاً به الگوی کشت توجه داشته باشد، همچنین مردم باید اطلاع داشته باشند که یک محصول کشاورزی چقدر آب مصرف می‌کند. وی عنوان کرد: اروپاییان از سال‌های پیش با مشاهده کم‌آبی تغییر الگوی رفتاری و زندگی را در پیش گرفتند و حتی در کشورهای پُرآب دنیا تغییر ذائقه مردم را در دستور کار خود قرار دادند تا الگوی رفتاری را نیز نسبت به خوراک تغییر دهند و منابع آبی را حفظ کنند. این فعال زیست‌محیطی همچنین خاطرنشان کرد: ایرانیان 3 هزار سال پیش قنات را ابداع و بر اساس نیاز سفره زیرزمینی برداشت کردند، نه نیاز افراد.  اضافه برداشت از آب‌های میلیون‌ها ساله معاون حفاظت و بهره‌برداری شرکت آب منطقه‌ای قزوین نیز در این نشست گفت: داستان غم‌انگیز فیلم «تالان» مبتلابه تمام ایران است و همه دشت‌های کشور کم و بیش مشکلات مطرح شده در این فیلم را دارند. یداله ملکی افزود: در استان قزوین 2 میلیارد و 600 میلیون مترمکعب مصرف آب وجود دارد که 600 میلیون مترمکعب آن آب‌های سطحی و 2 میلیارد مترمکعب از آب‌های زیرزمینی برداشت می‌شود. وی اضافه کرد: آب‌های سطحی در بخش کشاورزی مصرف می‌شود آب‌های زیرزمینی نیز 91 درصد در بخش کشاورزی، 5 درصد شرب و 4 درصد نیز در صنعت مورد استفاده قرار می‌گیرد که با استانداردهای جهانی فاصله بسیاری دارد. این مسئول ادامه داد: دشت قزوین در سال 41 به معنای امروزی شناخته شد، تا آن زمان به جز 800 رشته قنات کسی از آب‌های زیرزمینی بهره‌برداری نمی‌کرد و هر روستایی متناسب با وضعیت خود از یک تا 5 رشته قنات داشت. ملکی تصریح کرد: با مشاهده نقشه هوایی دشت قزوین قنوات متروکه به‌صورت کپه‌های خاک مشاهده می‌شوند؛ با کشف آب‌های زیرزمینی و حفر چاه عمیق در این دشت در همان سال‌های نخست بیش از 600 رشته قنات در دشت قزوین خشک شد و در حال حاضر کوره‌های قنات‌ها را می‌بینیم که ده‌ها متر بالا آمده و خالی از آب است. وی با اشاره به اینکه قنوات حاشیه دشت قزوین هنوز آب دارند، عنوان کرد: 200 رشته قنات در سطح استان در حاشیه دشت فعال است و مورد بهره‌برداری مردم قرار می‌گیرد و علت فعال بودنشان این است که در دامنه‌ها قرار دارند و به آب‌های زیرزمینی متصل نیستند.  با وضع قانون، چاه‌های غیرمجاز را مجاز کردند! معاون حفاظت و بهره‌برداری شرکت آب منطقه‌ای قزوین یادآور شد: کارشناسان حفر 500 حلقه چاه را در دشت قزوین توصیه کردند که این 500 حلقه اغلب دولتی بود که به واسطه آن نیز کانال‌ها را احداث کردند. ملکی تشریح کرد: با توجه به توسعه جمعیت، صنعت و خدمات طی سه مرحله و با سه قانون چاه‌های غیرمجاز حفر شده دارای مجوز شدند. دشت قزوین سال 45 ممنوعه شد در حال حاضر بیش از 5600 حلقه چاه مجاز در استان وجود دارد و با چاه‌های غیرمجاز استان در مجموع 8000 حلقه چاه در استان وجود دارد و از آب‌های زیرزمینی بهره‌برداری می‌کنند که تعداد زیادی از چاه‌های غیرمجاز بسته شدند. وی با بیان اینکه، ما از آب ذخیره شده میلیون‌ها ساله دشت قزوین اضافه برداشت می‌کنیم، اعلام کرد: در حال حاضر 2 میلیارد مترمکعب از آب‌های زیرزمینی استان برداشت می‌شود که حدود 1 میلیارد و 600 مترمکعب آن از آب‌های زیرزمینی دشت قزوین است؛ اگر بهره‌برداری از دشت به 870 میلیون مترمکعب برسد، می‌توانیم برای احیای این دشت امیدوار باشیم. این مسئول با اشاره به اینکه در استان بار سنگین اشتغال را بر دوش کشاورزی انداختیم و این بخش دیگر ظرفیت افزایش را ندارد، تاکید کرد: سال 84 بر اساس آمار ارائه شده توسط سازمان جهاد کشاورزی اراضی کشاورزی قزوین 130 هزار هکتار آبی بود که در حال حاضر این رقم با دو برابر افزایش به 260 هزار هکتار آبی رسیده است. ملکی ابراز کرد: بر اساس ارزیابی‌های صورت گرفته از سال 75 به بعد تمامی دشت‌های کشور به یکباره دچار افت چندین برابری شدند که طبق بررسی‌ها عامل تکنولوژی لوله منجر به این بحران شده است. وی با اشاره به اینکه در حال حاضر تمامی روخانه‌های کشور در حال خشک شدن هستند، توضیح داد: در گذشته مدیریت آب توسط حوزه‌های آبریز صورت می‌گرفت، ولی بعدها با راه‌اندازی شرکت‌های آب، استان‌ها مجری پروژه‌ها شدند و مسابقه‌ای برای برداشت آب صورت گرفت.  فروچاله‌ها، نماد فاجعه در دشت قزوین معاون حفاظت و بهره‌برداری شرکت آب منطقه‌ای قزوین بیان کرد: سال 85 با از میان برداشته شدن حوضه‌های آبریز رودخانه‌های ابهررود و خررود هنگام تحویل به زنجان پُر آب بود، ولی در حال حاضر به علت حفر چاه‌های غیرمجاز در حال خشک شدن هستند. ملکی افزود: در دشت قزوین با وجود همه مشکلات سطح آب زیرزمینی سالانه بیش از یک متر کاهش پیدا می‌کند که با بستن تعدادی از چاه‌های غیرمجاز سالانه 70 سانتی‌متر از میزان کاسته‌ایم. وی اضافه کرد: اگر برای اجرای برنامه‌ها همت وجود داشته باشد دشت قزوین قابلیت احیا دارد و تاکنون نیز به واسطه عظمتی که دارد توانسته خود را حفظ کند؛ در نقاط مختلف دشت قزوین نشست‌هایی صورت گرفته است؛ دشت قزوین 24 سانتی‌متر فرونشست کرده است، در سال‌های قبل در روستای ذلخیا و در سال‌جاری نیز در فتح آباد شاهد فروچاله بودیم. این مسئول اشاره کرد: سالیان سال است که از آبیاری تحت فشار برای استان استفاده می‌شود و می‌توان اذعان کرد حدود 80 درصد آبیاری‌ها به صورت تحت فشار است که همین امر منجر به توسعه کشاورزی شده است و اگر کنترل نشود، شاهد فاجعه خواهیم بود؛ چرا که این آبیاری منجر به توسعه کشاورزی و در نهایت موجب افت شدید آب‌های زیرزمینی می‌شود. ملکی تصریح کرد: در حال حاضر سازگاری با کم‌آبی مطرح است و باید عنوان کرد آبی وجود ندارد که عرضه را افزایش دهیم؛ برداشت اضافی باید کنترل شود و اگر بر اساس استانداردهای جهانی عمل کنیم مشکلی نخواهیم داشت. وی همچنین با تاکید بر اینکه بیش از 80 درصد مردم و کشاورزان در خصوص نحوه صحیح مصرف آب آموزش ندیده‌اند، خاطرنشان کرد: بیش از 5 هزار نفر کارشناس کشاورزی بیکار در سطح استان داریم که می‌توانیم آموزش مردم و کشاورزان را به آن‌ها محول کنیم تا در استفاده بهینه آب ما را کمک کنند.

يكشنبه 14 بهمن 1397
04:44:22
 
 
Copyright © 2019 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT