طرح‌های آبخیزداری، فرصتی موثر برای کاهش کم‌آبی


رضا اولادی
منابع طبیعی و آبخیزداری از نقشی مهم و انکارناپذیر در توسعه کشورها برخوردار است. با این حال تهدیدات طبیعی و غیرطبیعی مختلف باعث می‌شود تا این ذخایر و نعمات خدادادی همواره در معرض نابودی قرار داشته باشند. برای روشن شدن این موضوع و اهمیت حفاظـت از آب و خاک کافی است به این نکته توجه کنیم که از 930 هزار هکتار اراضی ملی استان قزوین، 443 هزار هکتار آن مربوط به دشت‌های حاصلخیز کشاورزی است و اگر نتوان از منابع آبی و خاکی مربوط به این اراضی محافظت و مراقبت‌های لازم را به عمل آورد به طور حتم نیمی از اراضی مطلوب از دست خواهند رفت. در میزگردی که در ایرنا با حضور جمعی از مدیران منابع طبیعی استان برگزار شد؛ ضمن بررسی آخرین وضعیت این حوزه و آسیب‌ها و تهدیدهای پیش رو، به تاثیر اجرای طرح‌های آبخیزداری در بهبود حفاظت از این منابع اشاره شد. مسئولان اداره کل منابع طبیعی استان در این میزگرد یکی از راه ‌های مهم برون رفت از مشکلات ناشی از کم‌آبی و کمک به تقویت پوشش گیاهی را اجرای طرح‌های آبخیزداری عنوان کردند و یادآور شدند که دولت امسال اعتبارات ویژه ای برای این حوزه اختصاص داده است.  تهدیداتی از جنس بهره‌برداری معادن و آفات گیاهان دارویی معاون حفاظت در امور اراضی اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری قزوین در این میزگرد اظهار داشت: با توجه به روند دیجیتالی شدن اسناد و مالکیت دولتی، همواره نیازمند اعتبارات مالی و تربیت نیروهای متخصص بودیم که یکی از مهمترین آن، بحث کاداستری امور اراضی است. رسول الهیاربیگی ادامه داد: کاداستری شدن باعث می‌شود تا تمام نقشه‌های آنالوگ گذشته به دیجیتال برگردانده شود و مرزهای تداخل بین مالکیت شخصی و دولتی از یکدیگر تفکیک گردد. وی با بیان اینکه، کاداستری شدن، طرحی بود که توسط سازمان ثبت اسناد و املاک کشور در سال 90 رقم خورد و ضرورت آن در بین ادارات دیگر نیز احساس شد؛ افزود: حجم کار بدون شک برای سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری از همه بیشتر بود؛ زیرا بیش از 68 درصد از اراضی استان را، اراضی ملی تشکیل می‌دهد که در حدود 930 هزار هکتار است. به گفته‌ی این مسئول، هم اکنون حدود 400 هزار هکتار از نقشه‌های اراضی کشاورزی، باغات و زمین‌های دولتی استان کاداستر شده و با توجه به اجرای طرح شمیم، روز به روز نقشه‌های ما از جزییات و دقت بیشتری برخوردار می شوند. اللهیاربیگی تصریح کرد: برای رفع تداخلات، در ماده 54 قانون رفع موانع تولید، کارگره رفع تداخلات فراهم شده که باعث شده تا وزارت جهاد کشاورزی با همکاری سازمان ثبت و اسناد کشور، تداخلاف مستثنیات مردم را از زمان اصلاحات اراضی پیگیری کنند و طی 2 سال گذشته برای 55 پلاک در استان تصمیم‌گیری و رفع تداخلات صورت گرفته است. وی در ادامه، معادن را یکی از دغدغه‌های این حوزه دانست و گفت: با توجه به اینکه معادن جزو انفال محسوب می‌شوند؛ اما بهره‌برداری غیراصولی از آنها باعث از بین رفتن منابع طبیعی می‌شود. معاون حفاظت در امور اراضی اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان اضافه کرد: طی تفاهم نامه و توافقاتی که با سازمان صنعت، معدن و تجارت صورت گرفته به همه معادن ابلاغ شده هیچ بهره‌برداری به روش غیراصولی نباید اقدام کند. اللهیاربیگی همچنین دغدغه دیگر سازمان منابع طبیعی را حفظ گیاهان دارویی از گزند آفات و نابودی آنها برشمرد و خاطرنشان کرد: خوشبختانه با تخصیص اعتبارات صندوق توسعه ملی توانستیم ضمن مبارزه با انگل میوه زالزالک در منطقه الموت، اجازه ندهیم این نوع گیاهان و میوه‌های طبیعی از بین بروند.  چالش منابع آبی و ضرورت تکمیل پروژه‌های آبخیزداری در ادامه، معاون آبخیزداری اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان نیز اظهار کرد: در خصوص بحث اعتبارات صندوق توسعه ملی برای منابع طبیعی و آبخیزداری کشور سال گذشته هفت هزار میلیارد ریال با تاکید مقام معظم رهبری اعتبار به تصویب رسید تا در رابطه با پروژه‌های خاص از آن استفاده شود. مهدی شاپورزاده افزود: وزارت جهاد کشاورزی به همراه سازمان جنگل‌ها و مراتع با توجه به دغدغه منابع آبی و خاکی در هر استان و با توجه به طرح‌های موجود به تخصیص منابع اقدام کرده که با اقدام های در دست اجرا، 144 میلیارد و 800 میلیون ریال اعتبار برای این استان در نظر گرفته شده است. وی اضافه کرد: با توجه به اهمیت موضوع اعتبارات ملی و عقد قراردادهایی که شهریور و مهرماه سال جاری در حوزه مکانیکی و بیولوژیکی منعقد شده در صورت مساعد بودن شرایط جوّی، تا پایان آذر ماه برای تکمیل پروژه‌های یاد شده اقدام خواهیم کرد. این مسئول، استان قزوین را به لحاظ منابع آبی با چالش جدی روبرو دانست و یادآور شد: تاکید داریم بخش اعظم اعتبارات مالی یاد شده باید در حوزه آبخیزداری هزینه شود. به گفته شاپورزاده گرچه اعتبارات یاد شده برای حفاظت از منابع آبی و خاکی در نظر گرفته شده؛ اما مسئله مهم برطرف شدن مشکلات معیشتی و اقتصادی مردم مطرح است. وی تاکید کرد: به عنوان مثال نصب سازه‌های مکانیکی آبخیزداری باعث می‌شود تا میزان منابع آبی در چشمه‌های زیرمینی افزایش یافته و همواره نیز با رونق بخش کشاورزی و اشتغال روستاییان روبرو خواهیم بود. دبیر ستاد هماهنگی اعتبارات صندوق توسعه ملی استان نقش بخش خصوصی را در اجرای پروژه‌های بزرگ حایز اهمیت برشمرد و عنوان کرد: در عین حال نیز سال گذشته توانستیم طرح‌های مشترک قابل توجهی را در حوزه آبخیزداری با مردم آغاز کنیم که در بیشتر آنها سهم قابل توجهی از منابع مالی از سوی آنان تامین شد. شاپورزاده، یکی از بزرگترین طرح‌های اجرایی استان در حوزه آبخیزداری را بالغ بر 120 هکتار متعلق به شهرستان آوج دانست و بیان کرد: چهار هزار و 500 متر‌مکعب بند ملاتی، 12 هزار متر‌مکعب گابیون و 2 هزار و 400 متر‌مکعب خشک چین از جمله اقدامات لازم در این حوزه بوده است. معاون آبخیزداری اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری قزوین پروژه‌‌های آبخیزداری را بسیار ارزان و زودبازده برشمرد که با کمترین سرمایه، بیشترین بازدهی را به دنبال دارد. وی همچنین تصریح کرد: امسال حدود 11 هزار متر‌مکعب بند ملاتی و 26 هزار متر‌مکعب گابیون در حوزه آبخیزداری استان انجام شده که این مقدار در آینده با آورده بیشتر در حوزه منابع طبیعی همراه خواهد بود.  کمبود نیروی انسانی در حوزه یگان حفاظت فرمانده یگان حفاظت اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری قزوین هم در این میزگرد، میزان حریق امسال مراتع استان را نسبت به سال 96 با کاهش 65 درصدی اعلام کرد و گفت: براساس آمار و گزارش‌ها، 70 مورد حریق در سال 96 حدود 401 هکتار را در بر گرفت که این میزان امسال 33 مورد و در 121 هکتار بوده است. سرهنگ بهرام ترکاشوند ادامه داد: علت کاهش آتش‌سوزی‌ها آموزش به روستایان و دهیاران بوده است؛ ضمن آنکه با نصب تابلوهای پیشگیری و هشدار دهنده در برخی مناطق مانند طارم سفلی و رودبار الموت، دیوارنویسی، توزیع دفترچه‌های راهنما بین روستاییان و همچنین نصب چند دکل دیده بانی توانستیم ضمن رصد تهدیدها در حوزه جنگل و مراتع، اقدام به مهار آن کنیم. وی اضافه کرد: دستگیری 385 متخلف، کشف 6 مورد بار چوب، توقیف 10 وسیله نقلیه و جمع‌آوری 10 مورد کاشت نهال غیرمجاز براساس تبصره یک ماده 5 از دیگر اقداماتی بود که یگان حفاظت انجام داده است. این مسئول، بیشترین آتش‌سوزی‌های به وقوع پیوسته در استان را مربوط به منطقه الموت دانست و تاکید کرد: سال گذشته بیشترین حریق‌ها مربوط به منطقه طارم سفلی بود که این مسئله بیانگر آن است که تهدیدات موجود هم اکنون به سمت الموت کشیده شده است. ترکاشوند یادآور شد: از نظر لجستیکی و خودرویی در حال تجهیزات موجود هستیم و امسال قرار است چند دستگاه خودروی جدید دریافت کنیم؛ اما از نظر نیروی انسانی با مشکلاتی روبرو هستیم تا جایی که براساس استانداردها باید 50 درصد به ظرفیت نیروی انسانی خود اضافه کنیم.  افزایش فقر خاک و از بین رفتن پوشش گیاهی این میزگرد با بیان دیدگاه‌های معاون فنی اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان ادامه یافت که تاکید کرد: 80 درصد اراضی استان متعلق به دولت و 20 درصد باقیمانده هم به مردم تعلق دارد که همین مسئله باعث شده تا بزرگترین اقدامات صورت گرفته در این حوزه مربوط به منابع طبیعی باشد. محرم رضایی‌زاده ادامه داد: استان قزوین همچنین از میزان منابع ملی خود دارای سه درصد جنگل و سه درصد بیابان بالغ بر 29 هزار هکتار بوده و در عین حال نیز 67 هزار هکتار از اراضی بیابانی آن نیز (شرق بویین‌زهرا تا جنوب آبیک) به کانون ریزگردها تبدیل شده است. به گفته وی، به لحاظ مرغوبیت نیز 35 درصد اراضی قزوین خوب و مطلوب، 45 درصد آن متوسط و 20 درصد باقیمانده نیز با فقر حاصلخیزی روبرو بوده و همچنان نیز این میزان در حال افزایش است. این مسئول در ادامه، مشکل فقر پوشش گیاهی را آغازگر معضلات طرح های مربوط به آبخیزداری عنوان کرد و گفت: نبود گیاه باعث برهنه شدن و فرسایش خاک شده و عدم نفوذ پذیری آب به زمین نیز سبب از بین رفتن منابع آبی زیرزمینی می شود. رضایی زاده افزود: با توجه به اینکه ظرفیت تولید چوب صنعتی در این استان وجود ندارد خوشبختانه ما با پدیده‌ای به نام جنگل خواری، قطع درختان و قاچاق چوب روبرو نیستیم. وی همچنین به وجود 443 هزار هکتار دشت حاصلخیز برای کشاورزی در استان اشاره کرد و یادآور شد: مابقی اراضی موجود نیز برای کاشت محصولات دیم حایز اهمیت است.  نگاه به منابع طبیعی و آبخیزداری باید تغییر کند مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان نیز در این میزگرد اعلام کرد: حوزه فعالیت این اداره با سایر دستگاه ها متفاوت بوده تا جایی که وظیفه ما تنها حفاظت و ارایه خدمات به اراضی و عرصه های ملی است. علی اکبر اسدالهی با اشاره به اینکه کشور ما با تغییرات اقلیمی جدی روبرو بوده و به راحتی نیز می توان تشخیص داد که تاریخ و زمان بارش‌ها و نزولات آسمانی تغییر کرده، ادامه داد: اگر بخواهیم کوچکترین تحولی را در نحوه کشت یا زراعت اعمال کنیم به طور قطع با مقاومت‌هایی روبرو می شویم که همین مسئله کارها را برای ما مشکل می‌کند. وی با بیان اینکه، ما یازمند به تغییر دیدگاه‌های حاکم بر منابع طبیعی خود هستیم؛ افزود: همان‌گونه که مقام معظم رهبری اجازه تخصیص اعتبارات را در این زمینه صادر کرده‌اند؛ این مسئله بیانگر وجود نگرانی و دغدغه ایشان در این زمینه هست. این مسئول اضافه کرد: ما هیچگاه متصور نبودیم که روزی تالاب‌ها و دشت‌های کشور ما به علت بی آبی به نابودی کشانده شوند؛ ضمن آنکه همواره به نظرات کارشناسی کمتر اهمیت داده و از مدیریت یکپارچه نیز دور شده‌ایم. به گفته اسداللهی، اگر امروز از دغدغه منابع آبی صحبت می‌کنیم؛ هنوز سهم مدیریتی را مشخص نکرده‌ایم و این مستلزم اعمال مدیریت یکپارچه است. وی با بیان اینکه، ما هیچ گاه قادر به صفر رساندن بیابان‌زایی در کشور نخواهیم بود؛ تصریح کرد: البته می‌توان با انجام برخی اقدام‌ها از روند افزایش این پدیده جلوگیری کرد. مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان، صحبت نکردن شفاف با مردم از سوی مدیران دستگاه‌ها را یکی از مشکلات اساسی دانست و یادآور شد: مردم براساس سود و منفعت فردی همواره به کاشت محصولات کشاورزی و حتی حفر چاه از گذشته اقدام کرده‌اند تا جایی که امروز مدیران ما با معضلات عظیمی در این رابطه روبرو هستند. اسداللهی ادامه داد: اگر چه نگاه ما امروز به منابع طبیعی تا حدودی بهبود یافته، اما کافی نبوده و باید رسیدگی به این مسئله همواره از دغدغه‌ها و اولویت‌های کاری ما باشد. وی همچنین مهم‌ترین هدف از اجرای طرح‌های آبخیزداری را مشارکت مردم دانست و خاطرنشان کرد: باید همواره تلاش کرد تا آحاد جامعه همراه ما باشند و تاکنون نیز حدود 70 درخواست مردمی در این زمینه داشته‌ایم که در حال تامین اعتبارهای مورد نیاز هستیم.

سه شنبه 13 آذر 1397
04:54:52
 
 
Copyright © 2018 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT