تداخل بافت‌ها و ضرورت توجه ویژه به بافت تاریخی قزوین


فریبا قاسمی
زندگی در بافت‌های فرسوده، معضلات بسیاری را برای شهر به وجود آورده است. از آن جایی که برخی از این بافت‌ها دارای مزیت‌های فرهنگی و تاریخی می‌باشند؛ به همین دلیل نیازمند احیا و مقاوم‌سازی هستند. بناهایی که در بافت فرسوده قرار دارند با گذشت زمان مستهلک شده و کارایی خود را از دست داده‌اند. بنابراین با کوچکترین رخداد نظیر زلزله، آتش‌سوزی و سایر سوانح به نسبت سایر بناهای شهر بیشتر در معرض آسیب قرار می‌گیرند و به دنبال آن خسارت‌های زیادی را به جامعه متحمل می‌‌کنند. از سویی بافت فرسوده شهری به دلیل مغایرت با ضوابط شهرسازی جدید، قدیمی و مستهلک بودن تهدیدی برای شهروندان است. قزوین نیز از جمله شهرهایی است که قریب بر یک هزار و 350 هکتار بافت فرسوده دارد. تراکم ساختمانی بالا، مشکلات بهداشتی، عدم دسترسی آسان به درون بافت، عدم ایستایی، آسیب‌پذیری و معضلات اجتماعی از مشکلات بافت‌های فرسوده است. به همین منظور اداره کل راه و شهرسازی استان با مطالعه، بررسی و در نهایت تشکیل کارگاه آموزشی بازآفرینی بافت فرسوده و محلات ناکارآمد سعی در حیات بخشی این محدوده از استان را دارد. مدیرکل راه و شهرسازی استان در این باره به «ولایت» می‌گوید: هدف از تشکیل کارگاه آموزشی بازآفرینی محدوده‌ها و محلات ناکارآمد مبتنی بر رویکرد اجتماع محور است. شهر قزوین با وجود 6 هزار و 400 هکتار مساحت دارای 532 هکتار بافت فرسوده و سکونتگاه‌های غیر‌رسمی است. بازآفرینی بافت فرسوده در دستور کار مسعود حق‌لطفی می‌افزاید: در سال جاری 15 محله در چهار شهر قزوین، الوند، تاکستان و آوج جهت اجرای طرح بازآفرینی محلات فرسوده و سکونتگاه‌های غیررسمی در برنامه اجرایی این اداره کل قرار گرفته‌اند که در این راستا متناسب با هر محله اقدامات لازم برای جهت طرح، مطالعه و عملیات اجرا در دستور کار قرار دارد. وی با اشاره بر اینکه توجه به بافت‌های فرسوده و قدیمی و رفع مشکلات از اولویت‌های وزارت راه و شهرسازی است؛ تصریح می‌کند: وزارت راه و شهرسازی سازمان‌های زیرمجموعه خود و سایر دستگاه‌های مرتبط را به سمت ساماندهی و بازآفرینی بافت‌های فرسوده و احیای آنها سوق داده است. مدیرکل راه و شهرسازی استان اضافه می‌کند: رویکرد بهسازی و نوسازی شهری از بازسازی و نوسازی و توسعه دوباره به بازآفرینی شهری تبدیل یافته و به صورت فعالیتی یکپارچه و همه جانبه درآمده است. حق‌لطفی ادامه می‌دهد: در پی ابلاغ سند ملی راهبردی احیا و نوسازی بافت‌های فرسوده و ناکارآمد شهری با همکاری شرکت مادرتخصصی شرکت عمران و بهسازی شهری ایران اقدام به شناسایی محلات هدف در استان کرده‌ایم و برنامه بازآفرینی متناسب با شرایط هر شهر و هر محله در حال تدوین است. یکی از روش‌های پیاده‌سازی طرح‌های بازآفرینی شهری روش استفاده از مشارکت دستگاه‌های اجرایی، مردم و بخش خصوصی است. رییس اداره عمران و بهسازی شهری اداره کل راه و شهرسازی استان نیز در این باره می‌گوید: نخستین کارگاه آموزشی کشوری بازآفرینی محدوده‌ها و محلات نارکارآمد مبتنی بر مدل اجتماع محور در استان قزوین با حضور دستگاه‌های اجرایی، شوراها، شهرداری و سازمان‌های مردم نهاد برگزار شد که امیدواریم با همکاری دستگاه‌ها برای اجرای هر چه زودتر طرح‌های بازآفرینی شهری در قزوین اقدام کنیم. رافع ناصری‌فر می‌افزاید: طرح بازآفرینی شهری متفاوت از طرح‌های تفصیلی و جامع شهری است و بیشتر نگاه برنامه‌ای دارد. مرحله اول طرح بازآفرینی شهری گونه‌شناسی از وضعیت شهر و محلات است و برای اجرای این طرح‌ها نیازمند تعامل ویژه‌ای با سایر اقشار و دستگاه‌های اجرایی و سمن‌ها هستیم. وی اضافه می‌کند: رویکرد جدید شرکت عمران و بهسازی شهری ایران، بازآفرینی محلات هدف با استفاده از ظرفیت‌های نهادهای توسعه محله و ستادهای بازآفرینی است. با هماهنگی صورت گرفته با شرکت عمران و بهسازی شهری ایران، نخستین کارگاه آموزشی مرتبط با این موضوع در استان آغاز شده تا بتوان برای اجرای سیاست‌های بازآفرینی اقدام کرد. تداخل بافت‌ها، عامل کم‌توجهی یک کارشناس میراث فرهنگی نیز در‌باره وضعیت بافت تاریخی و ضرورت تفکیک آن از بافت فرسوده می‌گوید: تداخل بافت تاریخی و بافت فرسوده شهری سبب شده تا از اهمیت پرداختن به بافت تاریخی شهر کاسته شود. بافت تاریخی شهر قزوین دارای سابقه طولانی از معماری و شهرسازی پیش از اسلام است که سابقه پرداختن به سامان‌دهی آن در شهر قزوین قدمت قابل توجهی ندارد. محمد جعفری ادامه می‌دهد: متاسفانه تداخل بافت فرسوده و بافت تاریخی، بی‌توجهی به ارزش‌های کالبدی، تاریخی و هویتی برخی بافت‌های تاریخی از سوی بعضی شرکت‌های مداخله‌کننده در امر نوسازی و بهسازی و نیز تعلل سازمان‌های مربوطه در تعیین محدوده‌های تاریخی و تدوین ضوابط و سیاست‌های جدید در نحوه مداخله در آنها، بیش از پیش این عناصر ارزشمند را در انزوا فرو برده است. وی با بیان اینکه علاوه بر بافت تاریخی، ابنیه‌های یادمانی نیز در معرض خطر هستند؛ می‌افزاید: متاسفانه در استان در مقاطع مختلف شاهد از دست رفتن یکی از بناهای میراثی هستیم که برخی از این بناها یا تخریب شده و یا رو به تخریب هستند که مثال مصداقی آن خانه قاجاری رسولی قزوین و چهارتاقی روستای پرسپانچ در شهرستان آوج است. این کارشناس همچنین بر ضرورت تعامل بین دستگاه‌های مسئول به منظور حفظ بافت و ابنیه تاریخی تاکید کرده و اضافه می‌کند: وجود اختلاف و تنش بین دستگاه‌ها سبب تعلل در ساماندهی بافت میراثی شهر می‌شود. چند سال است که به علت اختلاف نظرهای موجود با وجود دفاتر تسهیلگری اقدام موقری برای ساماندهی بافت تاریخی شهر دیده نشده و اکنون این اختلاف نظرها به حوزه‌های دیگر نیز کشیده شده است. بافت تاریخی را با بنای تاریخی اشتباه نگیریم در همین حال، رییس سازمان عمران و مسکن‌سازان قزوین نیز در این باره می‌گوید: بافت تاریخی با ابنیه تاریخی تفاوت دارد. بنا کوچک‌ترین واحد تاریخی است که می‌تواند به صورت یادمانی، مجموعه و تک بنا نماد عینی پیدا کند؛ اما وقتی در خصوص بافت تاریخی سخن می‌گوییم؛ منظور مجموعه‌ای از بافت هستند که از مردم، محله‌ها و شریان‌هایی شکل گرفته‌اند. به عنوان مثال خیابان‌های ملک‌آباد، بلاغی و هلال‌احمر، خیابان‌هایی هستند که گرچه دارای نوسازی در بافت شده‌اند؛ اما هنوز دارای بافت تاریخی هستند. تک بناهای تاریخی از جمله خانه‌ها در این محدوده‌ها به دلایل مختلف تخریب شده‌اند؛ ولی هنوز این محلات دارای بافت تاریخی می‌باشند. مهدیه‌سادات میرناصری با اشاره بر اینکه شهر قزوین از نظر پتانسیل تاریخی بسیار حائز اهمیت است؛ می‌افزاید: قزوین از جمله شهرهایی است که دارای هسته ساسانی است. در معماری پیش از اسلام در قزوین ربض، کهن دژ و شارستان وجود داشته است که شارستان قزوین به محله شهرستان پشت مسجد جامع اطلاق می‌شود و این نشان از آن دارد که این شهر ریشه در تاریخ دارد. وی با اشاره بر اینکه در سیستم مدیریت شهری نگاه‌های متفاوتی نسبت به بافت تاریخی وجود دارد؛ اضافه می‌کند: باید دید که وجود بافت تاریخی برای شهر قزوین فرصت است یا یک تهدید؛ با علم بر اینکه بُن مایه‌های یک شهر باستانی در قزوین وجود دارد. به عنوان مثال امامزاده آمنه خاتون، آرامستان ایلخانی شهر بوده است که هنوز پس از این همه سال یک مرکز زنده شهری است. این کارشناس ارشد مرمت و احیای بناها و بافت‌های تاریخی ادامه می‌دهد: در ساختار شهرسازی مدرن شهر نیز شریان‌های موجود هنوز همان شریان‌های سلجوقی، ایلخانی، صفوی و قاجاری است. به عنوان مثال هنوز مجموعه دولت خانه صفوی به عنوان یک فضای زنده جمعی در حال فعالیت است. شاید در نگهداری و مرمت ابنیه تاریخی عملکرد قابل قبولی نداشته باشیم؛ اما تلاش برای حفظ بافت تاریخی شهر نمره قابل قبولی به خود اختصاص می‌دهد. میرناصری در ادامه به ضرورت وجود پایگاه بافت تاریخی پرداخته و یادآور می‌شود: مهمترین عملکردی که یک پایگاه بافت تاریخی در شهرها دارد؛ مستندسازی معنی شناسایی بافت و ابنیه تاریخی است، به عنوان مثال چه تعداد و در چه محلاه‌ها و پلاک‌هایی خانه قاجاری وجود دارد. وی تصریح می کند: یکی دیگر از وظایف پایگاه بافت تاریخی، نحوه نگهداری و کاربری بخشیدن به این نفایس ارزشمند است که تشکیل پایگاه بافت تاریخی برای شهر قزوین اقدام مثمرالثمری به منظور ساماندهی هر چه بهتر بافت و ابنیه تاریخی شهر است. * بی‌شک توجه ویژه به بافت تاریخی قزوین و تفکیک آن از بافت فرسوده که هدف طرح بازآفرینی شهری قرار گرفته است؛ می‌تواند زمینه احیای گسترده بافت تاریخی را در محله‌های شهری قزوین فراهم آورد. تقویت پایگاه بافت تاریخی و نیز تاسیس شهرداری ویژه این بافت می‌تواند احیای این بافت را تسریع نماید؛‌ همچنانکه اجرای طرح‌هایی خیابان محور در دل ِ بافت تاریخی و یا بی‌توجهی به ضوابط حاکم بر حریم ابنیه تاریخی و تداخل در بافت جمعیتی محله‌های تاریخی، این فرصت را به تهدید تبدیل کرده و زمینه را برای از دست رفتن بافت‌های تاریخی قزوین فراهم می‌سازد.

يكشنبه 11 آذر 1397
04:56:18
 
 
Copyright © 2018 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT