لغت‌نامه گویای دهخدا از نفس افتاد


مریم بهبهانی‌فر ـ دکتر سیدمحمد دبیرسیاقی چهره نامور فرهنگ و ادب ایران، شاگرد برجسته علی‌اکبر خان قزوینی (دهخدا)، استاد مسلم ادبیات پارسی، سحرگاه شانزده مهر ماه، چشم از جهان فرو بست و به حیات ابدی پیوست. این استاد فرزانه در سال 1298 خورشیدی در قزوین به دنیا آمد و از نخستین دستیاران دهخدا در نگارش لغتنامه بزرگ دهخدا بود.
از این شخصیت علمی که علاوه بر دانشگاه‌های تهران و قزوین، در دانشگاه‌های چین و مصر هم تدریس داشته بیش از یکصد تالیف و 500 مقاله در حوزه‌های ادبی، تاریخی و جغرافیایی به جای مانده است. در پی درگذشت تاسف‌برانگیز این استاد برجسته، در‌باره شخصیت و آثار متعدد دکتر دبیرسیاقی با شماری از اساتید فرهنگ و ادب استان به گفت‌و‌گو نشستیم.  مرحوم دبیرسیاقی به لحاظ علمی و اخلاقی یگانه بود دکتر قاسم انصاری از اساتید برجسته ادبیات قزوین که به کتابخانه گویا هم شهرت دارد؛ در کمال تواضع و فروتنی با تسلیت درگذشت بزرگترین و بهترین یادگار علی‌اکبر دهخدا به «ولایت» می‌گوید: دبیرسیاقی از سال 1326 همکار صمیمی و صادق مرحوم دهخدا بوده و از آن دوران 51 جزوه یکهزار صفحه‌ای به یادگار مانده است. او با تاکید بر اینکه مرحوم دکتر دبیرسیاقی به لحاظ علمی و اخلاق، یگانه بوده و نظیر نداشت؛ تصریح می‌کند: ایشان انسانی مومن و شریف و متواضع بودند و بیش از 500 مقاله از ایشان به یادگار مانده که از این حجم ارزشمند مقاله‌ها، تنها 50 اثر آن، توسط مرحوم نقی افشاری مدیر انتشارات حدیث قزوین جمع‌آوری و به چاپ رسید. دکتر انصاری با بیان این مطلب که آثار به جای مانده از مرحوم دبیر‌سیاقی در حوزه ادبیات فارسی، تاریخ و جغرافیای ایران و قزوین است؛ می‌‌افزاید: تمامی آثار ایشان توسط ناشرین معتبر در تهران و قزوین به چاپ رسیده و در دسترس دوستداران فرهنگ و ادب هست و آن‌ها می‌توانند با تهیه این آثار ارزشمند، صداقت را در آثار مرحوم دبیرسیاقی دریابند. او با اشاره به عشق و علاقه‌ای که مرحوم دبیرسیاقی به زادگاه خود قزوین داشتند؛ بیان می‌کند: ایشان پس از بازنشستگی، خانه و زندگی خود را از تهران به قزوین منتقل و در آنجا هم کتابخانه مجهزی را تاسیس می‌کنند و در اختیار پژوهشگران قرار می‌دهند. حتی یکسال هم دانشجویان دانشگاه بین‌المللی قزوین در منزل این استاد گرانقدر، شاهنامه را آموزش دیدند. انصاری با بیان این که محفل ادبی منزل دکتر دبیر‌سیاقی سال‌ها پای برجا بود و ایشان در این محافل همواره با رویی گشاده پذیرای میهمانان بودند؛ خاطرنشان می‌کند: در این مجالس که شاید 20 سال تداوم داشت؛ متون متعددی همچون تاریخ بیهقی، شاهنامه فردوسی، دیوان عنصری، دیوان فرخی یزدی، مورد بازخوانی قرار گرفت و از سطح علمی و ادبی بسیار بالایی برخوردار بود. البته استاد دبیر‌سیاقی هم در کمال عشق و علاقه و به صورت منظم، چراغ این محفل را روشن نگه داشته بود. او ادامه می‌دهد: دکتر دبیرسیاقی در مجالس ادبی که در منزل ایشان برگزار می‌شد؛ هرگز اجازه نمی‌داد افراد حاضر در مراسم، در پذیرایی‌ها به ایشان کمک کنند و از انجام این کار بسیار لذت می‌برد. این استاد برجسته حوزه ادبیات عرفانی اضافه می‌کند: دکتر دبیرسیاقی خط بسیار زرینی داشت. بدون شک هیچ فرد دیگری نیز در فروتنی، دانش و فضیلت‌های علمی و اخلاقی نمی‌تواند جانشین ایشان شود. انصاری همچنین یادآور می‌شود: اگر چه برای قدرشناسی و تجلیل از این چهره فرهیخته حوزه علم و فرهنگ از سوی انجمن‌های ادبی و دانشگاه شهید بهشتی، بزرگداشت‌هایی برگزار شد و مجله بخارا هم یک شب از نشست‌های ادبی خود را به این شخصیت اختصاص داد؛ ولی استاد هیچگاه در این محافل شرکت نمی‌کردند. ایشان معتقد بودند که هر چه در راه علم و دانش انجام داده‌اند با هدف خدمت به مردم بوده است، دبیرسیاقی تنها برای بزرگداشتی که به نام ایشان در دانشگاه شهید بهشتی برگزار شد؛ یک دست نوشته به من داد که در آنجا قرائت کنم و در آن مطلب هم تاکید کرده بود که تمامی پژوهش‌ها و کارهایی که در حوزه ادبیات انجام داده‌اند؛ تنها برحسب علاقه به مردم و کشور عزیزش ایران بوده و توقعی از دیگران ندارد.  دکتر دبیرسیاقی استادان زیادی را تربیت کرده است مدیرکل میراث فرهنگی استان نیز درباره شخصیت علمی دکتر دبیرسیاقی به «ولایت» اظهار می‌کند: شخصیت ایشان هم وجه ادبی و علمی و هم وجه اخلاقی و انسانی دارد که مرحوم دکتر دبیر سیاقی در هر دو زمینه اخلاقی و علمی به حد کمال رسیده بودند. محمدعلی حضرتی بیان می‌کند: دبیرسیاقی در دوران حیات و دوران جوانی، زمانی بزرگ‌ترین استادان، ادیبان زمان، بزرگان حوزه علمیه و دانشگاه همچون: دکترها فروزانفر، صفا، معین، آیت‌اله فاضل و آیت‌اله عصار را درک کرده بود. او ادامه می‌داد: مرحوم دبیرسیاقی با بزرگان حوزه علمیه، دانشگاه و محققان آزادی که چهره‌های دانشگاهی نبودند؛ ولی شخصیت ممتاز علمی داشتند؛ همچون مرحوم علی‌اکبر دهخدا، مرحوم عباس اقبال آشتیانی و پورداود که همگی هم شخصیت‌های طراز اول علمی محسوب می‌شوند؛ ارتباط نزدیکی داشت و از محضر آن‌ها درس گرفته است. این شاعر و پژوهشگر علوم ادبی خاطرنشان می‌کند: آثاری که از مرحوم دبیرسیاقی باقی مانده همانند تصحیح دیوان منوچهری و فرخی پس از گذشت سال‌ها همچنان جزو متون دست اول و بی‌نظیر می‌باشد و به لحاظ علمی هیچ پژوهشگری نتوانسته به آن حتی یک حرف اضافه کند و یا تصحیحی کامل‌تر از آن ارایه دهد. حضرتی با تاکید بر اینکه، مرحوم دبیرسیاقی به لحاظ علمی و در کار تدریس از استادان بی‌نظیر و بسیار فرهیخته ایران و بسیاری از دانشگاه‌های تهران بوده، اضافه می‌کند: این استاد ارجمند در دانشگاه عین الشمس قاهره و دانشگاه پکن نیز تدریس داشته و استادی شاگرد‌پرور بوده که توانسته است شخصیت‌های زیادی را تعلیم دهد که هر کدام امروز به استادان برجسته دانشگاهی تبدیل شدند. او با بیان اینکه، مقاله‌های به جای مانده از مرحوم استاد دبیرسیاقی در جایگاه ممتاز علمی هستند؛ تصریح می‌کند: مقالات ایشان در کمال دقت علمی و پژوهشی نگارش شده و الگو و مدل تحقیقاتی هستند. این پژوهشگر حوزه فرهنگ یادآور می‌شود: دکتر دبیرسیاقی به لحاظ اخلاقی بی‌نظیر بودند و بسیار سالم زندگی می‌کردند و در رفتار ایشان وارستگی محض و منش اجتماعی ویژه‌ای دیده می‌شد که شخصیت ایشان را برجسته و متفاوت ساخته است. حضرتی از تواضع و فروتنی دکتر دبیرسیاقی در برقراری ارتباط با دیگران سخن به میان آورده و می‌افزاید: ایشان حتی در برقراری ارتباط با کودکان خردسال بسیار متواضع بودند و کودکان هم همواره جذب شخصیت برجسته ایشان می‌شدند. او با اشاره به این مطلب که دبیرسیاقی منزل خود را از زعفرانیه تهران به قزوین انتقال داده بودند؛ می‌گوید: ایشان دل بزرگی داشتند و با حوصله و رویی گشاده کتابخانه شخصی خود را ساعت‌ها به دانشجویان علاقمند پژوهش اختصاص می‌داد. این شاعر و محقق قزوینی ادامه می‌دهد: دکتر دبیرسیاقی نسبت به حفظ آثار تاریخی قزوین حساسیت ویژه‌ای داشتند و حتی کتابی نیز با عنوان «سیر بنای شهر قزوین و بناهای آن» تالیف کرده بودند. حضرتی ادامه می‌دهد: مرحوم دبیرسیاقی نسبت به رویدادهای شهری که برای آثار تاریخی قزوین رخ می‌داد؛ بسیار حساس بودند. حتی در ماجرای جلوگیری از احداث خیابان شهید انصاری با وجود کهولت سن که در آن زمان در 93 سالگی به سر می‌بردند، درباره اهمیت مسجد حیدریه، محله بلاغی صحبت‌های زیادی داشتند و مخالفت خود را با این طرح شهری اعلام کردند. او اضافه می‌کند: مرحوم دبیرسیاقی در موضوع احداث پارکینگ سعدالسلطنه نیز حضور موثری داشتند و بسیار دلسوزانه درباره خانه عبدالوهاب سخنانی را بیان کردند و آن را بخشی از هویت شهر دانستند و تمام این خدمات راهم بدون هیچ گونه چشمداشت مالی انجام می‌دادند. حضرتی با اشاره به تالیف‌های دکتر دبیرسیاقی عنوان می‌کند: از این چهره علمی بیش از یکصد و 30 عنوان کتاب به چاپ رسیده که 9 جلد آن‌ها در حوزه مالیات است. البته تصحیح دیوان منوچهری او برای تمامی نسل‌ها کاربرد دارد. او خاطرنشان می‌کند: از مرحوم دبیرسیاقی در تصحیح متون و ترجمه برخی متون کهن در حوزه فرهنگ‌نویسی، قزوین‌پژوهی آثار درخشانی به یادگار ماند که در بسیاری از دانشگاه‌های ادبیات فارسی و ادبیات عرب مورد استفاده هستند. مدیرکل میراث فرهنگی استان همچنین اضافه می‌کند: مرحوم علی‌اکبر دهخدا در وصیت‌نامه خود از 3 نفر دکتر معین، دکتر جعفر شهیدی و دکتر دبیرسیاقی نام می‌برد وکار تکمیل لغتنامه فارسی را به این سه بزرگوار می‌سپارد که این نیز از افتخارات دکتر دبیر سیاقی بوده است.  از دبیرسیاقی 20 جلد تصحیح متون برجای مانده است دکتر حمید عابدی‌ها، از دانشجویان دکتر دبیرسیاقی نیز درباره ویژگی‌های شخصیتی و علمی این استاد فرهیخته حوزه ادبیات فارسی در گفت‌وگوبا خبرنگار ولایت اظهار می‌کند: این شخصیت بزرگوار پس از دکتر معین، دکتر خانلری و دکتر زرین‌کوب، دومین نسلی بود که تحصیلات دانشگاهی داشت و مدرک دکتری دریافت کرده بود. وی با بیان این مطلب که مرحوم دبیرسیاقی در دوران حیات، مسئولیت‌‌های زیادی هم داشته است؛ می‌گوید: ایشان علاوه بر آنکه معلم بودند؛ سال‌ها نیز کارمند وزارت دارایی، معاون وزیر دارایی و مدیرکل گمرک بودند؛ ولی برحسب عشق و علاقه‌‌ای که به ادبیات داشتند؛ برای تعلیم در این رشته به مرحوم دهخدا مراجعه کردند. عابدی‌ها ادامه می‌دهد: مرحوم دبیرسیاقی از 18 سالگی تصحیح لغت فرس اسدی طوسی را آغاز کرد و این نشان می‌دهد که گرایش استاد همواره به سمت لغت و زبان بوده از این‌رو به صرافت می‌توان مرحوم دبیرسیاقی را لغت‌شناس دانست. او با بیان این مطلب که مرحوم دبیرسیاقی با اهدای 200 جلدکتاب به دانشگاه پکن، بنیانگذار کرسی ادبیات فارسی در این دانشگاه بوده است؛ اضافه می‌کند: مرحوم دبیرسیاقی به همراه دکتر ستوده پرچم ادبیات فارسی را در این کشور برافراختند، همچنین در کشورهای آمریکا، هند و چین سخنرانی‌های زیادی در حوزه فرهنگ، تاریخ و ادبیات ایران داشته‌اند. این پژوهشگر علوم ادبی با بیان این مطلب که تالیف‌های دکتر دبیرسیاقی در 3 زمینه تصحیح، ترجمه‌های ادبی و قزوین‌شناسی بوده است؛ می‌افزاید: از مرحوم دبیرسیاقی حدود 15 تا 20 جلد تصحیح متون به جای مانده که از جمله آن‌ها می‌توان به دیوان «شاه دایی شیرازی» و تصحیح «نزهه القلوب» مرحوم حمداله مستوفی اشاره کرد. عابدی‌ها ادامه می‌دهد: از ترجمه‌های ادبی مرحوم دبیرسیاقی می‌توان به گل‌ها و ریاحین در ادبیات فارسی و ماده‌های تاریخی اشاره کرد که کتاب اخیر به لحاظ مضمونی ابیاتی هستند که بیانگر تاریخ وفات، تولد و تاجگذاری سلاطین است. از او نیز دفتر شعری به نام «رگ رگی زین آب شیرین و آب شور» بر جای مانده است. او همچنین یادآور می‌شود: از مرحوم دبیرسیاقی تالیفاتی در زمینه قزوین‌شناسی و خانه‌های قزوینی به یادگار مانده که در آن کتاب به صورت مستقل به موضوعاتی درباره سرزمین و تاریخ و فرهنگ قزوین پرداخته است.

چهارشنبه 18 مهر 1397
08:04:27
 
 
Copyright © 2018 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT