دشت قزوین و چاه‌هایی که بر بحران آب، دامن می‌زند


ناصر نیلی
قزوین نیز مانند بسیاری از استان‌های کشور سالیانی است با مشکل کم‌آبی دست و پنجه نرم می‌کند. در سال‌های اخیر، تلاش‌هایی برای عبور از این وضعیت در استان آغاز شده تا شاید بتواند در کمرنگ کردن معضلات این حوزه موثر واقع بشود؛ اما بحران آب آنگونه است که چیره شدن بر آن، به سادگی ممکن نیست. از جمله این تلاش‌ها که در این سال‌ها در جریان بوده و در سال جاری نیز تشدید شده‌اند؛ انسداد چاه‌های غیرمجاز در کنار نصب کنتور بر چاه‌های مجاز، اصلاح الگوی کشت و ممنوعیت کشت محصولات پرآب بر به همراه اجرای سیستم‌های نوین آبیاری در اراضی کشاورزی و همچنین کاهش کشت محصولات پرآب بر است. به باور کارشناسان، با توجه به تشدید بیابانی‌شدن اراضی در کنار فرونشست دشت قزوین به دلیل خشکسالی و بهره‌برداری بیش از اندازه از منابع آبی، نیاز است تا این اقدامات بویژه انسداد چاه‌های غیرمجاز تشدید پیدا کرده و با سرعت و وسعت بیشتری تداوم داشته باشند. گرچه برخی دیگر از جمله پرفسور کردوانی، پدر کویرشناسی ایران معتقد است انسداد 6 هزار چاه غیرمجاز در قزوین بدون تامین اشتغال کشاورزانی که در نتیجه این اقدام بیکار می‌شوند؛ سبب از دست رفتن اشتغال 70 هزار خانوار روستایی در استان خواهد شد. قزوین، پیشگام انسداد چاه‌های غیرمجاز در کشور با این همه، معاون هماهنگی امور عمرانی استاندار قزوین با تاکید بر اینکه، قزوین از پیشگامان انسداد چاه‌های غیرمجاز و برخورد با عوامل حفر این‌گونه چاه‌هاست؛ می‌گوید: باید اذعان کرد که حتی یک چاه غیر‌مجاز جدید در استان حفر نمی‌شود و همه چاه‌های فرم پنج به طور کلی مسدود شده و سه هزار حلقه کنتور هوشمند بر روی چاه‌های فرم یک نیز نصب شده است. علی فرخزاد می‌افزاید: یکی دیگر از اقدامات خوب دولت تدبیر امید در راستای جلوگیری از فرونشست زمین و افت آب‌های زیر‌زمینی در استان اختصاص 60 میلیون متر‌مکعب آب از سد طالقان برای مصرف شرب است. وی ادامه می‌دهد: پس از عملیات اجرایی این طرح بزرگ 14 شهر و 195 روستا از طریق تغزیه آب شرب خواهند شد و تمام قطعی و افت فشار آب در شهرهای استان از بین رفته و برداشت آب از ذخایر زیر‌زمینی در جهت مصرف خوراکی برای این چهارده شهر و 195 روستا به صفر خواهد رسید. به گفته‌ی معاون استاندار، بخش زیادی از مشکل کم‌آبی در استان به مصرف 91 درصدی آب توسط بخش کشاورزی و نداشتن الگوی کشت مربوط می‌شد که در همین جهت و با همکاری جهاد کشاورزی اصلاح الگوی کشت در برخی از مناطق استان و اجرای ممنوعیت کشت محصولات پر آب بر در تمامی مناطق استان آغاز شده است. فرخزاد اضافه کرد: از دیگر اقدامات انجام شده در این حوزه می‌توان به اصلاح حق آبه کانال آب رسانی اشاره کرد که متاسفانه این اصلاحات از 43 سال پیش هیچ بازنگری نشده بوده است. وی یادآور شد: تخصیص 25 میلیون لیتر متر مکعب آب از رودخانه شاهرود به استان که مجوز آن در سال 87 داده شده بود طی 10 سال گذشته بدون پیگیری رها شده بود؛ اما بالاخره با پیگیری‌های انجام شده، وزیر نیرو اجازه برداشت آن را صادر کرد و امیدواریم با این حق‌آبه بتوانیم حاشیه این رودخانه را بویژه در منطقه طارم‌سفلی از خشکی نجات داده و جان دوباره‌ای به این منطقه ببخشیم. اضافه برداشت 680 میلیون متر‌مکعبی آب در قزوین «سالانه 2 میلیارد و 600 میلیون متر مکعب آب در استان مصرف می‌شود که 76 درصد آن از سفره‌های زیر‌زمینی تامین می‌شود.» این جمله، فرازی از اظهارات مدیرعامل آب منطقه‌ای قزوین است که نشان می‌دهد به هر میزان از آب سفره‌های زیر‌زمینی کاسته شود؛ بر دامنه بحران آب در استان نیز افزوده خواهد شد. حمید پویا با بیان اینکه، از این میزان 600 میلیون متر‌مکعب از آب‌های سطحی و سایر از منابع زیرزمینی تامین می‌شود؛ می‌گوید: نیمی از آب‌های سطحی مورد مصرف استان معادل 300 میلیون متر‌مکعب از طریق سد طالقان تخصیص می‌یابد و سایر نیز از رودخانه‌های ابهر رود، خررود، حاجی عرب و برخی قنوات و چشمه‌ها تهیه می‌شود. وی به تفکیک مصارف آب در استان اشاره کرده و می‌افزاید: 91 درصد آب مصرفی استان به بخش کشاورزی اختصاص دارد؛ پنج درصد در بخش شرب و خانگی مورد مصرف قرار می‌گیرد و سهم بخش خدمات و صنعت نیز چهار درصد است. مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای قزوین تصریح می‌کند: میزان مصرف آب در استان مانند دیگر نقاط از سهمیه تعیین شده بیشتر است؛ بنابراین باید به سمت اصلاح الگوی مصرف برویم. پویا ادامه می‌دهد: براساس مصوبه وزارت نیرو میزان برداشت استاندارد از آب‌های زیر زمینی دشت قزوین 870 میلیون متر‌مکعب است که هم‌اکنون این میزان برداشت برابر است با یک میلیارد و پانصد و پنجاه میلیون متر‌مکعب که باید 680 میلیون متر‌مکعب آن کاهش یابد که در ‌حال برنامه‌ریزی برای تحقق آن تا پایان برنامه ششم توسعه هستیم. وی در ادامه انسداد چاه‌های غیرمجاز را که بعد از سال 85 حفر شده‌اند؛ یکی از راه‌های کاهش مصرف آب‌های زیرزمینی استان عنوان کرده و اضافه می‌کند: یک هزار و 702 چاه غیرمجاز مشمول فرم پنج در استان وجود دارد که از سال 93 برای انسداد اقدام شده و 52 مورد آن باقی مانده که بزودی با حکم دستگاه قضایی مسدود خواهند شد. صرفه جویی 287 میلیون متر‌مکعبی آب با انسداد چاه‌ها این مسئول با بیان اینکه، تاکنون 2 هزار و 86 حلقه چاه نیز مسدود شده است که با صرفه‌جویی 287 میلیون متر‌مکعبی همراه بوده است؛ یادآور می‌شود: 211 حلقه چاه نیز از ابتدای امسال در استان مسدود شده است. پویا تاکید می‌کند‌: در گاهی اوقات برای انسداد چاه‌ها با مقاومت کشاورزان و اهالی روستاها روبرو هستیم؛ در صورتی که آنان باید منفعت بلند‌مدت را به کوتاه‌مدت ترجیح دهند و بدانند تداوم حیات کشاورزی و زندگی آنان به این اقدام وابسته است. وی خاطرنشان می‌کند: تعیین و تکلیف چاه‌های دارای مجوز یا فرم یک نیز از راه‌های مهم کاهش برداشت ذخایر آبی است و ما باید میزان مصرف این چاه‌ها را به 25 متر‌مکعب در شبانه‌روز کاهش دهیم. مدیرعامل آب منطقه‌ای قزوین همچنین با اشاره به وجود هشت هزار و 200 حلقه چاه در سطح استان، می‌گوید: بدلیل شرایط جغرافیایی و زیست محیطی 217 حلقه چاه فرم یک در استان باید پر شوند. پویا با بیان اینکه تاکنون 1600 کنتور هوشمند بر روی چاه‌های مجاز آب استان نصب و جانمایی شده است؛ می‌افزاید: 971 کنتور هوشمند برای کنترل مصرف آماده نصب بر روی چاه‌های فرم یک در استان که صنعتی، دامداری، کشاورزی، شرب و روستایی هستند؛ می‌باشد. وی، میزان کسری مخزن آب دشت قزوین را 370 میلیون متر‌مکعب در سال عنوان کرده و اضافه می‌کند: اگر شاهد اجرای طرح احیا و تعادل بخشی آب این دشت نبودیم سالیانه با آفت 170 سانتیمتری آب‌های زیرزمینی مواجه خواهیم بود. این مسئول با تاکید بر اینکه، با اجرای این طرح افت آب‌های زیر زمینی دشت قزوین به 90 سانت کاهش یافته است که در پایان برنامه ششم توسعه این رقم باید به صفر برسد؛ ادامه می‌دهد: از سال 93 تا کنون 236 مورد دستگاه و ادوات غیر‌مجاز حفاری چاه در استان توقیف شده است که همگی به دستگاه‌های قضایی تحویل داده شده‌اند. پویا همچنین تصریح می‌کند: با اجرای این طرح‌ها میزان فرونشست زمین در خیلی از نقاط دارای مشکل کاهش یافته است. ـ 200 هزار هکتار از اراضی قزوین قابلیت آبیاری مدرن دارند اما یکی دیگر از طرح‌ها برای کاهش میزان آب مصرفی در حوزه کشاورزی، تجهیز مزارع کشاورزی استان به سامانه‌های نوین آبیاری است. مدیر امور آب و خاک و مهندسی سازمان جهاد کشاورزی قزوین در‌باره اقدامات انجام شده بدین منظور می‌گوید: در سال جاری تاکنون سه هزار و 600 هکتار از اراضی کشاورزی استان به سامانه‌های نوین آبیاری مجهز شده‌اند که پیش‌بینی می‌شود این رقم تا پایان امسال به 10 هزار هکتار افزایش یابد. احمد مستخدمی می‌افزاید: براساس سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی باید سالانه 6 هزار هکتار از اراضی کشاورزی قزوین به آبیاری نوین تجهیز شوند که این میزان براساس مصوبات سفر رییس‌جمهوری به 10 هزار هکتار افزایش یافته است. وی ادامه می دهد: تا به امروز حدود 37 هزار هکتار از مزارع و باغ‌های استان به آبیاری نوین مجهز شده‌اند که این رقم با طرح‌های در دست اجرای به زودی به 45 هزار هکتار افزایش می‌یابد. این مسئول اضافه می‌کند: میانگین سالانه تجهیز سطوح زراعی و باغی استان در سال‌های گذشته چهار هزار و 500 هکتار بوده است؛ اما امیدواریم با رفع موانع و مشکلات پیش‌رو 10 هزار و 500 هکتار مصوبه امسال را پیاده و اجرا کنیم. مستخدمی با اشاره به مشکلات باغداران و کشاورزان در تجهیز مزارع خود به سیستم‌های آبیاری نوین، یادآور می‌شود: افزایش قیمت ادوات سیستم آبیاری نوین به علت نوسانات قیمت دلار و همچنین کمبود و احتکار این ادوات در بازار مصرف‌کننده از بزرگترین مشکلات در این حوزه است که امیدواریم با تامین مواد اولیه توسط پتروشیمی‌ها این طرح‌ها با سرعت تداوم یابند. مستخدمی تصریح می‌کند: این طرح‌ها علاوه بر ارتقای عملکرد، موجب صرفه‌جویی قابل توجه و حداقل 30 درصدی در مصرف در مزارع و باغات می‌شوند. وی در ادامه توضیح می‌دهد: سازمان جهاد کشاورزی استان برای مبارزه با بهره‌برداری‌های غیر‌مجاز از آب‌های زیر‌زمینی و چاه‌های فاقد مجوز با همکاری شرکت آب منطقه‌ای اتخاذ سیاست عدم ارائه هرگونه تسهیلات و خدمات کشاورزی به متخلفان را در پیش گرفته و کشاورزان را به اجرای روش‌های نوین آبیاری که دولت برای آنها یارانه بسیار خوبی را در نظر گرفته است؛ هدایت می‌کند. مدیر امور آب و خاک و مهندسی سازمان جهاد کشاورزی استان همچنین عنوان می‌کند: قزوین پس از دشت مغان دومین دشت حاصلخیز کشور را در خود جای داده است؛ از این‌رو باید کانون اجرای طرح‌های آبیاری نوین باشد تا هم شاهد ارتقای عملکرد محصولات بوده و هم مصرف آب در دشت کاهش یابد تا بتوانیم حیات کشاورزی را در منطقه حفظ کنیم. آیا اقدامات صورت گرفته و طرح‌ها و برنامه‌های در دست اجرا به منظور کاهش مصرف آب در حوزه کشاورزی می‌تواند سبب برون افت استان از بحران آب شود؛ موضوعی است که باید در انتظار به نتیجه رسیدن اقدامات دستگاه‌های اجرایی در این رابطه نشست.

چهارشنبه 4 مهر 1397
04:55:43
 
 
Copyright © 2018 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT