روز خبرنگار و دغدغه‌های بانوان روزنامه‌نگار


مریم بهبهانی‌فر
در دنیای کنونی که عصر ارتباطات نام گرفته است؛ رسانه‌ها با انتقال پیام می‌توانند در برقراری تعاملات ایفای نقش کنند. در این میان خبرنگاران و روزنامه‌نگاران به عنوان سفیران اطلاع‌رسانی همواره در تلاش هستند با خلق بهترین آثار و واژه‌ها دردها و مشکلات همه مردم را بازگو کند، صاحبان‌اندیشه و قلمی که وقتی به مشکلات خود می‌رسند؛ نمی‌نویسند. تا آنجایی که اگرچه خبرنگار واژه‌ای آشنا برای همه است، اما هنوز بسیاری از مردم مرارت‌ها و دشواری‌های این شغل پرمخاطره را نمی‌دانند؛ در حالی که خبرنگاری سکه‌ای دورو است؛ با وجود آنکه با ذوق و هیجان همراه می‌باشد؛ ولی همیشه استرس‌هایی در آن وجود دارد که ذهن خبرنگار به آن درگیر است. در این میان اگر همکاری دستگاه‌های بخش دولتی و خصوصی هم نباشد؛ بر چالش‌های کاری یک خبرنگار افزوده می‌شود. مطبوعات به عنوان رکن چهارم دموکراسی می‌توانند علت‌ها و دلایل فرهنگی، اقتصادی و سیاسی بحران‌ها را برای حاکمیت تبیین سازند و کمک کار دولت‌ها در ایفای وظایفشان ازجمله پیشبرد امر مهم توسعه‌ی همه جانبه باشند و به ابزار و عناصر مهمی برای گسترش تنوع و تکثر فرهنگ‌ها و جهان‌نگری‌های گوناگون تبدیل شوند. اما با وجود اهمیت جایگاه مطبوعات در جوامع بشری و با وجود آنکه فردی باید وارد عرصه پرمخاطره روزنامه‌نگاری شود که علاوه بر داشتن استعداد ذاتی از هنر واژه‌‌گزینی، شم خبری، حوصله‌ی زیاد، نگاه موشکافانه و دقیق برخوردار باشد و سعی کند با پرهیز از احساسات، رویدادها را آن‌گونه که رخ داده منتشر نماید. روز خبرنگار فرصتی ایجاد کرد تا با برگزاری میزگردی صمیمانه با حضور برخی از فعالان مطبوعاتی؛ کبری درویش پیشه مدیر مسئول و صاحب امتیاز هفته‌نامه مادران ودختران، منیژه زیرک سردبیر هفته‌نامه فروردین امروز و محبوبه امیدوار دبیرخبر هفته‌نامه مینودر در ولایت به بررسی دغدغه‌های بانوان روزنامه‌نگار بپردازیم.  ولایت ـ در شرایط فعلی وضعیت کاری در رسانه‌های مکتوب محلی و کشوری را چگونه ارزیابی می‌کنید یا به عبارتی دیگر این رسانه‌ها برای ادامه حیات با چه چالش‌هایی روبرو هستند. درویش پیشه: حال رسانه‌های مکتوب کشور، خوب نیست و این وضعیت با توجه به گستره توزیع آن‌ها یعنی محلی و یا سراسری در یک محور است و بی‌شک اصلی‌ترین و بدیهی‌ترین عامل این وضعیت نابسامان، عدم توجه جدی دولت به رسانه‌ها‌ی مکتوب است و اگر این روال ادامه یابد و دستگاه‌های متولی در حوزه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تغییر نگاه و تغییر جهت ندهند؛ در آینده بسیار نزدیک چراغ رسانه‌های کاغذی یکی پس از دیگری خاموش می‌شود. به گفته کبری درویش‌پیشه اگر نگاهی به تحولات درونی جامعه در همین چند هفته گذشته داشته باشیم؛ کاغذ که اولین نیاز یک رسانه مکتوب است؛ در بازار موجود نیست و اگر باشد، نرخ‌های متفاوت و چندگانه آن توان مانور صاحب رسانه را سلب می‌کند که این وضع بد، نه تنها صاحبان نشریات مکتوب بخش خصوصی را هم آزار می‌دهد و حتی روزنامه‌های دولتی را نیز در فشار قرار داده است. همچنین نگاه به میزان یارانه‌های پرداختی از سوی معاونت مطبوعات داخلی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نشان می‌دهد؛ بسیاری از نشریات محلی در طول سال‌های گذشته حتی یک ریال از سوی دولت دریافت نکرده‌اند و از هیچگونه حمایت مادی برخوردار نبوده‌اند. منیژه زیرک: در این باره از گفته‌ معروف استاد شمس الواعظین، روزنامه نگار پیشکسوت وام می‌گیرم؛ "روزنامه‌نگاری در ایران راه رفتن بر روی میدان مین است." او این را سال‌ها پیش گفته بود، زمانی که در برهه‌ای توقیف فله‌ای روزنامه‌‌های مختلف صورت گرفت و از همان زمان خزان مطبوعات رقم خورد. آنجا که به گفته شمس الواعظین از همان زمان به دلیل توقیف رسانه‌های داخلی مستقل که به صورت شفاف با مردم سخن می‌گفتند؛ مردم برای دسترسی به اطلاعات، رسانه‌های خارجی را جایگزین کردند. اکنون از آن روزها، سال‌ها می‌گذرد، مطبوعات به دلیل محدودیت، دیگر ساختار نظارتی و افشاگری خود را از دست داده و به همین ترتیب رفته رفته، اعتماد مخاطب را نسبت به خود از دست داده‌است، نتیجه چه می‌شود؟ بی‌اثری و کاهش سرانه روزنامه‌خوانی و همین طور کاهش امنیت شغلی خبرنگار که حیات و مماتش به رغبت مخاطب گره خورده است. گرچه شرایط اقتصادی حاکم بر کشور را نمی‌توان نادیده گرفت که بر همه امور تاثیر گذاشته ‌است، تا آنجا که هر از گاهی از بسته شدن روزنامه‌ای به دلیل مشکلات مالی خبر می‌رسد و روزنامه‌ای در صفحه نخست خود از مخاطبان، کمک مالی طلب می‌کند. البته شرایط برای نشریات محلی بغرنج‌تر است؛ هزینه روزنامه‌داری نشریات محلی به مراتب سخت‌‌تر است. روزنامه‌دار برای ادامه حیات، به آگهی‌های دولتی وابسته‌تر است؛ بنابراین روزنامه‌نگار برای تامین حداقل‌های معیشتی مجبور می‌شود، از رسالت خود فاصله بگیرد و مداح صاحب قدرت شود؛ نه صدای مردم. دیگر مخاطب محلی انگیزه‌ای برای مطالعه ندارد؛ چون در صفحات نشریات به جای بیان خواسته‌هایش، تنها تریبون صاحبان قدرت را می‌بیند. برای همین است که روزبه روز شهروندان نسبت به نشریات محلی بی‌رغبت‌تر می‌شوند. در حال حاضر، نشریات محلی، به دلیل نزدیکی به قدرت و فاصله گرفتن از مردم، اثرگذاری خود را از دست داده‌اند؛ به گونه‌ای که اگر اکنون نشریات محلی در قزوین تعطیل شوند؛ آب از آب تکان نمی‌خورد. محبوبه امیدوار: حال این روزهای نشریات نه زیاد خوب و نه زیاد بد است و این مساله در درجه اول به اقتصاد نشریات برمی‌گردد و در درجه دوم اتفاقی است که در شیوه اطلاع‌رسانی در دنیا می‌بینیم و آن راه‌اندازی رسانه‌های مجازی و کمرنگ شدن رسانه‌های مکتوب است. به هر حال ما باید این فضا را بپذیریم. البته کاهش کیفیت نشریات و عدم توجه به نشریات تخصصی از دیگر دلایل وضعیت موجود جامعه‌ی رسانه‌ای استان و کشور است.  ولایت ـ از دیدگاه شما، یک بانوی روزنامه‌نگار با چه دغدغه‌هایی روبرو است؟ درویش پیشه: بزرگ‌ترین و اصلی‌ترین دغدغه بانوان روزنامه‌نگار نه تنها در نشریات محلی که حتی در نشریات سراسری، خبرگزاری‌ها و پایگاه‌های خبری عدم امنیت شغلی و دستمزدهای اندک آنان است. با توجه به شرایط بد اقتصادی جامعه از یک طرف و عدم همکاری وزارت خانه‌ها و دستگاه‌های مرتبط با این شغل که یکی از مشاغل سخت و زیان‌آور نیز معرفی گردیده است؛ امکان استخدام آن‌ها به صورت دائمی میسر نیست. همین دو عامل یعنی عدم امنیت شغلی و دستمزدهای پایین قدرت تدوین استراتژی و برنامه‌ریزی‌های میان‌مدت و حتی کوتاه‌مدت را از بانوان شاغل در این حوزه سلب کرده است‌. آنان نمی‌دانند که اگر در این رشته و با پرداخت هزینه‌های بالای مراکز آموزش عالی به ادامه تحصیل بپردازند؛ امیدی جهت حفظ آنان در آن رسانه وجود دارد یا خیر؟ زیرک: نباید به این مقوله جنسیتی نگاه کرد؛ اما تجربه نشان داده تبعیض جنسیتی در دنیای روزنامه نگاری در ایران هم وجود دارد و به زنان نقش های کلیدی کمتری در اتاق فکر نشریات واگذار می‌شود؛ حتی اگر قابلیت بیشتری نسبت به همکار مرد خود داشته باشند. امیدوار: امروزه حضور بانوان رسانه در جامعه پذیرفته شده است و در واقع تابوی اجتماعی و فرهنگی محسوب نمی‌شود و این یک حسن است. دغدغه‌های بانوان روزنامه‌نگار دغدغه‌های مخصوص این شغل است. به هر حال تقسیم زمان برای یک بانوی روزنامه‌نگار بسیار مهم است. زمان در این شغل معنا ندارد و ما باید با این شرایط همه‌ی وظایف همسرداری، مادر بودن و در مجموع وظایف خانه‌داری را هم انجام دهیم. عدم ساعات کاری مشخص، استرس، تنش‌های عصبی، برخوردهای تبعیض‌آمیز ادارات و دستگاه‌های دولتی در مواجهه با خبرنگاران زن، حقوق و مزایا، امکان ارتقای شغلی و... هم به این دغدغه‌ها می‌افزاید.  ولایت: در دغدغه‌های شخصی شما در حوزه رسانه چیست؟ درویش پیشه: شغل و حرفه اصلی من "معلمی" است و تا آن جا که در توان دارم در دو نهاد "مدرسه" و "دانشگاه" در ارتقای بینش و دانش دانش‌آموزان و دانشجویان خود تلاش خواهم کرد؛ اما از آن جایی که یکی از کارکردهای هر رسانه در جامعه ما "آگاهی‌بخشی" و "اطلاع‌رسانی" صحیح و جامع به مخاطبان خود است باید در اجرای این کارکرد رسانه اهتمام ویژه داشته باشیم. اگرچه که نزدیک به نیمی از جمعیت جامعه را "مادران" و "دختران" تشکیل داده‌اند، متاسفانه نه تنها به ظرفیت‌های بالقوه و بالفعل آنان توجه جدی نگردیده بلکه برای این قشر اقدامات شایسته‌ای نیز صورت نپذیرفته است و وجود و حضور آنان در هاله‌ای از ابهام و تاریکی است. زیرک: دغدغه شخصی ندارم و بیشتر صنفی است؛ اما بازگشایی انجمن صنفی روزنامه‌نگاران که دولت روحانی وعده داده بود و عمل نکرد، از خواسته‌های اصلی من است. چون معتقدم این انجمن می‌توانست تا حدودی دغدغه‌های صنفی روزنامه‌نگاران را تامین کند و قدرت تضعیف شده این قشر را دوباره بازگرداند. اما طرح نظام جامع رسانه که دولت ارائه داده‌ است و با نقدهای گسترده روزنامه‌نگاران مستقل رو به رو شده، گویی همان روزنه امید را هم از میان برده است. امیدوار: اگر از همه موارد تکراری که هر ساله تنها در روز خبرنگار گفته می‌شود، بگذریم؛ وجود خلاء‌های قانونی برای احقاق حقوق خبرنگار و نبود منشور اخلاقی، ورود بدون ضابطه افراد به عرصه خبر در مطبوعات استان و شاید عدم همکاری برخی مدیران و روابط عمومی‌ها با اصحاب رسانه از مهم‌ترین دغدغه‌ها محسوب می‌شود.  ولایت ـ چه پیشنهادی برای رفع مشکلات صنفی حوزه رسانه دارید؟ درویش پیشه: چند سالی از تشکیل خانه مطبوعات در استان می‌گذرد و چند ماه است که انجمن صنفی حوزه رسانه فعالیت خود را در استان آغاز کرده است؛ اما اگر نقدی منصفانه داشته باشیم؛ هیچ کدام از این دو نهاد توجه جدی به رفع مشکلات اصحاب رسانه نداشته‌اند. وقتی یکی از همکاران ما بیمار می‌شود، هزینه‌های بسیار بالای دارو و درمان کمر آنان را خم می‌کند؛ چرا که یا بیمه نبوده و یا از بیمه تکمیلی برخوردار نیستند . چند درصد روزنامه‌نگاران استان صاحب منزل بوده و چند درصد دیگر مستاجرنشین می‌باشند؟ چند درصد از روزنامه‌نگاران علاقمند به تحصیل در رشته خبرنگاری به دلیل عدم توانایی در پرداخت هزینه‌های تحصیل از ادامه تحصیل بازمانده‌اند و هیچ نهاد مرتبط با آنان و حرفه آنان در رفع این مشکل گام برنداشته است؟ این که خانه مطبوعات بدنبال برگزاری چند دوره آموزشی کوتاه‌مدت برای خبرنگاران بوده و یا از صاحبان شرکت‌های تولیدی سبد کالای رایگان دریافت نمایند و یا این که در آستانه روز خبرنگار تلاش کند تا با همکاری چند دستگاه دولتی "جشن روز خبرنگار" را به اجرا درآورد؛ دغدغه جامعه روزنامه‌نگاران نیست. باید تلاش کنیم تا علاوه بر حفظ کرامت روزنامه‌نگاران، مشکلات بیمه تامین اجتماعی، بیمه تکمیلی و مسکن آنان در هر قالب و شکلی رفع گردد. زیرک: مشکلات حوزه رسانه، ریشه‌ای است. پیشتر هم گفتم، وجود یک نهاد صنفی مستقل می‌تواند اندکی از دغدغه‌های صنفی اهالی رسانه را کاهش دهد؛ اما اگر بخواهیم واقع‌گرایانه به مساله نگاه کنیم؛ هنوز کارگزاران ما باوری به رسانه ندارند که اگر این گونه نبود؛ در جهت تقویت قدرت رسانه گام برمی‌داشتند تا رسانه بتواند با توجه به رسالتی که دارد؛ نظارت و موشکافی و واکاوی مسایل، درصد خطاهای مملکت داری را کاهش دهد و امید را به جامعه تزریق کند؛ نه اینکه رسانه را صرفا تریبون خود بدانند؛ اما اکنون به دلیل بی‌اعتمادی به رسانه روزبه روز از تاثیرگذاری رسانه‌ها به خصوص مطبوعات کاسته می‌شود. البته همه مشکلات از بیرون ناشی نمی‌شود، بخشی از مشکلات آن هم در حوزه روزنامه‌نگاری محلی به آموزش برمی‌گردد. امیدوار: من معتقد هستم، ما صنف منسجم و فعالی نیستیم. شاید همین سبب شده که در بسیاری از موارد مطرح شده در جلسات به نتیجه نمی‌رسیم. نکته دوم اینکه فضای رسانه‌ای در استان قزوین فضای رقابتی نیست و مشاهده این موارد منجر می‌شود؛ افرادی هم اگر بخواهند حمایت کنند حتی پیشکسوتان و... منصرف شوند. در حال حاضر و با وضعیت موجود مطبوعات استان باید یکدل و همراه باشند؛ زیرا درد این صنف دردی مشترک است.  ولایت ـ متاسفانه اگرچه در عصر ارتباطات قرار داریم ولی در ایران رسانه‌ها ارزش و منزلت گذشته را ندارند. این موضوع را چگونه آسیب‌شناسی می‌کنید؟ درویش پیشه: ارتباطات یعنی تعامل، توافق و تبادل بین فرستنده پیام و گیرنده پیام از طریق یک کانال ارتباطی که همان "رسانه" است. با این دیدگاه شما که رسانه‌ها در ایران، ارزش و منزلت خود را از دست داده‌اند؛ هم رای هستم. صاحب‌نظران بزرگ رسانه برای رسانه‌ها چند وظیفه و چند نقش اساسی قائل شده‌اند که یکی از آن‌ها اصل "نظارت بر محیط" است. رسانه‌ها اگر به این اصل توجه وافری داشته باشند و بر آن اهتمام کنند؛ ارزش و منزلت از دست رفته آنان باز خواهد گشت. وقتی رسانه‌ها به راحتی تطمیع شده و صاحبان ثروت و یا قدرت بر آنان مسلط می‌گردند و آنگونه که آنان می‌خواهند به نقش اطلاع‌رسانی خود می‌پردازند، باید منتظر افول و سقوط منزلت و مرتبه رسانه‌ها باشیم. امیدوار: درست است که درعصرارتباطات هستیم ولی متاسفانه به نظر من در کشور ما، این فضا محدود و درواقع بسته است و همچنان خط قرمزها سبب عدم اطلاع‌رسانی صحیح و به موقع می‌شود و این عدم احساس امنیت شغلی به معنای واقعی وجود دارد.  ولایت ـ از دیدگاه شما صاحب‌نظران آیا می‌توان گفت، فضای مجازی و کثرت استفاده از این فضا به مطبوعات کاغذی آسیبی وارد کرده است؟ درویش پیشه: "مارشال مک لوهان کانادایی" سال‌ها پیش نظریه معروف " دهکده جهانی" را ارئه کرد. او در این نظریه مطرح می‌کند که با پیشرفت فناوری‌ها و تکنولوژی‌های ارتباطی، جهان همانند دهکده‌ای خواهد شد که اطلاعات و اخبار از چهار سوی جهان در کسری از ثانیه مبادله خواهد شد و این " لازمانی" و "لامکانی" ذات رسانه‌های نوین است. عده‌ای از صاحب‌نظران حوزه رسانه‌های مکتوب معتقد هستند که با ظهور رسانه‌های مبتنی بر شبکه جهانی عمر این دسته از رسانه‌ها هم به سرآمده و تا مدتی کوتاه، از گردونه نظام ارتباطی خارج خواهند شد. البته در مقابل، عده‌ای دیگر هم خلاف این نظریه را ارائه کرده و همچنان جایگاه خاص و ویژه‌ای برای رسانه‌های کاغذی قائلند. اکنون باید به این نکته توجه داشته باشیم که عصر حاضر به عصر رقابت رسانه‌های مجازی و رسانه‌های کاغذی بدل شده است. اگر مدیران رسانه‌های کاغذی به علم "مدیریت رسانه" مجهز شده و در تربیت روزنامه‌نگاران متخصص کوشا شوند؛ بی‌شک اگر برنده این بازی ارتباطی نباشند؛ بر ادامه حیات خود امیدوار باقی مانده و به مبارزه خود ادامه خواهند داد. زیرک: نمی‌توان با تکنولوژی قهر کرد؛ به دلیل اینکه رقیب است. درست است که فضای مجازی به منزله رقیب برای رسانه‌های مکتوب عمل می‌کند؛ اما نمی‌توان همه مشکلات را بر دوش فضای مجازی گذاشت. اگر رسانه مکتوب، تریبون مردم باشد؛ نه صاحبان قدرت، قطع یقین، رسانه‌های مکتوب با استفاده از فضای مجازی می‌تواند خود را تقویت کند؛ ولی از آنجا که مخاطب نیازهای خود را در رسانه‌های مکتوب نمی‌بیند که بخش مهمی از آن، خارج از اختیارات رسانه است؛ به همین دلیل، نیاز خود را در شبکه‌های اجتماعی جست‌و‌جو می‌کند و این شبکه‌ها، به منزله رسانه مرجع برای مردم عمل می‌کند؛ درحالی که به دلیل سرعت اطلاعات و جذب مخاطب، بخشی از این خبرهایی که در شبکه‌های اجتماعی منتشر می‌شود به دلیل هیجان و عدم رعایت اصول فنی، قابل استناد نیستند. امیدوار: امروزه فضای مجازی از آزادی عمل بیشتری برای انتشار اخبار و اطلاعات موردنظر برخوردارهستند و در سریع‌ترین زمان ممکن اخبار و گزارش‌ها را در اختیار مخاطبان قرار می‌دهند. قطعا در این فضا رسانه‌های سنتی و کاغذی یا به عبارتی مکتوب دچار مشکل می‌شوند و باید بگویم فضای مجازی به نوعی سبب کمرنگ شدن رسانه‌های مکتوب شده‌اند و در زمانی کوتاه توانستند مخاطبان بسیاری جذب کنند؛ تقصیر اصلی هم به نوعی به خود رسانه‌ها برمی‌گردد؛ چراکه اجازه دادند رسانه‌های مجازی پرقدرت در فضای اطلاع‌رسانی حاضر شود. اما باز هم معتقد هستم؛ مردم هنوز هم به رسانه‌های مکتوب اعتماد دارند و ما باید به دنبال ذائقه جدید مخاطبان خود باشیم که در این راه نیازمند حمایت و اتخاذ رویکرد و راهکارهای جدید هستیم.

چهارشنبه 17 مرداد 1397
03:54:38
 
 
Copyright © 2018 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT