کتاب خوب بخوانیم‌؛ کتاب خوب را خوب بخوانیم!


صدیقه ملایی
به طور حتم یکی از شایسته‌ترین کارهایی که والدین و مربیان می‌توانند در پرورش کودکان انجام بدهند؛ علاقه‌مند کردن آنها به کتابخوانی و مطالعه است. داستان‌ها تجربیاتی را با کودکان به اشتراک می‌گذارند که فرصت تجربه‌ی آنها برای همه نیست. کتاب‌ها، دایره‌ی لغات کودکان را گسترش می‌دهند و بذر مفاهیم عمیقی را در ذهن آنان می‌کارند. ایجاد سوال می‌کنند و ارزش‌های واقعی را می‌شناسانند. گاهی با رنج‌های کودک همراه می‌شوند و با او احساس همدردی می‌کند‌. کتاب‌ها مرحم هم هستند. اما آیا همه‌ی کتاب‌های کودکان این ویژگی‌ها را دارند؟ نه! کتاب‌های با کیفیت دارای ویژگی‌هایی هستند که باید آنها را شناخت، جست و بعد انتخاب کرد. کتاب‌های باکیفیت ‌به عکس تصور خیلی از ما کتاب‌های پر‌رنگ و لعاب و پر از تصویر و نوشته نیست. کتاب‌های با‌کیفیت مثل یک سخنران عمل نمی‌کنند و ساده‌لوحانه بایدها و نبایدهای بزرگسالی را به کودکان دیکته نمی‌کنند. کتاب‌های با‌کیفیت کودکان گاهی با چند جمله ما بزرگترها را تکان می‌دهند. یک کتاب خوب شناسنامه دارد؛ یعنی در صفحه‌ی مخصوص نام نویسنده، تصویرگر، شماره‌ی شابک و نام ناشر در آن چاپ شده است. متن و تصویر در هم ادغام نشده‌اند. تمام صفحات پر از تصویر و رنگ نیست. قسمت‌هایی خالی از متن است که به آن سفیدخوانی می‌گوییم. سفیدخوانی به چشم کودکان اجازه‌ی استراحت می‌دهد. در کتاب با‌کیفیت داستان و تصویر مستقل از هم عمل نمی‌کنند. داستان و تصویر در هم تنیده‌اند. همه چیز عنوان نمی‌شود، به کودک اجازه لذت کشف داستان در تصاویر داده می‌شود. مثلا در کتاب تصویری "خانم حنا به گردش می‌رود" حنا، مرغ داستان به گردش در مزرعه می‌رود، از برکه می‌گذرد، از کنار کومه‌ی کاه رد می‌شود و... تا به خانه برمی‌گردد؛ اما آنچه کتاب را برای کودکان لذت‌بخش می‌کند، تصویر روباهی است که در تمام مدت گردش دنبال خانم حناست، توی برکه نیافتد، در کومه‌ی کاه گیر می‌افتد، پایش روی شن‌کش می‌رود و دسته‌ی شن‌کش به صورتش می‌خورد و ... همه‌ی اینها بدون کوچکترین اشاره‌ای در متن در تصاویر بیان می‌شوند و به کودک طعم لذت از هنر را می‌چشانند. بعضی کتاب‌ها تحت عنوان«سایلنت بدک» پا را از این فراتر نهاده و داستانی که نویسنده دارد‌، حتی یک کلمه هم نوشته ندارد. این کتاب‌ها فقط تصویر می‌کنند و کودک را در دنیای خیال غوطه‌ور می‌کنند. لذتی که کودکان از مطالعه‌ی این کتاب‌ها می‌برند؛ وصف‌نشدنی‌ است. کودکان در کتاب‌های با کیفیت جدی گرفته می‌شوند. به درک و توانایی فهم آنها احترام گذاشته می‌شود. که این کتاب‌ها به کودکان امر نمی‌کنند و نتیجه‌گیری نمی‌کنند‌. مثلا در کتاب «بوسه‌ای برای بابا» نه از آموزش مسواک زدن خبری هست، نه سخنرانی مادربزرگ در مورد اهمیت بهداشت، نه گوشزد مادر در مورد خوابیدن به موقع و امثال این... همه‌ی اینها در دل یک داستان شیرین بین خرس کوچولویی که وقت خوابش است و پدر را نمی‌بوسد؛ نشان داده می‌شود. آنها با هم مسواک می‌کنند، استحمام می‌کنند و پدر خرس کوچولو را به حمام می‌برد. و جالب اینکه مادر در حال مطالعه تصویر شده. نه در آشپزخانه‌! و در لابلای همه‌ی اینها بازی با تصاویر انجام شده که کودکان از آن لذت می‌برند. ‌یا در کتاب «چتری برای نجات» هیچکدام از والدین فرزندشان را در مورد ترس از ارتفاعش سرزنش نمی‌کنند... تصاویر فاصله‌ها را از دید یک کودک هراسان از ارتفاع به تصویر کشیده که مثلا ارتفاع صندلی از زمین چقدر از نظر او وحشتناک است، از دید او یک بچه فیل، فیلی عظیم و ترسناک است و بعد از فروریختن ترسش با یک تجربه‌، می‌بینیم که کودک اندازه‌ها را حقیقی می‌بیند و باز هم در تصاویر‌. نمونه‌های بسیار زیادی هست که می‌توان از آنها نام برد. کتاب‌هایی هستند با مفاهیمی چندلایه که به مرور با بزرگ شدن کودک لایه‌های زیرین خود را می‌نمایاند. اما در ادامه خوب است کمی هم در مورد خوب خواندن کتاب‌های خوب بدانیم، کتاب خواندن برای کودکان، آدابی دارد که در علاقه‌مند کردن آنها به کتاب بسیار موثر است. ـ1ـ کودک را در آغوش بگیریم طوری که همزمان با خواندن متن، تصاویر راببیند. ـ2ـ نویسنده و تصویرگر را برایش بخوانیم. ـ3ـ ‌متن کتاب را تغییر ندهیم و کلمات را درست و کامل و نه شکسته بخوانیم. اینگونه کودکان با تفاوت گفتار و نوشتار آشنا می‌شوند. یا وقتی خودشان توانایی خواندن پیدا کنند، تناقضی بین آنچه شنیده‌اند و آنچه می‌توانند بخوانند؛ نمی‌بینند. ـ4ـ‌ به حال کودک هنگام کتابخوانی توجه کنیم، اگر خسته است با یک بازی کوچک او را سرحال آوریم. اگر پرشور است با تمرین کوتاهی به آرامش برسانیمش. تا آماده‌ی شنیدن شوند. ـ5ـ ‌در مورد موضوع داستان پرسش‌هایی مطرح کنیم. ـ6ـ حتما از قبل خودمان کتاب را بخوانیم. ـ7ـ صدا را بالا و پایین ببریم تا کودک با اوج و فرود داستان آشنا شود. ـ8ـ به پرسش‌های او حین مطالعه پاسخ بدهیم. یا نظر خودش را در مورد سوالش جویا شویم. ـ9ـ بعد از کتاب خواندن در مورد داستان بحث کنیم. کدام قسمتش را دوست داشت؟ چرا؟ کدام شخصیت را نپسندید. چرا؟ ـ10ـ‌ لازم نیست استدلال‌های کودک را اصلاح کنیم. تا کودک خوب شنیدن را یاد بگیرد. مهارتی که بسیار ضروری است. ـ11ـ از داستان نتیحه‌گیری نکنیم. ـ12ـ هر چند بار دیگری که خواست کتاب را برایش بخوانیم. ـ13ـ از هر قسمتی که کودک مایل بود؛ شروع کنیم. ممکن است بخواهد کتاب را از وسط که تصویر جالبی دارد برایش بخوانید. ـ13ـ بعد کتابخوانی می‌تواند در مورد داستان، شخصیت مورد علاقه‌اش یا اتفاق هیجان‌انگیز داستان نقاشی کند. می‌توانیم بازی‌ای ترتیب دهیم و از کودک بخواهیم نقش شخصیت مورد علاقه‌اش را بازی کند. یا حتی از صورت شخصیت‌ها ماسک‌هایی برای بازی طراحی کنیم. امیدوارم به کتابخوانی به عنوان امری ضروری نگاه کنیم. هر چند قبول دارم که کتاب‌ها به شدت گران هستند؛ اما از کتابخانه‌ها غافل نشویم. ‌در کتابخانه‌ها علاوه بر در دسترس بودن کتاب‌های با‌کیفیت می‌توانیم از فعالیت‌های جانبی آنها هم استفاده کنیم. جامعه‌ای که کودکان کتابخوان دارد؛ مصرف‌کننده‌ی صرف نیست. کودکان کتابخوان در صفوف تقاضا نمی‌ایستند. آنها برای حل مسایل مطالعه می‌کنند و می‌اندیشند‌ و به دنبال راه‌حل می‌گردند. کودکان کتابخوان راه خود را می‌یابند و نیازی به ثبت‌نام در کلاس‌های کنکور از مقطع ابتدایی ندارند. کودکان کتابخوان راهگشا هستند.

چهارشنبه 13 تير 1397
03:44:36
 
 
Copyright © 2018 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT