زنان و چالش های پیش روی اهالی قلم


مریم بهبهانی فر -
نشر که در واقع با اختراع خط و نوشتن آغاز شد؛ ابزاری برای حفظ و انتقال هرگونه محتوای مکتوب در زمان حال و آینده است. حوزه نشر همواره به عنوان یکی از مهمترین حوزه‌های فرهنگی که با آگاهی و دانش جامعه ارتباط مستقیم دارد؛ نیازمند توجه و رسیدگی مسئولان بوده و اغلب هم با چالش‌هایی روبرو بوده است. در دوره های مختلف تاریخی، در بستر تمدن کهن و پیشینه غنی فرهنگی ایران زمین، ادیبان، نویسندگان و شاعران بزرگ و ارزشمندی پرورش یافته اند و نام برخی از آنان نیز مرزهای جغرافیایی ایران را در نوردیده و در جهان پر‌آوازه شده است. با این همه اما، همواره صاحبان قلم همواره با چالش های متعددی روبرو بوده اند و طبیعی است در تاریخ معاصر، با ورود دستگاه های چاپ به کشور و فعال شدن ناشران، این چالش ها به گونه ای دیگر به فعالان این حوزه نیز کشیده شده است. به طور معمول عبور از ممیزی‌ها، تقویت قوانین مربوط به حق تکثیر، شفاف‌سازی رویه‌ها و دستورالعمل‌های چاپ کتاب، اختصاص حمایت‌های یارانه‌ای به حوزه نشر و سامان‌بخشی بازار توزیع کتاب، همواره از مطالبات ناشران برای بهبود فضای نشر بوده؛ ولی در سال‌های گذشته هم اقدامی در این باره صورت نگرفته است. نویسندگان و اهالی قلم نیز با تنگناها، مشکلات و نیز محدودیت هایی مواجه بوده و هستند که در ارتباطی تنگاتنگ با ناشران و در مواجهه با چالش های پیش رو گاهی از خیر انتشار آثار خود نیز گذشته اند. این وضعیت تنها محدود به انتشار کتاب نیست و محدوده هایی چون نشریات و روزنامه ها و همچنین در این سال ها، محتوای مجازی در فضای نت را نیز شامل می شود. برای بررسی آنچه که این سال ها در این حوزه می گذرد؛ به بهانه «روز قلم» پای صحبت بانوانی نشستیم که دستی به قلم داشته و در حوزه نویسندگی، پژوهش و روزنامه‌نگاری فعالیت دارند. میهمانان ما از تنگناهای‌شان با ما سخن گفتند و معتقدند باید از صاحبان حوزه نشر حمایت بیشتری صورت گیرد تا هم انگیزه و رغبت اهل فرهنگ برای ادامه فعالیت در این عرصه افزایش یابد و دیگر اینکه کتاب با قیمت مناسب‌تری به دست مخاطبان برسد تا مردم ایران زمین که همیشه اهل فضل و دانش بوده‌اند از مطالعه فاصله نگیرند و پیشینه فرهنگی خود را از دست ندهیم. از دیگر دغدغه‌هایی که این بانوان به آن اشاره کردند؛ بالا بودن هزینه پژوهش، تهیه اسناد مورد نیاز و نیز در دسترس نبودن منابع غنی پژوهشی بود که متاسفانه اغلب موسسه‌های پژوهشی در تهران واقع شده و امکان استفاده از آن برای ساکنان شهرستان‌ها به سختی صورت می‌گیرد. این بانوان همچنین نسبت ناکارآمدی مدیران فرهنگی منتقد بودند و عنوان می‌کردند، اغلب کسانی که امروز با سمت مدیر فرهنگی در مسند کارند و به عنوان مدیران این حوزه هستند با تولید فکر و فرهنگ آشنایی چندانی نداشته و این وضعیت سبب شده که بر مشکلات حوزه نشر افزوده شود. اهل قلم با سختگیری‌های زیادی روبرو هستند نسرین ابراهیمی نصر یکی از بانوان نویسنده و مترجمی است که تاکنون 5 اثر از او به صورت ترجمه توسط نشر شکوفه امیر کبیر منتشر شده است. او در گفت‌وگو با ولایت به تشریح چالش‌های موجود در این حوزه می‌پردازد و خواستار توجه هر چه بیشتر به فعالان این عرصه می‌شود. ابراهیمی نصر در حوزه ادبیات کودک و نوجوان فعالیت می‌کند و از آثار منتشره او می‌توان به کتاب های «خفاش وارونه‌«، «‌مرغ گل باقالی» و «کتابچه جالب» در قالب داستان‌های کودک اشاره کرد. از دیگر آثار این بانوی مترجم «‌دخترها و پسرهای سراسر جهان»، و «زمین و ماه» با محتوای علمی است که از زبان روسی به فارسی ترجمه شده اند. از این بانوی مترجم دو کتاب دیگر نیز در حوزه ادبیات نوجوان و در قالب طنز آماده چاپ است که احتمال می‌رود یکی از این کتاب‌ها که اصل آن به زبان آلمانی بوده و یک بار به روسی برگردانده شده و اینک توسط نسرین ابراهیمی به فارسی ترجمه شده «دختری که به بچه‌ها اجازه نمی‌داد با او دوست شوند» نامگذاری شود و کتاب دیگر که اصل آن روسی است هم «در سرزمین داستان‌های درهم و برهم» نام گیرد. ابراهیمی نصر که در خانواده فرهنگی متولد شده و پدر او جعفر ابراهیمی (شاهد) نیز ‌از شاعران بنام و صاحب اثر بوده و ‌بیش از 200 کتاب از او در حوزه ادبیات کودک و نوجوان به چاپ رسیده است؛ مهمترین مشکلات فعالان حوزه نشر را در مسایل اقتصادی عنوان کرده و اظهار می‌کند: مباحث اقتصادی بالا بودن هزینه‌های چاپ، نبود حمایت‌های دولتی و حتی نخریدن کتاب توسط مردم سبب شده که ناشران با مشکلات عدیده و تنگناهای مالی روبرو شوند تا آنجایی که یکی از ناشران مشهور ایران ظرف یکسال گذشته هیچ کتاب جدیدی را منتشر نکرده است و تنها در موارد محدودی تجدید چاپ داشته است. او با بیان اینکه چالش‌های اقتصادی و گرفتاری‌ها متعدد مردم را دچار روزمرگی کرده است؛ می‌افزاید: متاسفانه مشکلات اقتصادی سبب شده که مردم دیگر کتاب را اولویت زندگی خود نمی‌دانند از این‌رو به خرید کتاب روی نمی‌آورند؛ در پی این امر ناشران ‌در زمینه‌ی فروش با چالش روبرو شده‌اند تا آنجایی که هزینه‌های آنها تامین نمی‌شود از این‌رو برخی به ناچار انتشارات خود را تعطیل کرده‌اند. این مترجم، بی‌توجهی به محتوای کتاب‌ها را از دیگر مشکلات حوزه نشر بیان و اضافه می‌کند: متاسفانه امروزه تنها جنبه اقتصادی کار برای ناشران حایز اهمیت است و برخی از آنها بدون هیچ‌گونه تخصصی و بدون آگاهی و شناخت به این حرفه تنها با نگاه تجاری به این عرصه ورود کرده‌اند؛ از این‌رو به محتوای اثر منتشره توجهی ندارند و تنها به دنبال سودآوری و کسب درآمد هستند که چاپ این‌گونه آثار بی‌محتوا سبب آسیب به حوزه نشر می‌شود. ابراهیمی‌نصر با انتقاد به عملکرد برخی ناشران تصریح می‌کند: جای سوال است که چرا کتاب‌های بی‌محتوا و ضعیف مجوز چاپ دریافت می‌کنند‌ و این پسندیده نیست که نویسنده پول بدهد و ناشر هم تنها با رویکرد اقتصادی به مقوله نشر نگاه کند و بدون هیچ‌گونه نظارتی اقدام به چاپ اثر کند. نباید فراموش کنیم که ادامه این روند، حوزه فرهنگ و قلم ایران زمین که پیشینه غنی فرهنگی آن در جهان شهرت دارد را با چالش و سستی روبرو می‌کند. او فراموشی جایگاه ویراستاری ‌در برخی موسسه‌ها و شرکت‌های انتشاراتی را از دیگر ضعف‌های حوزه نشر عنوان و بیان می‌کند: این مقوله اگرچه بسیار حایز اهمیت است؛ ولی چندی است که ناشران با هدف کاهش هزینه‌ها این جایگاه حساس در حوزه نشر را حذف کرده‌اند و در مجموعه‌های خود نیازی به این جایگاه نمی‌بینند؛ در حالی که ویراستار، کتاب را به لحاظ نگارشی و محتوایی رصد می‌کند و به نوعی کار نظارتی را انجام می‌دهد تا اثر با غلط در بازار عرضه نشود که اطلاعات نادرست به مخاطب بدهد. این مترجم با تاکید به این مطلب که در حوزه نشر نباید تنها درآمدزایی ملاک باشد؛ می‌گوید: اگرچه در چاپ یک اثر تنها باید به دنبال آگاه بخشی به مخاطب بود؛ متاسفانه امروزه آنچنان برای نوسنده محدودیت ایجاد می‌کنند و یا خط قرمزهای متعدد در مقابل او قرار می‌دهند که دیگر نویسنده از رسالت اصلی خود فاصله می‌گیرد. اعمال سختگیری‌های غیر‌منطقی و حذف واژه‌ها ابراهیمی‌نصر ادامه می‌دهد: از سختگیری‌های غیر‌منطقی که امروزه با آن روبرو هستیم؛ حذف برخی واژه‌ها است. به عنوان مثال استفاده از کلمه «جادو» را در ادبیات کودک جایز نمی‌دانند و آن را سبب آسیب رساندن به روحیه کودک می‌دانند در حالی شاید محتوای اثر تخیلی باشد و این گونه کلمات در ایجاد فضاسازی متن اثر بخش باشد. او که 5 سال است، اثری را منتشر نکرده با انتقاد به مشکلات موجود در حوزه نشر می‌گوید: زمانی که به دنبال انتشار آثار خود بودم؛ ‌آنچنان با سنگ‌انداری‌ها و ممنوعیت‌های متعددی روبرو شدم که دیگر به ستوه آمدم ‌و از این کار فاصله گرفتم؛ چرا که احساس می‌کردم آنچه را که باید نمی‌توانم به مخاطب عرضه کنم. این مترجم، حوزه فرهنگ، ادب و هنر را درگیر چالش‌های زیادی می‌داند و خاطر نشان می‌کند: با این اوضاع و احوال موجود هیج نمی‌دانم که می‌شود به آینده امیدوار بود و یا باید عطای این کار را به لقای آن بخشید و از آن فاصله گرفت. این مترجم یاد‌آور شد: در اوایل انقلاب و حتی پیش از آن اگرچه جمعیت کمتری داشتیم؛ اما گاهی از برخی آثار در چاپ اول بیش از 50 هزارنسخه به چاپ می‌رسید؛ ولی امروزه ناشر قدرت ریسک ندارد و از هر اثر ابتدا 500 نسخه منتشر می‌کند و در صورتی که مطمئن شود متقاضی برای خرید دارد؛ آن را تجدید چاپ می‌کند که در این صورت هم باز به دلیل بالا بودن هزینه کاغذ و نبود یارانه‌های حمایتی اثر موجود را به میزان محدود چاپ می‌کند و این‌ها برای صاحبان حوزه نشر بسیار دردناک است. ابراهیمی‌نصر با تاکید بر این مطلب که باید در جامعه بسترهایی فراهم شود تا مردم به بلوغ فکری برسند و کتاب را تنها راه نجات خود بدانند؛ عنوان می‌کند: متاسفانه برخی نویسندگان که از رفاه بیشتری برخوردار هستند با پرداخت پول بیشتر به ناشر به راحتی برای اثر خود که شاید محتوای خوبی هم نداشته باشد، مجوز چاپ دریافت می‌کنند و آن اثر را در تیراژ بالایی منتشر می‌کنند در حالی که برخی کتاب‌ها با محتوای غنی و ارزشمند به دلیل بی‌پولی نویسنده باید در بایگانی‌ها خاک بخورند یا با تیراژ اندک منتشر شوند. نویسندگان و دغدغه هایی که همچنان باقی است او با بیان این مطلب که از ناشران هیچ‌گونه حمایتی به عمل نمی‌آید و به تبع آن هم نویسنده مورد حمایت نیست؛ اظهار می‌کند: چنانچه مشکلات اقتصادی برطرف شود بسیاری از دغدغه‌های ناشران هم برطرف می‌شود و نباید شرایط این گونه باشد که ناشر به دلیل تامین هزینه‌های جاری ناچار به افزایش قیمت شود و از سویی هم مردم توان و قدرت خرید کتاب و اثر فرهنگی را نداشته باشند. این مترجم پایین بودن حق‌الزحمه ترجمه، بیمه نبودن نویسندگان را از دیگر دغدغه‌های فعالان این عرصه عنوان و اضافه می‌کند: انجمن اهل قلم تنها حمایتی که از نویسندگان دارد در حد پرداخت سالیانه مبلغ اندک بن کتاب است؛ البته برای عضویت در این انجمن باید از هفت‌خوان رستم عبور کرد که سختگیر‌ی‌های غیرمنطقی فعالان حوزه قلم و نویسندگان ‌را برای عضویت در آن ناامید می‌کند. ابراهیمی‌نصر در مقایسه‌ای میان پیشینه فرهنگی ایران با حوزه فرهنگ و هنر فعلی کشور می‌گوید: متاسفانه ما همواره از تمدن ایران سخن می‌گوییم و خود را دارای تمدنی کهن می‌دانیم و به پیشینه خود می‌بالیم؛ ولی در واقعیت امروز حرفی در حوزه فرهنگ نداریم؛ در گذشته کتاب‌ها با محتوای ارزشمند و بسیار غنی منتشر می‌شدند؛ ولی امروزه به سختی می‌توان یک کتاب دارای ارزش فرهنگی ‌و محتوای غنی پیدا کرد و این امکان وجود ندارد که بتوانیم آثار امروز خود را با گذشته مقایسه کنیم. کار درحوزه نشر چالش‌برانگیز است میهمان دیگر صفحه «بانو»، یک پژوهشگر حوزه تاریخ است. بانوی جوانی که در زمینه مطالعات زنان و تاریخ پزشکی بانوان فعال بوده و تاکنون مقاله‌های متعددی از او منتشر شده است. موفقیت در همایش بین‌المللی تاریخ پزشکی استانبول، از جمله موفقیت هایی است که مطالعات پژوهشی برای او به ارمغان آورده است. الهه باقری در گفت‌و‌گو با ولایت می‌گوید: متاسفانه در کشور از پژوهشگران حمایت‌های لازم صورت نمی‌گیرد و آنها ‌چنانچه به دنبال کار مستقل و آزاد‌اندیشانه باشند با مشکلات عدیده و تنگناهای زیادی روبرو می‌شوند. او می‌افزاید: در حال حاضر شرایط به گونه‌ای شده که یک پژوهشگر برای دستیابی به منابع اطلاعاتی باید اسناد را از موسسه‌های معتبری چون موسسه تاریخ معاصر، کتابخانه ملی و سازمان اسناد خریداری کند که این روند بر مشکلات او می‌افزاید چرا که یک پژوهشگر یا نویسنده حمایت مالی نمی‌شود؛ ولی برای انجام کار مطالعاتی خود باید هزینه‌های زیادی هم پرداخت کند. این بانو با بیان اینکه، بیشتر امکانات و منابع معتبر پژوهشی در تهران متمرکز هستند و این ساکنان شهرستان‌ها را با مشکل روبرو می‌کند؛ اضافه می‌کند: چنانچه برای انجام کارهای پژوهشی به منابع غنی نیاز داشته باشیم باید دایم به تهران رفت و آمد کنیم که این مساله زمانبر بوده و مستلزم صرف هزینه است که امیدوارم شهرستان‌ها هم در کانون توجه قرار گیرند و تمامی امکانات در تهران منحصر به تهران نباشد. این پژوهشگر حوزه زنان معتقد است: متاسفانه شرایط به گونه‌ای شده که ‌اهل قلم هم برای خودشان ارزشی قائل نیستند و حتی شاهد هستیم برخی افراد برای دانشجویان پایان‌نامه می‌نویسند و این نشان می‌دهد که کار پژوهشی در ایران اوضاع خوبی ندارد‌. باقری با تاکید بر این مطلب که حوزه پژوهش در کشور شرایط خوبی ندارد؛ تصریح می‌کند: کار در حوزه نشر و پژوهش آنچنان با چالش روبرو است که بسیاری از صاحبان این عرصه از فعالیت بازمانده‌اند و حتی برخی نشریات و مجلات به دلیل گرانی کاغذ از ادامه حیات باز مانده‌اند؛ البته شرایط به گونه‌ای شده که مردم هم نمی‌توانند با خرید آثار مکتوب، ناشر را حمایت کنند؛ چرا که آنها خود نیز با چالش‌های اقتصادی روبرو هستند. او یاد‌آور شد: از آنجایی که در خانواده، پدر و مادر درگیر مسایل روزمره هستند از مطالعه و کتاب فاصله گرفته‌اند از این‌رو کودکان و نوجوانان که در سن تربیت هستند با مقوله مطالعه آشنا نمی‌شوند و این‌ها سبب کاهش سرانه مطالعه شده است. این نویسنده حوزه تاریخ با اشاره به رشد تکنولوژی و توسعه فضای مجازی خاطر‌نشان می‌کند: برخلاف بسیاری از افراد که معتقدند فضای مجازی فرصت مطالعه را از افراد می‌گیرد؛ من معتقد هستم این فضا می‌تواند فرصت تلقی شود و افراد با هزینه کم به مطالب مورد نیاز خود دست پیدا کنند. در حقیقت بهره‌وری ازین فضا به نحوه استفاده کاربران بستگی دارد؛ چرا که هدف مطالعه و ارتقای سطح آگاهی افراد است و فرقی ندارد از طریق کتاب و یا فضای مجازی صورت گیرد. باقری با اشاره به پایین بودن هزینه‌های تالیف مقاله و همکاری نکردن کتابخانه‌ها و مراکز پژوهشی با اهل قلم عنوان می‌کند: هنگامی که به مراکز مورد نیاز مراجعه می‌کنیم ما را با چالش‌هایی همچون معرفی‌نامه روبرو می‌کند و این در حالی است که یک نویسنده برای نگارش مقاله و یا پژوهش خود هزینه‌ای دریافت نمی‌کند ‌و این تنگناها انگیزه فعالیت او را در این عرصه کاهش می‌دهد‌. او با بیان این مطلب که افراد بسیاری از تمدن 2500 ساله ایران دم می‌زنند؛ اما امروز با شرایط دیگری روبرو هستیم؛ ادامه می‌دهد: ما نویسندگان و صاحبان قلم زیادی داریم؛ ولی در اثر اعمال ممیزی ها، آثار آنها دیده نمی‌شود؛ چرا که برخوردهای غیرمنطقی و ممیزی ها به محتوای مطالب و ارتباط موضوعی محتوا آسیب می‌زند و این رویه پسندیده نیست. کما اینکه، در موارد زیادی هم شاهد کپی‌برداری‌ها و مطالب غیر‌تولیدی در رسانه هستیم که این‌ها در شان فرهنگ ایران نیست. این پژوهشگر حوزه زنان با تاکید بر این مطلب که زنان باید از حقوق اولیه خود مطلع باشند و سپس مطالبات خود را از دولت و جامعه پیگیری کنند؛ یادآور می‌شود: همواره وقتی موضوع زنان مطرح می‌شود با حساسیت‌هایی همراه است و چالش هایی را برای مطرح کردن برخی شخصیت‌های زن تاریخ ایجاد می کند و این محدودیت‌ها سبب می‌شود که نتوان مطلبی را جامع بیان کرد. اهل قلم تخریب‌کننده نیستند نگار فیض‌آبادی، سومین میهمان اهل قلم این هفته ما در «ولایت» است. بانوی اهل قلمی که نویسنده و روزنامه نگار است و از او گزارش های متعددی در حوزه های مختلف منتشر شده است. این بانوی نویسنده، می‌گوید: نویسندگان و روزنامه‌نگاران وقتی از دغدغه‌های مردم صحبت می‌کنند؛ مسئولان به آنها خرده می‌گیرند؛ در حالی که این قشر زبان گویای مردم هستند و باید مطالبات مردم را به گوش مسئولان برسانند. او اظهار می‌کنند: مسئولان باید آستانه تحمل خود را از نویسندگان و اهل قلم بالا ببرند و به چشم منتقد به آنها نگاه نکنند. چرا که روزنامه‌نگاران و نویسندگان قصد تخریب ندارند و داستان آنها از جریان‌های سیاسی مجزا است؛ اهل قلم تنها به دنبال حل مشکلات و بهبود شرایط موجود هستند‌؛ بنابراین باید با دیدگاه دیگری به آنها نگاه شود. این بانوی نویسنده بابیان این مطلب که اهل قلم امنیت شغلی ندارند؛ تصریح می‌کند: گرانی بی‌رویه کاغذ سبب شده که هزینه چاپ بالا برود و از آنجایی که ناشران مورد ‌حمایت‌های مالی نیستند؛ چالش‌های موجود ‌سبب تعطیلی و بیکاری نویسندگان می‌شود که باید در این باره تدابیری اندیشیده شود. این روزنامه‌نگار اضافه می‌کند: اهالی فرهنگ و ادب باید در صنف خود به اتحاد و هم‌افزایی برسند و اجازه ندهند که مسایل سیاسی وارد حوزه فرهنگی شود؛ چرا که این می‌تواند آسیب جدی برای حوزه فرهنگ باشد. فیض‌آبادی خاطر‌نشان می‌کند: اختلافات حزبی و جناحی سبب شده حوزه فرهنگ و هنر دچار سیاست‌زدگی شوند و در موارد زیادی فعالان این عرصه به دنبال معرفی حزب سیاسی هستند؛ در حالی که این قشر باید متحدانه و یکصدا با یکدیگر در زمینه‌ی حل مشکلات مردم گام بردارند. او ادامه می‌دهد: ما همچنان مهارت گفت وگو با یکدیگر را یاد نگرفته‌ایم؛ از این‌رو نمی‌توانیم با هم ارتباط موثر برقرار کنیم و این کار را سخت می‌کند؛ چرا که وقتی مهارت گفت‌و‌گو با یکدیگر را نداریم؛ چگونه می‌توانیم با منتقدان صحبت کنیم. این روزنامه‌نگار عنوان می‌کند: مردم سرمایه‌های ارزشمندی برای اهل قلم هستند و می‌توانند با خرید رسانه‌های مکتوب و کتاب‌ها این قشر را حمایت کنند و اجازه ندهند عده زیادی از فعالان حوزه نشر بیکار شوند. فیض‌آبادی ادامه می‌دهد: انتظار می‌رود مسئولان نیز با اختصاص بودجه‌هایی به اهل قلم ‌این قشر را حمایت کنند؛ البته این‌گونه نشود که در صورت اختصاص بودجه، استقلال فکری را از آنها سلب کنند و بخواهند تنها به حمایت بخش دولتی بپردازند و آنها را به تریبون تبدیل کنند؛ بلکه در کنار حمایت از اهل قلم و رسانه به استقلال فکری و شفاف‌سازی آ نها هم توجه داشته باشند. او همچنین با بیان این مطلب که مسئولان به دنبال حل مشکلات باشند؛ یادآور می‌شود: امیدوارم مسئولان با حمایت‌های مالی و افزایش سطح تحمل خود انگیزه فعالیت در روزنامه‌نگاران و اهل قلم را برای ادامه کار تقویت کنند نه آنکه هر چه را رسانه می‌گویند آن هم همان را تکرار کنند.

چهارشنبه 6 تير 1397
04:16:30
 
 
Copyright © 2018 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT