میانسالی جامعه؛ کاهش باروری یا وجود دغدغه‌های اقتصادی!


ولایت ـ زهرا جباری
آمارها می‌گویند: جمعیت سنی استان قزوین در مرحله میانسالی قرار دارد و اگر روند کنونی نرخ رشد جمعیت همچنان ادامه داشته باشد؛ ترکیب سنی قزوینی‌ها در پایان سال 1425 با عبور از مرز میانسالی، به کهنسالی خواهد رسید و شاید هم به همین دلیل است که کارشناسان بر این باورند چنانچه راهکاری اساسی اندیشده نشود؛ جامعه‌ای که در تا سال 1390، ترکیب غالب جمعیتی جوان را تجربه کرده؛ 35 سال بعد به جامعه‌ای سالخورده تبدیل خواهد شد. کارشناسان، افزایش امید به زندگی از یک‌سو و کاهش باروری از سویی دیگر را منجر به سالخوردگی جمعیت می‌دانند؛ اما این در حالی است که معاون فنی معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی قزوین نظر دیگری دارد. دکتر ناهید یزدی، با بیان اینکه، در حال حاضر برخی رشد جمعیت را تنها در افزایش تعداد موالید قلمداد می‌کنند؛ می‌گوید: درحالی‌که افزایش نرخ رشد جمعیت به شاخصه‌های دیگری نیز وابسته است که کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد. او با تاکید بر اینکه باید تعریف درستی از رشد جمعیت داشته باشیم؛ می‌افزاید: وقوع بیش از 16 هزار تصادف در سال که طی اعلام کارشناسان 50 درصد آن مربوط به‌تصادف با خودروی پراید و 30 درصد نیز تصادف با موتورسیکلت را تشکیل می‌دهد؛ زنگ هشداری در استان است؛ چرا که اکثر آن‌ها از سرپرستان خانوار و مردان در سن باروری هستند. معاون فنی معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی قزوین اضافه می‌کند: فوت هزار و 500 نفر در سال در جریان حوادث ناشی از کار، وجود 3 میلیون زوج نابارور در کشور و افزایش آمار طلاق ازجمله موانعی است که در مسیر نرخ رشد جمعیتی استان قرار دارد. یزدی با تاکید بر لزوم اصلاح سبک زندگی و تغذیه برای جلوگیری از بیماری‌های قلبی عروقی و انواع سرطان‌ها تصریح می‌کند: اگر در خصوص موارد ذکرشده تامل لازم صورت گیرد؛ بی‌شک نرخ رشد استان نیز تغییر خواهد کرد. او ادامه می‌دهد: امروز آموزش‌ها و مشاوره‌های پیش از ازدواج برای ثبت آن الزامی است؛ اما مشکل این است که ساعات برگزاری آن بسیار کم است؛ برای همین پیشنهاد داده‌ایم تا حداقل در مرکز شهید بلندیان قزوین با دامنه پوشش 600 هزار نفر زمان کلاس‌ها از 2 به 4 ساعت افزایش پیدا کند. این مسئول بهداشتی یادآور می‌شود: اگر راهکارهایی برای تشویق خانواده‌هایی که سال‌ها ازدواج‌کرده‌اند و فرزند ندارند و یا خانواده‌های تک‌فرزند ارائه شود؛ بی‌شک می‌توان شاهد افزایش موالید در استان بود. یزدی با بیان اینکه، بسیاری از خانم‌های شاغل به دلیل حفظ امنیت شغلی خود از فرزندآوری جلوگیری می‌کنند؛ خاطرنشان می‌کند: سازمان‌ها پیش‌ از این اتاقی را به‌عنوان مهدکودک کارمندان خانم در نظر گرفته بودند؛ اما اینک این اتاق‌ها جمع شده و همین موجب دغدغه زنان شاغل برای نگهداری فرزندان خود شده است. او همچنین بر این باور است که بررسی مشکلات مطرح‌شده می‌تواند زمینه را برای ارائه راهکارهای زیرساختی به منظور افزایش نرخ رشد استان فراهم آورد. گرچه تحقق این موضوع را به مسئولان و متولیان امر مرتبط می‌داند که در سیاستگزاری‌های خود به این مهم اهتمام و توجه لازم را داشته باشند. با این همه، مسئول کارگروه جمعیت سازمان بسیج جامعه پزشکی استان، سیاست‌های جمعیتی کاهشی، کاهش نرخ ازدواج، افزایش سن ازدواج و مجرد زیستی، اشتغال مدیریت نشده بانوان، افزایش میزان تحصیلات، نگرش‌های فرهنگی و اجتماعی به بحث ارزش فرزندان را از عوامل تاثیرگذار در سیر نزولی جمعیت در کشور می‌داند. دکتر فاطمه محمدبیگی می‌افزاید: دلیل زمینه‌ای و اصلی این موضوع تغییر نگرش به سمت اومانیسم خودمحوری است و در واقع فرهنگ خودخواهی و خودمحوری در همه جوامع از طریق ماهواره‌ها و رسانه‌های بیگانه تبلیغ می‌شود و تسلط فرهنگ غربی و لذت‌جویی باعث شده که جوانان کمتر به فکر ازدواج، تشکیل خانواده و فرزندآوری باشند. او تاکید می‌دهد: متاسفانه اکنون دلایل اقتصادی را مهمترین دلیل کاهش جمعیت عنوان می‌کنند؛ در صورتی که از نظر علم جمعیت شناسی این امر مطرود است و مطالعات جمعیت شناسی در سراسر جهان نشان می‌دهد مسائل اقتصادی علل اصلی عدم تمایل خانواده‌ها به فرزند آوری نیست؛ به طور مثال بسیاری از خانواده‌های ثروتمند و دارای امکانات مالی مطلوب یا فرزند ندارند و یا تک فرزند هستند. عضو کمیته سلامت شورای فرهنگی اجتماعی زنان کشور ادامه می‌دهد: در صورتی که دولت‌ و مراکز حاکمیتی برای مشوق‌های جمعیتی، بسته‌های سیاستی تشویقی جهت افزایش جمعیت، بسته‌های حمایتی از زنان شاغل برای فرزندآوری و فرزند پروری اقدامی نکنند و اگر به دنبال هزینه کردن در بخش تسهیل زایمان و خدمات ناباروری کشور نباشند؛ در سال های آینده، بحران شدیدی را تجربه خواهیم کرد. محمدبیگی اضافه می‌دهد: اگر نسل بارور کنونی که در حال ازدواج و فرزندآوری هستند؛ یعنی خانم‌های 15 تا 45 سال کشور هر کدام 3 فرزند به دنیا نیاورند به شدت دچار بحران کاهش جمعیت می‌شویم که برای جبران این مشکل، نسل آینده باید صاحب 5 فرزند شوند تا با بحران مقابله کنند؛ لذا در هر شرایطی ما وارد یک بحران جمعیتی خواهیم شد. اظهارات این دو کارشناس در حالی است که استاد جمعیت‌شناسی دانشگاه تهران و رییس انجمن جمعیت‌شناسی ایران، برخی هشدارها در زمینه کاهش نرخ رشد جمعیت در کشور را اغراق‌آمیز می‌داند و معتقد است برخی افراد شناخت درستی از شاخص‌های جمعیتی ندارند. دکتر محمدجلال عباسی شوازی با بیان اینکه، دو نوع نگرش نسبت به وضعیت باروری داریم؛ یکی «نگرش مقطعی» و دیگری «نگرش نسلی» می‌گوید: در شرایط فعلی و با توجه به ساختار سنی جمعیت کشور، باروری مقطعی تحت تاثیر وضعیت اقتصادی ـ اجتماعی حال حاضر کشور قرار دارد. محاسبات انجام شده با روش‌های مختلف نشان داده که میزان باروری کشور در سال 1390 بین 8/1 تا 1/2 در نوسان بوده است؛ اما باید توجه داشت که ملاک برنامه‌ریزی‌ها باید باروری نسلی باشد؛ چرا که باروری مقطعی می‌تواند متاثر از شرایط خاص اقتصادی و اجتماعی حاضر باشد. او می‌افزاید: در کشورهایی که باروری پایین و بسیار پایین را تجربه کرده‌اند، ملاک برنامه‌ریزی‌شان باروری نسلی بوده است. در کشور ما نیز میزان باروری نسلی بالاتر از میزان مقطعی آن است و ممکن است افراد باروری‌شان را به تاخیر بیاندازند؛ ولی وقتی به سن بالاتری برسند؛ این باروری تکمیل خواهد شد. این استاد دانشگاه ادامه می دهد: براساس مطالعه‌ای که اخیراً انجام داده‌ایم، افراد بدون فرزند، در گذشته در حدود چهار درصد بوده‌اند که از این رقم، سه درصد به نازایی طبیعی و یک درصد نیز به افراد ازدواج نکرده مربوط بوده است؛ اما در سال‌های اخیر، سهم مربوط به افراد هرگز ازدواج نکرده به حدود شش درصد و سهم مربوط به نازایی طبیعی نیز به چهار درصد رسیده است. از این‌رو، در حال حاضر حدود ده درصد زنان نسل 1350 که فرزندآوری آنها تکمیل شده است؛ بدون فرزند هستند که در بین آنها، روند افزایشی سهم ازدواج نکرده‌ها مهم است. عباسی تصریح می کند: همچنین پیش‌بینی می‌شود در نسلی که در حدود سال 1360 به دنیا آمده‌اند؛ آمار کسانی که ازدواج نمی‌کنند به حدود 15 درصد افزایش یابد؛ البته در ارتباط با شیوع ناباروری در کشور کمی اغراق‌گویی می‌شود که نادرست و غیرکارشناسی است؛ اما باید روند افزایشی افراد ازدواج نکرده را جدی گرفت که لازم است در سیاست‌های جمعیتی و خصوصاً به لحاظ اشتغال پایدار مورد توجه قرار گیرند. بنظر می‌رسد صرف نظر از تفاوت دیدگاه‌های کارشناسان مختلف در موضوع باروری و کیفیت آن، آنچه به عنوان واقعیتی عینی و ملموس فراروی جامعه ما قرار دارد کاهش شدید میل به ازدواج در نسل‌های تازه است؛ به گونه‌ای که از ظرف 35 سال گذشته، 14 درصد بر شمار این افراد افزوده شده است. اگر به جامعه‌ای جوان، فعال و پویا می‌اندیشیم؛ بیش از هر تلاشی برای ترغیب زوج‌ها به باروری، باید به کاهش بیکاری و اشتغال پایدار، بهبود کیفیت زندگی و رفاه اجتماعی و نیز افزایش سطوح آموزشی و فرهنگی بیندیشیم که در این صورت، هم از فروپاشی خانواده‌ها در نتیجه افزایش آمار طلاق کاسته خواهد شد و هم دغدغه‌های نسل جدید برای تشکیل خانواده و باروری به حداقل خواهد رسید.

يكشنبه 13 خرداد 1397
05:00:33
 
 
Copyright © 2018 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT