تغییر و اصلاح الگوی کشت؛ راه نجات کشاورزی استان


با توجه به بحران آب و محدودیت منابع آبی لازم است تا الگوی کشت نیز تغییر کند
پروین شهسواری طراحی و پیشنهاد الگوی کشت یکی از مهمترین مباحث در برنامه‌ریزی کشاورزی محسوب می‌شود. در حال حاضر که در بحث منابع آبی به بحران رسیده‌ایم و یک تجدیدنظر عمیق و کلی می‌بایست در مدیریت منابع آبی کشور اتفاق بیفتد؛ لازم است تا به تغییر الگوی کشت نگاه ویژه‌ای شود. الگوی کشت اساسی‌ترین ابزاری است که مسیر حرکت کشاورزان را مشخص می‌کند. این برنامه به کشاورز می‌گوید که چه محصولی را در کدام منطقه با توجه به ویژگی‌های آن منطقه بکارد. متاسفانه با توجه به محدودیت منابع آبی نیاز است که برنامه‌های متناسب با پتانسیل‌های آبی کشور تهیه شود تا کشاورزان براساس آن اقدام به کشت محصولاتی کنند که نیاز آبی کمتری داشته باشد. تاکنون تنها اقدام عملی وزارت جهاد کشاورزی که می‌توان در راستای تغییر الگوی کشت به آن اشاره کرد؛ جلوگیری از کشت گیاهان آب‌بر در مناطق کم‌آب، اعلام ممنوعیت کشت برنج در برخی استان‌ها از جمله فارس، اصفهان است. سال گذشته وزارت جهاد کشاورزی به برنجکاران استان‌هایی غیر از استان‌های شمالی اعلام کرد: برای حفظ منابع آب از کشت برنج خودداری کنند؛ چون حمایتی از سوی وزارتخانه از کشت برنج در این استان‌‌ها به عمل نمی‌آید؛ اما متولیان بخش تولید و مجموعه‌هایی که باید از کشاورز حمایت کند و نقشه راه در اختیار وی قرار دهند هیچ‌گاه به شالیکارانی که کاشت محصولشان را ممنوع کرده بودند اعلام نکرد که چه گیاه دیگری را جایگزین کشت برنج کنند. حتی اگر دولت محصول جایگزین به کشاورز معرفی کند باید برای مسائل پس از کشت یعنی بازاررسانی محصولات جدید نیز توجه داشته باشد تا ضمن جلب اعتماد کشاورزان زمینه مشارکت آنها را در طرح‌های آتی فراهم کند. قطعا طرح‌هایی که نیازهای معیشتی کشاورزان را در نظر نگیرد به هیچ‌وجه مشارکت جوامع محلی و کشاورزان را به همراه نخواهد داشت و محکوم به شکست است. نکته قابل توجه در بحث الگوی کشت این است که ترویج و اجرای الگوی جامع کشت و آبیاری برای مقابله با کم‌آبی در استان‌های مختلف کشور یک ضرورت است. استفاده از بذور و کشت مناسب با توجه به شرایط آب و هوایی هر منطقه از راهکارهای توسعه کشاورزی بخصوص در شرایط کم‌آبی است. شاخص‌های اقتصادی در الگوی کشت باید به گونه‌ای تعیین شوند تا با انتخاب نوع محصول همراه با افزایش بهره‌وری از منابع موجود آب و خاک و ... حداکثر درآمد را برای کشاورزان، تولیدکنندگان به همراه داشته باشد و کشاورزان بتوانند با افزایش درآمد و سود حاصل از فروش تولیدات نسبت به سرمایه‌گذاری و توسعه فعالیت‌های خود اقدام کنند و بدین ترتیب رونق اقتصادی را در بخش کشاورزی شاهد باشیم.  راه‌اندازی دفتر الگوی کشت در جهاد کشاورزی به تازگی توسط رییس سازمان جهاد کشاورزی قزوین دفتر الگوی کشت در استان راه‌اندازی شده است. فاطمه خمسه معتقد است این دفتر برای خروج از بحران کم‌آبی و ارائه راهکارهای عملی به کشاورزان راه‌اندازی شده است. وی می‌گوید: یک برنامه 10 ساله در جهاد کشاورزی تدوین شده تا بتوانیم ضمن جلوگیری از کاشت محصولات پرآب نمونه ارقام مقاوم و کشت‌های الگویی با مصرف آب کم را به کشاورزان معرفی کنیم. خمسه همچنین از کاهش سطح یک هزار و 750 هکتاری از اراضی آبی و 11 هزار و 980 هکتاری کشت بهاره به عنوان یکی از راهکارهای عبور از بحران آب نیز خبر می‌دهد و می‌افزاید: برای جلوگیری از پیامدهای اجتماعی با برنامه کوتاه‌مدت برای خروج از کم‌آبی باید اقدام کرد و با تشکیل و راه‌اندازی دفتر الگوی کشت در سازمان جهاد کشاورزی به نظر می‌رسد برنامه‌ریزی‌ها و مقدمات اجرایی برای برداشتن گام‌های طلایی در این راستا شروع شده است. براساس تصمیم رییس سازمان جهاد کشاورزی استان، مهندس تورج بنیادی، به عنوان مسئول دفتر الگوی کشت جهاد کشاورزی معرفی شده است. برای اطلاع از اقدام‌ها و برنامه‌های این دفتر به سراغ وی رفتیم.  تغییر الگوی کشت سابقه قانونی دارد مسئول دفتر الگوی کشت جهاد کشاورزی استان در خصوص سابقه ایجاد و تعیین الگوی بهینه کشت می‌گوید: تعیین الگوی کشت هر منطقه از دیرباز جزو وظایف ذاتی وزارتخانه‌های مسئول کشاورزی و از آرزوهای دیرینه دست‌اندرکاران بخش کشاورزی بوده است و از دهه پنجاه تاکنون در قوانین متعدد مورد تاکید قرار گرفته است. بنیادی ادامه می‌دهد: اگرچه در هر برهه‌ای از زمان متناسب با اطلاعات موجود اقداماتی صورت گرفته؛ ولی کامل و جامع نبوده است. وی با اشاره به سوابق قانونی و مقررات مربوطه کشاورزی در این خصوص می‌گوید: تهیه و اجرای الگوی کشت از وظایف وزارت جهاد کشاورزی بوده و می‌باشد؛ به طوری که در ماده 13 قانون تجدید تشکیلات و تعیین وظایف سازمان‌های وزارت کشاورزی و منابع طبیعی و انحلال وزارت منابع طبیعی مصوب سال 50 مجلس شورای اسلامی وزارت مذکور را موظف به تعیین و اجرای برنامه کشت سالانه با همکاری وزارت تعاون و امور روستاها و وزارت آب و برق می‌نماید و برای محصولات توصیه شده مجوز تعیین حداقل قیمت را در تبصره1 ماده 13 تجویز می‌کند. به گفته مسئول دفتر الگوی کشت جهاد کشاورزی استان، همچنین در تبصره 2 قانون تفکیک وظایف وزارتین جهاد سازندگی و کشاورزی مصوب سال 69 در بند ب وظایف وزارت کشاورزی بهره‌برداری از زمین و تنظیم الگوی کشت متناسب با شرایط اقلیمی مناطق مختلف کشور مورد تاکید قرار داده است. بنیادی تاکید می‌کند: به نظر می‌رسد از دهه پنجاه تاکنون قوانین و آیین‌نامه‌های متفاوتی در خصوص تعیین و اجرای الگوی کشت به تصویب رسیده است. وی با اشاره به اینکه منابع آبی به شدت در حال کاهش است؛ خاطرنشان می‌کند: با توجه به محدودیت منابع آبی و بحران این شرایط لازم است تا با توجه به شرایط اقلیمی حتما برنامه‌ریزی برای تغییر الگوی کشت صورت گیرد.  اصلاح الگوی کشت با هدف بهینه سازی مصرف آب این مسئول یادآور می‌شود: در حال حاضر الگوی کشت در سطح کشور و استان وجود دارد و هدف از راه‌اندازی دفتر الگوی کشت اصلاح این الگو می‌باشد که بر اساس آب، اقلیم، خاک، کشت و سابقه کشت می‌بایست اصلاحاتی در روند کشت صورت گیرد. به گفته این مسئول، اشتغال روستایی و معیشت کشاورزی از جمله مسایل مهمی است که در بحث تغییر انرژی کشت بایستی مورد توجه قرار گیرد. بنیادی به اقدامات این دفتر از زمان تشکیل تاکنون اشاره کرده و می‌گوید: کارهای مقدماتی از جمله شناسایی و جمع‌آوری داده‌های کشاورزی مناطق، تشکیل کمیته و ستادهای استانی و شهرستانی الگوی کشت تاکنون انجام شده و در حال جمع‌آوری اطلاعات کامل محدوده‌های زراعی و باغی استان هستیم. وی تصریح می‌کند: تا اطلاعات کامل از وضعیت اراضی زراعی و باغی و شناخت لازم از مباحث اجتماعی کشاورزان نداشته باشیم؛ نمی‌توانیم برای اصلاح و تغییر الگوی کشت برنامه‌ریزی کنیم.  کشاورزان آب محور فکر نمی‌کنند مسئول دفتر الگوی کشت جهاد کشاورزی استان با اشاره به اینکه در بهره‌وری وضعیت خوبی نداریم؛ می‌گوید: کشاورز متاسفانه زمین محور فکر می‌کند نه آب محور. بنابراین بایستی بدانیم که به ازای هر مترمکعب مصرف آب چه میزان تولید محصول خواهیم داشت که این موارد نیاز به آگاهی‌های بیشتری از سوی جامعه کشاورزان دارد. بنیادی ادامه می‌دهد: متاسفانه آمار دقیقی از چاه‌های آب غیرمجاز در استان نداریم و هنوز مقدار دقیق برداشت منابع آبی مشخص نیست که این موارد مستلزم کار علمی و تحقیقاتی بیشتری است تا بر این مبنا بتوان برنامه‌ریزی صحیح و منطقی داشت. وی تاکید می‌کند: برای برنامه‌ریزی تغییر الگوی کشت بایستی با در نظر گرفتن اقلیم، بررسی منابع آبی، اقتصاد کشاورزی، حفظ پایداری تولید، اشتغال اقدام کنیم. این مسئول با اعلام اینکه در حال حاضر برنامه‌ریزی‌ها بایستی معطوف به مصرف بهینه آب باشد؛ عنوان می‌کند: جایگزینی محصولات کم آب در کشاورزی مستلزم دقت و تحقیقات بیشتر است؛ چرا که ممکن است کشت‌های جدید که وارد منطقه می‌شود؛ آفات و بیماری‌هایی را در منطقه شایع کند که حتما در برنامه‌ریزی‌ها بایست لحاظ شود.  سطوح کشت بهاره و تابستانه کاهش می‌یابد بنیادی همچنین در خصوص کشت برنج در استان و در بخش الموت می‌گوید: کشاورزان برنج کار استان از آب‌های سطحی چشمه‌ها و رودخانه‌های فصلی برای آبیاری استفاده می‌کنند و از منابع زیرزمینی برداشت نمی‌کنند و از طرفی به کشاورز نمی‌توانیم بگوییم برنج نکارد چون کشت جایگزینی معرفی نکرده‌ایم. وی همچنین در خصوص کاهش محصول‌ صیفی‌جات مانند هندوانه و خربزه می‌گوید: توسعه کشت این محصولات به دلیل آب بر بودن کاهش یافته و قرار است سطوح کشت تابستانه نیز به دلیل افزایش مصرف آب کاهش یافته و مدیریت شود. مسئول دفتر الگوی کشت جهاد کشاورزی استان به چالش‌های اجرای الگوی کشت اشاره می‌کند و می‌گوید: برای اجرای این موضوع نیاز به الزامات قانونی داریم که می‌بایست مسئولین استانی حمایت کنند. بنیادی همچنین خاطرنشان می‌کند:‌ همکاری و مشارکت کشاورزان، ساماندهی چاه‌های غیرمجاز وهوشمندسازی چاه‌های آب کشاورزی، اعطای مشوق‌هایی به کشاورزان از جمله مواردی است که می‌تواند در تسهیل روند تغییر الگوی کشت موثر باشد. * بحران آب جدی تر از آن است که نادیده گرفته شود. امروز براساس آمارها حدود 94 درصد منابع آبی در حوزه کشاورزی استفاده می شود و بدیهی است با محدودیت های تازه در عرصه منابع آبی، باید روند تازه ای در الگوی کشت محصولات کشاورزری در استان آغاز شود؛ روندی که به حذف تدریجی محصولات «آب بر» انجامیده و الگوهای تازه ای را متناسب با اقلیم استان به کشاورزان معرفی نماید. ایجاد دفتر الگوی کشت جهاد کشاورزی استان فرصتی بدین منظور است.

يكشنبه 6 خرداد 1397
03:49:59
 
 
Copyright © 2018 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT