حاکمیت نگاه مردانه در معماری زنانه


مریم بهبهانی‌فر
معماری از دیرباز به عنوان اجتماعی‌ترین هنر بشری با فضای اطراف انسان مرتبط بوده است؛ این علم، هنر از گذشته تا به امروز و بدون شک تا آینده، لحظه‌ای از زندگی روزمره آدمیان غایب نبود و نخواهد بود. معماری که از قدیمی‌ترین علوم محسوب می‌شود و از ریشه‌ای کهن برخوردار است از زمانی که انسان پای به عرصه حیات نهاد رشد خود را آغاز کرد و تا به امروز پا به پای بشر و سایر پدیده‌های بشر روند تکاملی خود را طی کرده و دگرگونی‌های بسیاری به خود دیده است. این هنر که از بسیاری از مشاغل دیگر متمایز می‌شود؛ در واقع بیش از اینکه یک شغل باشد به نوعی روش زندگی است؛ روشی با دید کیفیت‌گرایانه و زیبایی‌گرایانه و چالش‌جویانه‌ای نسبت به وضعیت موجود برای رسیدن به وضعیت بهتر. این موضوع نیز در جوامع پیشرفته کاملا تفهیم شده به همین دلیل معماران از احترام و جایگاه ویژه‌ای برخوردار هستند؛ چرا که ارتقای کیفیت زندگی انسان‌ها از وظایف مهم معماران است و معماران همواره به دنبال یافتن روش‌هایی هستند که بتوانند سطح کیفیت زندگی مردم را بالا ببرند؛ برای این هدف نیز یک معمار باید مسایل متفاوت و متنوعی را بداند و براساس آنها این شرایط را فراهم کند. معمار به عنوان هنرمند خلاق که محیط زیست انسانی را از خانه تا شهر و دخل و تصرف‌های محیطی را از کویر تا دریا طراحی می‌کند؛ نقش بسزایی در فرهنگ جوامع خود دارد. معمار تلاش می‌کند در همه‌ی فضاها حداقل شرایط زندگی را برای همه افراد جامعه فراهم کند؛ بخشی از عوامل تاثیرگذار بر کیفیت زندگی انسان را از طریق طراحی درست، چیدمان تجهیزات داخلی و تاسیسات تعیین می‌کند و با رعایت استانداردها و بهره‌گیری از مصالح مناسب شرایط زندگی توام با آرامش را برای همگان فراهم می‌کنند. با وجود اهمیت علم و هنر معماری در زندگی متاسفانه فعالان این عرصه از بی‌توجهی‌ها رنج می‌برند؛ پای صحبت بانوان معمار که نشستیم؛ مبهوت درد دل‌های آنها از عدم درک حرفه‌شان توسط مردم شدیم؛ آنها انتظار داشتند آگاه‌سازی مردم نسبت به این حرفه تقویت شود تا بتوان از طریق معماری، کیفیت زندگی را بیش از پیش بالا برد. ( میان معماران هماهنگی وجود ندارد لادن اقمشه که دارای مدرک کارشناسی ارشد معماری است و فعالیت حرفه‌ای در این رشته را از سال 84 آغاز کرده است؛ در گفت‌وگو با ولایت با اشاره به مشکلات صنفی معماران اظهار می‌کند: به گمان من مشکلات و مسایل صنف معماران در قزوین ابعاد گوناگونی دارد که اگر بخواهیم راه‌حلی برای آن پیدا کنیم؛ بدون شک نیازمند گروه‌های اجرایی قوی و قدرتمند در سطح بالا هستیم. او می‌گوید: نبود هماهنگی میان معماران در عرصه فعالیت‌های حرفه‌ای آنها در شهر، شاید یکی از مهمترین معضلات فعالان این عرصه باشد؛ متاسفانه رعایت نکردن قیمت‌های مصوب شده از سوی سازمان نظام مهندسی ساختمان، تنوع قیمت‌ها، نبودن یک هماهنگی ساده میان همکاران، ارزش کار حرفه‌ای را آنچنان پایین آورده که بسیاری از کارفرمایان و سرمایه‌گذاران به راحتی بر این باورند که حضور یک طراح و معمار در اجرای یک ساختمان اصلا امر واجبی نیست! این بانوی فعال در عرصه معماری می‌گوید: به شخصه بارها شاهد بودم ساختمان‌های بسیاری در شهر بدون طراحی مستقیم یک معمار واحد ساخته شده است و عملا اسم معمار تنها در تهیه نقشه‌ها به صورت صوری به کار رفته است؛ همچنین بسیار جای تاسف است که قشر فرهیخته و تحصیلکرده جامعه که اقدام به سرمایه‌گذاری در ساخت و ‌ساز می‌کنند و میلیاردها تومان برای ساخت و ساز هزینه می‌کنند؛ نمی‌پذیرند که با صرف هزینه‌ای بسیار معمولی به نسبت هزینه‌های سنگین ساخت و ساز بنا می‌توانند به کیفیت بهتر، زیبایی، تناسب بیشتر و یا حداقل به استانداردهای درست‌تری دست یابند. اقمشه ادامه می‌دهد: بخش قابل توجهی از این طرز فکر اشتباه کارفرمایان به دلیل خدمات‌رسانی ضعیف و ناقص معماران است؛ من گمان می‌کنم اگر روزی برسد که ما معماران تن به کشیدن طرح‌های سطحی، بی‌کیفیت و بی‌ارزش ندهیم و در برابر اندیشه عمیق‌مان، تفکر به روزمان و تلاش در خور توجه‌مان طلب دستمزدی بیشتر و منطقی و البته هماهنگ با اکثریت همکاران داشته باشیم؛ کارفرمایان محترم هم به ارزش مهم طرح و طراح در یک بنای ارزشمند پی خواهند بود. ( برای بانوان معمار بازار کار مهیا نیست او درباره‌ی مشکلات بانوان در حوزه معماری عنوان می‌کند: اگرچه به صراحت می‌توانم بگویم که بانوان معمار نقش موثر و پررنگی در شهر ما ایفا می‌کنند که این باعث افتخار است؛ اما از آنجایی که متاسفانه در شهر ما قزوین بازار ساخت و ساز از معماران فارغ‌التحصیل و جوان اشباع است و از سویی دیگر نیز به دلیل افت اقتصاد و کم شدن رونق بازار، ساخت و ساز نیز کاهش یافته در سال‌های اخیر شاهد هستیم که تعداد زیادی از دختران و زنان بااستعداد و تلاشگر برای کار کردن در رشته مورد علاقه خود دچار مشکل هستند و نمی‌توانند به آرزوهایشان جامه‌ی عمل بپوشانند. این بانوی معمار ادامه می‌دهد: این‌گونه مسایل سبب دلسردی و ناامیدی دانشجویان و جوانان شده است که البته در اکثر رشته‌ها فراگیر است؛ ولی در معماری بیشتر است. اقمشه با اشاره به وجود تبعیض میان بانوان و آقایان معمار تصریح می‌کند: به اعتقاد من، تبعیضی که در نگاه جامعه ما نسبت به حضور فعال زن در جامعه و تردید در توانایی‌هایش وجود دارد؛ در عرصه فعالیت‌های معماری نیز مشهود است؛ البته همیشه زنان ارزشمند و تلاشگری هم بوده‌اند که با مقاومت خود ارزش‌های قطعی و توانایی‌های فردی خود را به اثبات رسانده‌اند. او ادامه می‌دهد: طی سال‌هایی که در عرصه معماری فعالیت داشته‌ام؛ شاهد تغییر اندکی در این دیدگاه‌ها بوده‌ام؛ در سال‌های آغازین که کار معماری را شروع کرده بودم؛ استادکاران عزیز در کارگاه حضور یک زن معمار را در نظارت بر کارشان برنمی‌تافتند و با تعجب از کارفرما سوال می‌کردند که آیا گفته‌هایش را اجرا کنیم یا نه که خوشبختانه به گمانم در سال‌های اخیر قدرت پذیرش جامعه نسبت به این موضوع بالاتر رفته است و امیدواریم روزی برسد که زنان سرزمینم با ارزش مساوی و امنیت کافی بتوانند در عرصه‌‌های مورد علاقه‌شان رشد کند. این بانوی معمار درباره‌ی چگونگی پایان دادن به مشکلات معماران شاغل عنوان می‌کند: چنانچه کارفرمایان به این باور برسند که برای ساختن ساختمان‌های مسکونی و یا برای سرمایه‌گذاری در ساخت یک ساختمان اداری و ... حضور یک معمار طراح و ناظر ماهر ضروری است و اگر معماران نیز در عرصه کار حرفه‌ای خود واقعا متعهدانه کار کنند و رقابت سالم داشته باشند و برای خودشان و کارشان ارزش قایل باشند و برای طرحی که تحویل کارفرما می‌دهند؛ زمان و اندیشه صرف کرده باشند؛ در آن صورت سلیقه کارفرمایان و بهره‌برداران روز به روز بالاتر می‌رود و کیفیت سیمای شهرمان بسیار بهتر از آنچه خواهد شد که امروز شاهد هستیم که بی‌حساب ساخته شده است و در نهایت آرامش به شهر و مردمانش بازمی‌گردد. اقمشه ادامه می‌دهد: در این صورت کارفرما به طراحش اعتماد خواهد داشت و در مراحل طراحی و ساخت یک کار هنری و حرفه‌ای دخالت‌های بی‌مورد و بیجا جا نخواهد کرد؛ آنگاه معمار هم با خیالی آسوده و امن می‌تواند آنچه را که آموخته با دانش روز و حس منحصر به فرد درونی‌اش بیامیزد و درست بیاندیشد و اجرا کند. او با اشاره به بی‌توجهی نسبت به معماران بیان می‌کند: دخالت‌های بی‌حساب و کتاب در پروسه‌ی طراحی و اجرا سبب دلسردی زیاد معماران می‌شود، پروژه‌هایی هستند که چندین طراح عوض کرده‌اند، بناهای بی‌هویتی که اول متولد شده‌اند؛ بدون هیچ خالقی و پس از پایان اسکلت و حتی سفت‌کاری، کارفرما به دنبال معماری ارزان است که داخل بنایش را بزرگ کند؛ همچنین برای نما دنبال طراح دیگری است؛ چرا که فلان معمار نماهای خوش‌فروش‌تری مشتری می‌زند؛ این‌ها بی‌مهری‌های بزرگ هستند. این بانوی معمار خاطرنشان می‌کند: معماران می‌توانند با انجام کارهای خوب، تمیز و بی‌آلایش، آرامش‌بخش و متعهدانه، سلیقه مردم را ارتقا ببخشند و این‌گونه کارفرمایان را نسبت به تخصص و نرخ درست دستمزدهای معماران متقاعد کنند؛ همچنین سازمان‌های بالادستی و مسئول نیز با تحقیق و تصویب ضوابط متناسب با سیمای شهری به راحتی می‌توانند در این مهم کمک‌کننده باشند؛ یعنی اولویت در صلاح کل جامعه باشد نه در صلاح یک جمع محدود. اقمشه درباره‌ی جایگاه اجتماعی زنان هم یادآور می‌شود: زنان نقش‌های زیاد و مهمی در طول دوره زندگی‌شان بر عهده دارند و بار سنگینی را همواره بر دوش می‌کشند؛ اما گمان می‌کنم جامعه می‌تواند برای پذیرش بانوان و ماندن آنها در عرصه‌های اجتماعی، امکانات و تسهیلات بیشتری قایل شود؛ حضور زنان در جامعه و پیشرفت و شکوفایی‌شان در مسئولیت‌های مورد علاقه‌شان سبب شادابی آنها در زندگی و شادابی روح جامعه و نسل آینده خواهد بود. ( فعالیت حرفه‌ای زنان معمار با چالش روبرو است سمیرا فداکاری، پژوهشگر دوره‌ی دکترای معماری نیز که از سال 81 وارد کار حرفه‌ای معماری شده در گفت‌وگو با ولایت اظهار می‌کند: از زمانی که فعالیت حرفه‌ای خود را در حوزه معماری آغاز کرده‌ام؛ همواره به عنوان یک زن پیگیر فعالیت مستمر در حرفه‌ی خود بوده‌ام و به این جایگاه نه فقط به لحاظ اقتصادی؛ بلکه به لحاظ اجتماعی بسیار علاقمند هستم. او درباره‌ی چالش‌های پیش‌روی معماران می‌گوید: فعالیت حرفه‌ای در صنف معماری سخت و پیچیده است؛ ورود فارغ‌التحصیلان بی‌شمار این رشته به بازار کار، رکود صنعت ساختمان و ساخت و ساز و بحران اقتصادی کشور به این شرایط سخت دامن زده است. این بانوی معمار با بیان این مطلب که در میان مشکلات یاد شده، فعالیت حرفه‌ای به عنوان یک زن، خود چالش جداگانه‌ای است؛ اضافه می‌کند: جلب اعتماد کارفرما از یکسو و تلاش برای جلوگیری از پایمال شدن حقوق حرفه‌ای، از سوی دیگر مسایل پیش‌روی زنان معمار است. فداکاری با تاکید بر این مطلب که صنعت ساخت و ساز اساسا به شکل سنتی، صنعتی و مردانه بوده و هست؛ ادامه می‌دهد: پابر جا ماندن زنان در این صنعت مردانه، کار بسیار دشواری است که در این موضوع من بسیار مرهون تلاش و همراهی همسرم بوده و هستم. او از تبعیض میان بانوان و آقایان معمار سخن به میان می‌آورد و می‌افزاید: اعتمادسازی از یکسو و این باور سنتی که حق‌الزحمه زنان، کمتر از مردان است از سویی دیگر، مشکلات پیش‌روی زنان در این حرفه است؛ چرا که همواره این باور وجود داشته و دارد که حق‌الزحمه زنان برای ارایه خدمات مساوی باید کمتر از مردان باشد. این بانوی معماری ایجاد اتحاد صنفی میان همه شاغلان در حرفه معماری را راهگشای مشکلات بانوان معمار عنوان و خاطرنشان می‌کند: البته اتحادی که از آن یاد می‌کنیم؛ باید نظام‌مند، سیستماتیک و تحت پوشش ارگان‌هایی نظیر نظام مهندسی ساختمان و یا جامعه مهندسان مشاور باشد. فداکاری درباره‌ی بی‌مهری‌های متداول بر بانوان معمار بیان می‌کند: به عنوان یک کارآفرین چه در قراردادها با بخش خصوصی و چه بخش‌های دولتی و شهرداری‌ها، همواره با معضل پرداخت دیرهنگام و یا تعرفه بسیار پایین حق‌الزحمه مواجه بودیم. در حالی که پرداخت‌های ما به بیمه، دارایی و پرسنل شرکت، باید بسیار به موقع باشد و این موضوع ادامه فعالیت حرفه‌ای را برای ما بسیار مشکل کرده است.

سه شنبه 25 ارديبهشت 1397
03:29:40
 
 
Copyright © 2018 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT