کودکان خیابانی، پشت ِ چراغ زندگی!


زهرا جباری
نام «کودکان کار» آشناتر از آن است که کسی تاکنون نشنیده باشد. کودکانی که به جای کلاس و درس و مدرسه، زندگی کودکانه خود را به باد ِ فراموشی سپرده اند و کوله ی «معیشت» را بر شانه های نحیف خود گذاشته اند و «نان آور» خانه و خانواده خود شده اند. اما این سال‌ها، نام دیگری هم شنیده می‌شود؛ نامی که دردناک‌تر از اولی است: «کودکان خیابانی». کودکانی که نه تنها درد معیشت دارند که فراتر از کودکان کار، خانواده درست و حسابی و جا و مکان مشخصی هم ندارند و ناچارند؛ زمین را بستر‌ شب‌های خود سازند و آسمان را چون لحافی، روانداز خود سازند! کودکان خیابانی، در معرض مستقیم انواع سوءاستفاده‌ها قرار دارند. سوءاستفاده‌هایی که تنها به بیگاری کشیدن از آنها توسط سودجویان یا باندهای تبهکاری خلاصه نمی‌شود و به تعدی و سوءاستفاده جنسی از آنها نیز کشیده شده است. کودکانی که با اندک حمایت و ساماندهی می‌توانند به دنیای شیرین کودکی خود بازگردند. کودک و خانواده‌ای که نیست! معاون امور اجتماعی بهزیستی استان، کودکان کار را افرادی زیر 18 سال اعم از دختر و پسر می‌داند که در شهرهای بزرگ برای ادامه بقای خود مجبور به کار یا زندگی در خیابان هستند. بهاره رحمانی اما بین کودکان کار و کودکان خیابانی تفاوت چندانی قائل نیست و تنها دسته‌بندی بین آنها را متفاوت می‌‌داند. او می‌گوید: کودکان خیابانی به دسته‌های مختلفی تقسیم می‌شوند. دسته اول گروهی هستند که با وجود کار در خیابان، هنوز با خانواده خود در تماسند. او می افزاید: ماهیت و میزان این تماس متفاوت است و می‌تواند از هر روز تا یکی دو بار در سال تغییر کند، اما به هر حال، این کودکان کم و بیش احساس می‌کنند که دارای خانواده هستند و تعداد این کودکان خیابانی بیش از سایر گروه‌ها است. معاون امور اجتماعی بهزیستی استان با تاکید بر اینکه، کودکانی که در خیابان به سر می‌برند عمدتا کارگران خیابانی هستند؛ آنها به دلیل شرایط خانواده مجبور به کار شده و به درآمد خانواده کمک می کنند. رحمانی، ویژگی گروهی دیگر از کودکان خیابانی را مورد اشاره قرار داده و اضافه می کند: این گروه کوچکتر اما پیچیده‌تر است، زیرا کودکان این گروه، خیابان را خانه خود می‌دانند و سرپناه، خوراک، در میان دیگران بودن و نوعی احساس داشتنِ خانواده را در خیابان جستجو می‌کنند. او با تاکید بر اینکه، وابستگی خانوادگی در کودکان این گروه وجود دارد؛ اما جزیی است و ملاقات به ندرت صورت می‌گیرد؛ ادامه می دهد: این کودکان به این دلیل در خیابان زندگی می‌کنند که خیابان از خانه آنها امن‌تر است و خانواده آنها به دلایلی مانند اعتیاد به مواد مخدر یا الکل یا سوءاستفاده جنسی کاری برای آنها انجام نمی‌دهند. کودکانی که به خیابان رانده می شوند این مسئول اداره کل بهزیستی استان این را هم می‌گوید که اغلب این کودکان توسط نامادری یا ناپدری به خیابان رانده می‌شوند و بخشی از بازار کار کودکان را تشکیل می‌دهند. رحمانی با بیان اینکه، به این گروه‌ها دسته دیگر را نیز می‌توان اضافه کرد و آن کودکانی هستند که با خانواده خود در خیابان بوده و کار و یا تکدی‌گری می‌کنند؛ یادآور می‌شود: در خصوص این گروه نیز اقدامات و پیگیری‌ها همچون مراحل قبل با هدف پیش‌بینی می‌شود. هدف اصلی از اجرای این فعالیت‎ها، کنترل و کاهش آسیب‌های اجتماعی ناشی از کار و زندگی کودکان در خیابان است. او خاطرنشان می‌کند: حمایت از حقوق کودکان خیابانی، کاهش آسیب‌های اجتماعی وارد بر کودکان خیابانی، ارتقای کیفیت زندگی کودکان خیابانی و خانواده‌های آنها، سالم‌سازی محیط زندگی در شهرها از اهداف فرعی این طرح است. معاون امور اجتماعی بهزیستی استان با اشاره به اینکه، ساماندهی و نگهداری کودکان خیابانی در قزوین نیازمند مکانی مناسب، اعتبارات لازم و همکاری دستگاه‌های اجرایی برای خدمت‌رسانی است؛ تصریح می‌کند: جمع‌آوری کودکان خیابانی هدف ما نیست؛ چون فقط ساماندهی آنها که متمرکز نیست؛ نمی‌تواند مشکل‌گشا باشد؛ بلکه رسیدگی به وضعیت کودکان خیابانی باید در اولویت قرار گیرد. رحمانی، این نکته را نیز مورد اشاره قرار می‌دهد که همه کودکان خیابانی به نوعی دچار آسیب و اذیت و آزار قرار گرفته‌اند و دچار مشکلات جسمی و روانی و روحی شده‌اند که رسیدگی به آنها ضروری است. او، دست فروشی، تکدی گری و پادویی را کارهایی اعلام می‌کند که کودکان خیابانی به آنها مبادرت می‌ورزند و با ساماندهی و رسیدگی به امور اینگونه کودکان، می‌توان وضعیت بهتری را برای آنها فراهم کرد. باندهای تبهکاری و شکار کودکان خیابانی این مسئول در ادامه عنوان می‌کند: یکی از آسیب‌های جدی که زندگی کودکان کار را تهدید می‌کند؛ پیوستن آنها به باندهای تبهکار است زیرا کودکان فرصتی پیدا نمی‌کنند تا از لحاظ روانی و جسمانی پرورش یابند لذا به سمت باندهایی سوق داده می‌شوند و از آنها برای توزیع موادمخدر و انجام انواع جرایم استفاده نمایند. آمار دقیقی از تعداد کودکان کار و خیابانی در قزوین وجود ندارد؛ اما به گفته رحمانی بر اساس آمار پذیرش بهزیستی، 70 درصد این افراد را پسران و 30 درصد را دختران تشکیل می‌دهند که 8 درصد از آنها از تحصیل بازمانده‌اند. کودکانی که میانگین سنی کودکان آنها 12 سال است و 7 درصد از این کودکان مسئول تامین اقتصادی خانواده و یا به عبارتی نان آور خانواده هستند و 4 درصد هم والدین‌شان سابقه محکومیت قضایی و زندان را دارند. پدیده کودکان خیابانی و یا حتی کار، زاییده ناکارآمدی ساز و کارهای اجتماعی، نبود عدالت و وجود تبعیض و شکاف طبقاتی، فقر اقتصادی و آسیب‌های متعدد اجتماعی چون طلاق، اعتیاد و مهاجرت است. آسیب‌هایی که روز به روز بر آمار آنها افزوده می‌شود و هر یک تبعات و پیامدهای گاه بسیار خطرناک خود را بر جامعه تحمیل می‌کنند. سوءاستفاده در کودکی، یاغیگری در جوانی یک کارشناس ارشد روانشناسی در باره این آسیب‌ها می‌گوید: آسیب‌های اجتماعی وارده به کودکان خیابانی ازجمله ورود به خرده فرهنگ بزهکاری، کودک آزاری و سوء استفاده جسمی و جنسی است. الهام علیزاده مطلق اضافه می‌کند: اکثر این کودکان به علت آسیب‌های اجتماعی وارده در سنین پایین در خیابان در سنین بالاتر پرخاشگر و یاغی می‌شوند. او مهم‌ترین راه برای پیشگیری از افزایش این آسیب اجتماعی را فرهنگ‌سازی برای جلوگیری از اعتیاد و درمان این غده سرطانی می‌داند و ابراز می‌کند: اعتیاد والدین صدمات جبران‌ناپذیری برای کودکان به همراه دارد و درمان آن می‌تواند از آسیب‌های اجتماعی وارده به کودکان جلوگیری کند. به گفته این کارشناس، تعدد مراکز تصمیم‌گیری و تنوع در قوانین و آئین‌نامه‌ها، از جمله موانع جذب و ساماندهی کودکان خیابانی است. همچنین ایجاد شبه خانواده یا مشارکت خانواده‌ها در همکاری مراکز نگهداری کودکان کار، می‌تواند اقدامی مثمر ثمر برای احیای این کودکان باشد. علیزاده تصریح می‌کند: مطابق آیین نامه ساماندهی کودکان خیابانی به عهده بهزیستی و وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی است و هرگونه مداخله غیرکارشناسی در این حوزه می‌تواند آسیب ها و مشکلاتی برای کودکان به دنبال آورد. بنابراین لازم است تا با پرهیز از هرگونه نگاه تهدید محور به کودکان کار و خیابان رویکرد مناسبی برای حمایت اجتماعی از کودکان اتخاذ شود. بیایید نگذاریم معصومیت‌ اینگونه کودکان در پرده‌ای از فقر و آسیب‌های اجتماعی تبدیل به زخمی شود که در آینده عمیق‌تر سر باز کند؛ شاید اگر امروز قدمی برداشته شود، دیگر فردا حسرت تعلل دیروزمان را نخواهیم خورد.

دوشنبه 27 فروردين 1397
04:15:15
 
 
Copyright © 2018 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT