ستارخان و باقرخان در قزوین


محمدحسن سلیمانی
در میان رویدادهای تاریخ معاصر قزوین، به ویژه در مقطع پس از فتح تهران توسط مشروطه‌‌خواهان، ورود ستارخان و باقرخان، دو چهره برجسته ملی و اثرگذار در انقلاب مشروطیت ملت ایران به قزوین از اهمیت قابل اعتنایی برخوردار است. ستارخان و باقرخان که به دنبال فتح تهران و استقرار دولت مشروطه دچار اختلافات شدیدی با حاج مخبرالسلطنه، والی آذربایجان شده بودند از سوی حکومت به تهران دعوت شدند تا ضمن تجلیل از خدمات وطن‌پرستانه آنان، از شدت دامنه اختلافات بین این دو و والی آذربایجان که سبب اختلال در اداره امور آذربایجان گردیده بود نیز کاسته شود. بیست و هشتم اسفند سال 1288 شمسی، این دو شخصیت ملی در مسیر حرکت از تبریز به سمت تهران، در میان استقبال باشکوه مردم که با برپا داشتن طاق‌نصرت‌های فراوان و آذین‌بندی خیابان‌ها و معابر انتظار آنان را می‌کشیدند؛ وارد قزوین شدند. باقر عاقلی در «روزشمار تاریخ ایران از مشروطه تا انقلاب اسلامی» در باره جریان سفر این دو به قروین می‌نویسد: «ستارخان سردار ملی و باقر خان سالار ملی، تبریز را به قصد تهران ترک گفتند، در مسیر سردار و سالار در تمام شهرها طاق‌نصرت برپا شد و مردم، مقدم آن دو مبارز را گرامی داشتند. قزوین بیش از هر شهری، مقدم ستارخان و باقرخان را گرامی داشت و در خیابان‌های مسیر مجموعا 12 طاق‌نصرت برپا کردند. ستارخان پس از تشکر از مردم مشروطه‌خواه قزوینی در قبرستان [آمنه‌خاتون] شهر حضور [یافت] و بر مزار مشروطه‌خواهان فاتحه خواند». احتمال بروز درگیری بین روس‌ها و مجاهدان تبریزی ورود ستارخان و باقرخان و همراهان مسلح‌‌شان به قزوین هنگامی صورت ‌گرفت که نیروهای اشغالگر روسی در این شهر حضور داشتند و با حرکت و مانور مسلحانه مجاهدان تبریزی در شهر بیم بروز درگیری بین آنان و سربازان روس می‌رفت. در «فتح تهران، گوشه‌هایی از تاریخ مشروطیت» در باره چگونگی این ماجرا آمده است: «در آن هنگام قزوین تحت سلطه روس‌ها بود و چون همراهان ستارخان و باقرخان مسلح بودند؛ همین امر ممکن بود بین آنها و سربازان روسی تصادم و برخوردی ایجاد کند. به همین خاطر اسماعیل نوبری، وکیل آذربایجان در مجلس طی تلگراف رمزی به [اسماعیل] امیرخیزی [از همراهان ستارخان] از او خواست با توجه به حضور روس‌ها در شهر، خوب است ستارخان مانع از ورود مسلحانه افراد خود به قزوین شود. ستارخان که سخت مغرور بود به افرادش که بعضی تفنگ را بر دوش و بعضی آویخته به زین داشتند، فرمان داد که همه تفنگ‌ها را بر سر دست بگیرند و به این ترتیب از وسط شهر بگذرند و ضمنا به باقرخان که جلوتر رفته بود؛ پیغام داد که افراد او نیز چنین کنند. به این ترتیب، این افراد سرکش و جسور از وسط روس‌ها گذشتند و خوشبختانه اتفاقی هم روی نداد». سفارت روسیه تزاری در تهران که در آن مقطع مرکز فرماندهی عملیات نیروهای اشغالگر روسی در منطقه نیز به شمار می‌رفت؛ در گزارشی به وزارت امورخارجه دولت روسیه، چگونگی ورود این دو شخصیت ملی به قزوین را اینگونه منعکس نموده است: «ستارخان و باقرخان به قزوین وارد شدند. چند روز دیگر انتظار می‌رود به تهران وارد شوند. استقبالی با شکوه از آنان ترتیب داده می‌شود. مردم بی‌شماری به استقبال آنان تا قزوین رفته‌اند». ستارخان و باقرخان که پس از ورود به قزوین در منزل میرزاحسن شیخ الاسلام و حاج محمد علی امینی سکنی‌گزیده بودند پس از چهار روز اقامت در این شهر و دیدار و گفت‌وگو با برخی از شخصیت‌های محلی، با بدرقه شایان توجه مردم، قزوین را به مقصد تهران ترک کردند.  سفر دیگر ستارخان به قزوین تنها سه ماه پس از این رویداد، به دنبال بروز برخی درگیر‌ها و نا آرامی‌ها در تهران که با واکنش محمد‌ولی خان تنکابنی (سپهدار اعظم) رییس الوزراء همراه بود و او به صورت قهر تهران را ترک و به رشت رفت، ستارخان برای رفتن به رشت و بازگرداندن رییس الوزراء به تهران، بار دیگر به قزوین آمد. روزنامه رعد در شماره 10 خود که در ششم تیرماه سال 1289 شمسی منتشر شده است در ستون «اخبار شهری» خود در باره ورود ستارخان به قزوین این گونه آورده است: «شب شنبه، دو ساعت از شب گذشته ستارخان به همراهی؛ مختارالسلطنه و وکیل‌التجار و پنج شش نفر آدم‌های ستارخان وارد منزل حاجی محمدعلی آقای امینی شده، توقف نمودند. حضرت حکمران و رییس نظمیه الی ساعت چهار در آنجا تشریف داشتند و امروز صبح از اداره ارباب بهمن فرستاده، دستگاه به جهت رفتن آقای ستارخان خواستند ـ گفته شد دستگاه نداریم و راه هم خراب است ـ به همراهی ایشان از قزوین چند نفری از محترمین انتخاب شده که به رشت رفته، آقای رییس‌الوزاء را به طهران عودت دهند. گویا یکی از منتخبین اعتماد‌التجار باشد». منابع: ـ1ـ سیمای تاریخ و فرهنگ قزوین ـ دکتر پرویز ورجاوند، ج 1، نشر نی ـ2ـ روزشمار تاریخ ایران از مشروطیت تا انقلاب اسلامی ـ دکتر باقر عاقلی، ج 1 ـ3ـ فتح تهران «گوشه‌هایی از تاریخ مشروطیت» ـ دکتر عبدالحسین نوایی، انتشارات بابک

دوشنبه 27 فروردين 1397
04:13:38
 
 
Copyright © 2018 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT