از پایتختی خوشنویسی تا مغفول ماندن خوشنویسان در قزوین


مریم بهبهانی‌فر
خط و خوشنویسی یکی از هنرهای اصیل ایرانی است. خوشنویسی به معنی زیبانویسی و با نوشتن همراه با خلق زیبایی است وهمواره راهی برای انتقال فرهنگ‌ها به ویژه فرهنگ اسلامی ـ ایرانی به سایر ملت‌ها بوده است. گاهی درک خوشنویسی به عنوان یک هنر مشکل است و به نظر می‌رسد خوشنویس گاهی برای درک و لذت بردن از تجربه بصری علاوه بر نگارش یک متن، سعی دارد اثر هنری با ارزش زیبا شناختی ایجاد کند. از این رو خوشنویسی با نگارش ساده مطلب و حتی طراحی حروف و صفحه‌آرایی متفاوت است. خوشنویسی تقریبا در تمامی فرهنگ‌ها به چشم می‌خورد؛ اما در مشرق زمین و به ویژه سرزمین‌های اسلامی و ایرانی در قله هنرهای بصری قرار دارد و خوشنویسان بزرگ ایران در طول تاریخ با ذوق و خلاقیت خود جلای خاصی به این هنر بخشیده‌اند و پیوسته‌ در صدد توسعه و ارتقای این هنر بوده‌اند. در ایران، قزوین از دیرباز مهد پرورش بزرگان خوشنویسی کشور بوده، اساتیدی همچون میرعماد حسنی، استاد بزرگ خط نستعلیق، میرزا محمدحسین عماد الکتاب قزوینی، میرزا محمد علی خیارجی قزوینی اولین خوشنویسی که «بسم‌ا...» را به صورت مرغ طغرا نوشت، عبدالمجید طالقانی و ملک محمد قزوینی داشته و حتی در این دیار می‌توان به خوشنویسان مشهور دیگری همچون گوهرشاد حسنی سیفی، میر ابراهیم قزوینی، میر محمدامین حسنی سیفی قزوینی و یحیی قزوینی اشاره کرد. اما این شهر که زمانی پرچمدار هنر خوشنویسی بوده در دوره پهلوی آرام آرام از اوج به افول افتاد و دیگر اثر چندانی از خط و خطاطی به مفهوم واقعی آن در این شهر یافت نمی شد و اگر نبود تلاش های برخی اساتید و از جمله مرحوم استاد «ابوالحسن محصص مستشاری» که به این هنر حیاتی دوباره دادند و چراغ این هنر را در این شهر روشن نگه داشتند؛ باید امروز ردی از این هنر فاخر را در موزه ها جستجو می کردیم. اما تلاش ها به بار نشست؛ تا آنجایی که امروز شهر قزوین در حال حاضر یکی از ارکان خوشنویسی کشور محسوب می‌شود و از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و شورای عالی فرهنگ به عنوان پایتخت خوشنویسی ایران لقب گرفته است. با این همه، متاسفانه در این دیار که مهد هنر خوشنویسی است؛ بانوان هنرمند این عرصه با دغدغه‌های متعددی به ویژه تگناهای اقتصادی روبرو هستند. و حتی از فراموشی خود در جامعه سخن می‌گویند و معتقدند هیچ نهادی خوشنویسان را حمایت نمی‌کند. از این رو به بهانه برگزاری دو سالانه خوشنویسی که به مناسبت پنجمین دوره آن امسال در قزوین برگزار شود چالش‌های پیش روی این هنرمندان را مورد بررسی قرار دادیم. آنچه در پی می آید؛ گپ و گفت صمیمانه ولایت با برخی از بانوان خوشنویس قزوینی در این باره است.  خوشنویسان با عدم درآمد کافی روبرو هستند گوهرهمایی دارای مدرک فوق ممتاز خوشنویسی که کسب 16 رتبه در مسابقات و جشنواره‌های مختلف خوشنویسی کشور و حضور در نمایشگاه‌های داخلی و خارجی را در کارنامه خود دارد؛ در گفت وگو با ولایت درباره مشکلات صنفی فعالان رشته هنری خوشنویسی و به ویژه بانوان این عرصه، می‌گوید: یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های فعالان این رشته، مسایل اقتصادی و عدم درآمد کافی است؛ چرا که خوشنویس بستری ندارد که بتواند آثاری که تولید کرده را به فروش برساند و این در حالی است که برای تولید اثر هنری خود مبلغ قابل توجهی هزینه می‌کند. حتی اگر در این عرصه به حوزه آموزش نیز ورود کند؛ درآمد این بخش نیز بسیار اندک است تا آنجایی که بود و نبود آن برای هنرمند فرقی ندارد. او درباره تبعیض جنسیتی میان بانوان و آقایان بیان می‌کند: ‌نمی‌توان گفت در این هنر تبعیض‌های جنسیتی وجود دارد؛ ولی باید واقعیت را پذیرفت که در جامعه ما، آقایان در محیط‌های اجتماعی راحت‌تر پیشرفت می‌کنند.  دستگاه‌های دولتی، آثار هنری را خریداری کنند این بانوی خوشنویس پیشنهاد می‌هد: ارگان‌ها و نهادهای دولتی که اعتبارات بالایی دارند؛ می‌توانند بودجه‌ای را به خرید آثار هنری اختصاص دهند؛ یا با بهره‌گیری از خوشنویسان در زمینه زیباسازی شهر، برگزاری کلاس‌های آموزشی در سطح گسترده در ادارات، دانشگاه‌ها و مدارس با حق‌الزحمه متعارف فعالان این عرصه را حمایت کنند. همایی با اشاره به بی توجهی مسئولان و برخی بی‌مهری‌ها نسبت به خوشنویسان عنوان می‌کند: در سال‌های فعالیت خود در این رشته هنری، بی‌مهری‌های زیادی دیده‌ام که اینجا مجال بازگو کردن نیست؛ به طور کلی بی‌توجهی‌هایی از مسئولان وزارت ارشاد در خصوص هنرمندان شاهد بوده‌ام که نمی‌توانم از بیان آن‌ها عبور کنم، به عنوان مثال در سال 92، نمایشگاهی در شهر اصفهان برگزار کردم که متاسفانه اداره ارشاد این شهر در خصوص اسکان چند روزه از من هیچ حمایتی نکرد و گفتند مکان‌های اقامتی موجود تنها به کارمندان ادارات ارشاد اسلامی اختصاص دارد. او می‌افزاید: همانگونه که وزارت آموزش و پرورش زیرمجموعه‌های خود را در سفرها حمایت می‌کند و برای آن‌ها رستوران‌ها و مراکز اقامتی ایجاد کرده، اگر وزارت ارشاد نیز چنین حمایتی از هنرمندان بعمل آورد؛ بدیهی است که هنرمند با انگیزه و دلگرمی بیشتری مسیر فعالیت خود را ادامه می‌دهد. این بانوی هنرمند با اشاره به اینکه قزوین پایتخت خوشنویسی معرفی شده است؛ اظهار می‌کند: با توجه به این فرصت در زمینه نگارش تابلوهای مراکز تجاری، بنرهای تبلیغاتی می‌توان از هنرمندان خوشنویس استفاده کرد که صاحبان آن‌ها در نگارش از خطوط اصیل و خوشنویسی شده استفاده کنند و از این طریق امتیازاتی برای خوشنویسان قایل شوند. همایی درباره حضور بانوان در مشارکت‌های اجتماعی نیز تصریح می‌کند: در سال‌های گذشته بانوان حضور نسبی خوبی در عرصه‌های اجتماعی داشته‌اند که قابل تحسین است؛ ولی تا حضور کاملا فعال فاصله زیادی داریم. البته ناگفته نماند که بانوان پتانسیل بالایی در زمینه‌های مختلف دارند ولی ارایه این توانمندی‌ها نیازمند حمایت‌های همه جانبه است که امیدوارم هر چه زودتر بانوان به جایگاه اجتماعی لازم دست پیدا کنند و شاهد شکوفایی هر چه بیشتر این قشر در عرصه های مختلف باشیم.  دستگاه‌های اجرایی برای خوشنویسان برنامه‌های حمایتی ندارند آزاده برادران، دارنده مدرک فوق ممتاز خوشنویسی نیز به ولایت می‌گوید: متاسفانه هنرمندان در برنامه‌ریزی‌های کلان جامعه به فراموشی سپرده شده‌اند و به طور معمول هیچ گونه برنامه‌های حمایتی از سوی هیچ نهادی برای خوشنویسان در نظر گرفته نمی‌شود و تاکنون جهت تامین نیازهای مادی خوشنویسان حمایتی صورت نگرفته است. او با اشاره به بی‌توجهی نسبت به هنر خوشنویسی عنوان می‌کند: از مهم‌ترین مشکلات این هنر بی‌توجهی نسبت به آن در حوزه آموزش، تعلیم و تربیت است که در مدارس و مراکز دانشگاهی کمتر به این هنر اهمیت داده می‌‌شود. این بی‌توجهی‌ها باید اصلاح شود. این بانوی هنرمند، برگزاری جشنواره‌های خوشنویسی، ایجاد مکان‌هایی برای ارایه آثار هنرمندان خوشنویس و حمایت دستگاه‌های اجرایی مختلف به ویژه آموزش و پرورش و فرهنگ و ارشاد اسلامی را از جمله راهکارهای پایان بخشی به مشکلات فعالان عرصه هنر خوشنویسی عنوان و اضافه می‌کند: انتظار می‌رود در شهر قزوین که پایتخت خوشنویسی ایران است؛ آثار خوشنویسی هنرمندان قزوینی در منظر دید گردشگران قرار گیرد و از آن به عنوان یکی از مهم‌ترین سوغات قزوین نام برده شود که متاسفانه این مهم مورد توجه میراث فرهنگی و شهرداری نیست. برادران با تاکید بر این مطلب که باید در حفظ، نگهداری و اشاعه هنر کوشا باشیم؛ ادامه می‌دهد: با توجه به اهمیت هنر خوشنویسی یکی از اقداماتی که می‌توان در راستای تقویت این هنر انجام داد؛ آموزش رشته‌های مختلف خوشنویسی در دانشگاه‌ها است که به صورت علمی آموزش داده شود، همچنین در زیباسازی فضاهای شهری می‌توان از خط زیبای نستعلیق کمک گرفته شود. او همچنین تاکید می‌کند: اگر چه امروزه رشد کمی و کیفی حضور زنان در عرصه‌های مختلف اجتماعی نمایان شده و بانوان مستعد توانسته‌اند توانمندی‌های خود را در اجتماع نشان دهند؛ اما این مهم نیاز به توجه بیشتری دارد و باید از حضور مستعد و توانمند بانوان در جایگاه‌های حساس و کلیدی شهری نهراسیم و بیشتر به آن‌ها امکان هنرآفرینی بدهیم.  در پایتخت خوشنویسی کشور باید المان‌های این هنر نمایان باشند فاطمه ارجمندی که از کودکی به هنر خوشنویسی علاقه بسیاری داشته و دارای مدرک ممتاز است و کسب رتبه‌های متعددی در جشنواره‌ها و مسابقات کشوری را در کارنامه خود دارد در گفتگو با ولایت با اشاره به چالش‌های در پیش روی هنرمندان می‌گوید: متاسفانه در کشور ما هنر و هنرمند جایگاه واقعی خود را ندارد همچنین بانوان اگر چه در تمامی عرصه‌ها پتانسیل بالایی برای انجام کارها دارند؛ ولی به علت مسئولیت سنگین و هنر بزرگ مادر بودن نقش آن‌ها در امور دیگر کمرنگ می‌شود. او با بیان این مطلب که اگر فداکاری وحمایت بانوان از آقایان نبود؛ هیچ مرد هنرمندی نمی‌توانست ارتقا پیدا کند؛ اظهار می‌کند: متاسفانه بانوان به دلیل مسئولیتی که در امور خانه‌داری دارند تا حدودی باکمبود فرصت روبرو هستند و به صراحت باید گفت که هر مرد هنرمندی به پشتوانه یک زن هنرمند و فداکار به عرصه هنری دست پیدا می‌کند. این هنرمند خوشنویس با اشاره به اینکه بانوان هنرمند جایگاه ویژه‌ای در زمینه هنری ندارند؛ اضافه می‌کند: متاسفانه در عرصه‌های هنری و حتی در هنر خوشنویسی در مواردی میان بانوان و مردان تبعیض‌هایی دیده می‌شود که این ضعف‌ها بازخورد منفی برای بانوان هنرمند دارد و سبب کاهش انگیزه در پرداختن به این هنر می‌شود. ارجمندی ادامه می‌دهد: بانوان در هر کاری که ورود کنند؛ می‌توانند به بهترین شکل آن را انجام دهند، البته این در صورتی است که مورد بی‌مهری و تبعیض جنسیتی قرار نگیرند و به طور حتم چنانچه حمایت‌های لازم از بانوان بعمل آید به خوبی در عرصه‌های مختلف حضور پیدا می‌کنند. او خاطرنشان می‌کند: بانوان در تمامی عرصه‌های اجتماعی به صورت گسترده حضور پیدا کرده‌اند و موفق بوده‌اند. البته توانایی آن را دارند که به نتایج بهتری دست پیدا کنند؛ ولی آنچه در جامعه شاهد هستیم این است که در اکثر موارد اولویت حضور به آقایان داده می‌شود. این بانوی خوشنویس با اشاره به راهکارهایی برای پایان دادن به مشکلات فعالان عرصه خوشنویسی تصریح می‌کند: سیستم داوری جشنواره‌ها و مسابقات باید بازنگری شود و قوانین جدیدی برای انتخاب برگزیدگان جشنواره‌ها وضع شود. ارجمندی بیان می‌کند: گاهی شاهد هستیم اساتیدی که داور جشنواره هستند در مسابقات نیز شرکت می‌کنند و رتبه‌های برتر را کسب می‌کنند که این امر سبب از بین رفتن انگیزه هنرمندان جوان می‌شود. او با تاکید بر این مطلب که مسئولان شهری در پایتخت‌ خوشنویسی توجه لازم را به این هنر ندارند و انجمن خوشنویسان در بسیاری از موارد نادیده گرفته می‌شود؛ می‌افزاید: استفاده از المان‌ها و تابلوهای خوشنویسی در سطح شهر و معرفی انجمن خوشنویسان به شهروندان و آموزش در این پایگاه‌ها و آمیختن چهره شهر به هنر خوشنویسی می‌تواند به معرفی این هنر کمک کند.  بی گمان هر زمان که هنرمندان مورد توجه و حمایت مردم و به ویژه دولتمردان قرار گرفته‌اند؛ آثار گرانبهایی به یادگار گذاشته‌اند و موجب افتخار کشور شده‌اند؛ بنابراین جا دارد در استان نیز توجه ویژه‌ای به هنر اصیل خوشنویسی و فعالان این عرصه شود تا هم روز بروز بر غنای این هنر کهن که سهم بسزایی در انتقال مفاهیم فرهنگی و هنری ایرانی اسلامی دارد افزوده شود و هم هنرمندان خوشنویس، فارغ از دغدغه های روزمره، با فراغ بال دست به قلم برده و آثاری فاخر و ماندگار خلق کنند و چراغ خوشنویسی را در پایتختش، فروزان تر سازند.

سه شنبه 21 فروردين 1397
03:58:53
 
 
Copyright © 2018 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT