تعبیر یک شایعه تا تبیین یک واقعیت


آرش شایسته‌نیا*
دیدار عیدانه دکتر روحانی با وزیران، استانداران سراسر کشور و جمعی از مدیران دستگاه‌های اجرایی کافی بود تا برخی از رسانه‌های کشور که زاویه معناداری با او و دولتش دارند؛ پیام رییس‌جمهور را در حوزه دسترسی به «تلگرام» مهندسی کرده و با وارونه کردن تعمدی نگاه او، بر دامنه اما و اگرها بیفزایند که یکی از این دسته رسانه‌ها، روزنامه «وطن امروز» است که تیتر اول و عکس یک خود را در شماره چهار شنبه 15 فروردین ماه به این مهم اختصاص داد و در گزارشی با عنوان «دستور روحانی برای محدودیت تلگرام» از قول یک نماینده مجلس مدعی شد: «روحانی موافق فیلترینگ است.» این در حالی است که زهرا ساعی، نماینده مردم تبریز و عضو کمیسیون اجتماعی مجلس شورای اسلامی که در این دیدار حضور داشته است، در گفت‌وگو با روزنامه ایران می‌گوید: «روحانی در دیدار عیدانه سخنی از فیلتر شدن تلگرام نگفت.» با توجه به مسدود‌سازی تلگرام در دوران حوادث دی ماه سال گذشته که منجر به تخریب اماکن اداری، تجاری و حتی مسکونی شهروندان در بعضی از نقاط کشورمان گردید و در نهایت با درایت و رهبری عالمانه و حکیمانه مقام معظم رهبری این نقشه دشمن نیز همچون سایر نقشه‌ها خنثی شد؛ انتظار می‌رفت تا این شبکه اجتماعی برای همیشه مسدود و از دسترس مردم خارج شود؛ اما مجددا رفع انسداد صورت پذیرفت و در خدمت مردم قرار گرفت تا هر یک از آنان از آن استفاده خاص خود را نماید تا این که دوباره زمزمه مسدود‌سازی و فلترینگ تلگرام از محافل و مجالس رسمی و غیر رسمی شنیده شد. شاید اولین نماینده‌ای که قبل از نوروز خبر از این انسداد را همگانی کرد، سیده حمیده زرآبادی، نماینده مردم قزوین، آبیک و البرز در مجلس شورای اسلامی باشد. او به خبرنگار روزنامه ایران می‌گوید: «من در اواخر سال 96 اعلام کردم که قصد دارند تلگرام را فیلتر کنند و تصمیم قطعی مبنی بر فیلتر تلگرام گرفته‌اند که بعد در همان زمان این خبر را تکذیب کردند. علت تکذیب خبر نیز این است که مسئولان شفاف عمل نمی‌کنند. آنها به دنبال فیلتر کردن تلگرام هستند؛ ولی دلایل فیلتر کردن را به مردم نمی‌گویند و همین موضوع موجب بی‌اعتمادی مردم می‌شود.» (ایران، ش 6748‌) کمی بعد از این اطلاع‌رسانی و درست در ایام تعطیلات نوروزی، علاء الدین بروجردی‌، رییس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس از خداحافظی با تلگرام تا پایان فروردین ماه خبر داد و گفت: «این تصمیمی است که در بالاترین سطح اتخاذ شده است و به این ترتیب تلگرام جای خود را به یک سامانه مشابه ملی خواهد داد؛ چرا که وقتی تلگرام از مدار خارج شد؛ مردم به یک سامانه ملی روی می‌آورند. این تصمیم اتخاذ شده که تلگرام جای خود را به یک سامانه ملی بدهد و فکر می‌کنم حداکثر تا پایان ماه جاری (فروردین ماه) این اتفاق خواهد افتاد.» (ایران، شماره 6746 )‌ به دنبال این اطلاع‌رسانی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات موضع خود و دولت را بیان می‌کند: «دولت برآمده از آرای مردم همواره بر وعده‌های خود و قول‌هایی که به مردم داده است؛ ممارست دارد و در چارچوب نظام جمهوری اسلامی ایران تلاش می‌کند خواسته‌های مردم را عملی کند؛ هر چند در این میان دولت نیازمند همراهی سایر قوا و نهادها نیز هست.» شاید براساس گمانه‌زنی‌ها و همین موضع‌گیری‌ها است که رییس‌جمهور بیشترین بخش دیدار نوروزی خود را به شبکه‌های اجتماعی و تلگرام اختصاص داد. پایگاه اطلاع‌رسانی ریاست جمهوری گزارش داده است که رییس‌جمهور در آن دیدار با بیان این که خواست مردم از دولتی که به آن رای داده‌اند، تلاش بیشتر برای تقویت رفاه و امنیت است، گام برداشتن در مسیر گسترش بیشتر دسترسی به فضای ارتباطی، اطلاعات و قدرت انتخاب مردم ضروری است؛ تاکید می‌کند: داشتن پیام‌رسان‌های ایرانی، توانمند، امن و ارزان که بتواند مشکل و نیازهای مردم را حل کند، بی‌تردید باعث افتخار همگان خواهد بود و هدف از ایجاد و تقویت نرم‌افزارها و پیام‌رسان‌های داخلی فیلتر یا مسدود کردن دسترسی‌ها نباید باشد؛ بلکه باید با هدف رفع انحصار در پیام‌رسان‌ها انجام شود. این که چرا و از چه منبعی علاء‌الدین بروجردی، رییس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس با صراحت و قوت تمام مسدود‌سازی تلگرام را اعلام کرده و بر صحت خبر و ادعای خویش پافشاری دارد و یا سیده حمیده زرآبادی، نماینده مردم قزوین، آبیک و البرز پیش از او این مسدود‌سازی را خبری می‌کند؛ اما رییس دولت این ادعاها را «شایعه‌سازی» بیش نمی‌خواند تفسیرهای دیگری را می‌طلبد که باید در صورت مسدود‌سازی آنها تحلیل شود؛ اما آن چه باید اکنون به آن توجه شود؛ واقعیت‌های موجود است. یکی از عمده‌ترین امتیازات شبکه‌های اجتماعی چند‌گانگی کارکردهای آنها همچون سایر رسانه‌ها است. شبکه‌های اجتماعی همچون سایر رسانه‌های چاپی، دیداری و شنیداری کارکردهای آموزشی، اطلاع‌رسانی، آگاهی بخشی، تفریحی و سرگرمی است که صاحب‌نظران و کارشناسان «مدیریت رسانه» کارکرد‌های اقتصادی را نیز جز آن کارکرد‌ها دانسته و گاهی نگاهی فرار داشته و با طرح موضوع " اقتصاد " رسانه ، کارکرد اقتصادی را مقدم بر سایر کارکردها بیان می‌نمایند، اما آن چه نباید این واقعیت را کم رنگ و حتی محو نماید؛ عدم اقبال مخاطبان رسانه‌ها به رسانه‌های چاپی، دیداری، شنیداری است و با توجه به رشد تکنولوژی‌های ارتباطی و پیدایش رسانه‌های نو ونوین نباید بعید دانست که این میزان این دسته از رسانه‌ها به حداقل ممکن برسد. (نگاهی به آمار فروش نشریات کشور در سراسر استان‌ها و یا میزان مخاطبان برنامه‌های رادیویی و تلویزیونی بهترین گواه این ادعاست). طبق آخرین آمار بیش از 45 میلیون ایرانی با میزان جنس، سن، میزان سواد و تحصیلات دانشگاهی و حوزوی، نوع اشتغال و درآمد متفاوت کاربر تلگرام بوده و بر اساس گزارش پژوهشکده ملی فضای مجازی وابسته به مرکز ملی فضای مجازی 754 هزار و 516 کانال در تلگرام وجود دارد که روزانه و به طور میانگین دو ونیم میلیارد بار بازدید از این کانال‌ها صورت می‌گیرد و بیش از 264 هزار و 347 کانال به روز رسانی می‌شوند و در طول یک شبانه روز هم بیش از 3 میلیون و 75 هزار مطلب در بین کانال‌های تلگرامی منتشر یا به اصطلاح فنی تر «پست» می‌شود. (ایران، شماره 6748 )‌ نتایج نشان می‌دهد بیش از 180 هزار خانوار ایرانی از تلگرام کسب درآمد مستقیم داشته و معیشت 700 هزار ایرانی وابسته به تلگرام است و به گفته ادمین‌ها، تلگرام همراه خوبی برای آنان در ایجاد کسب و کارهای خرد بوده و با مسدود‌سازی آن علاوه بر سایه گستری بیکاری آشکار، ورشکستگی ‌جبران‌ناپذیری را تجربه خواهند کرد که بازسازی و یا بهسازی دوباره آن کسب و کار، خسارات مادی و معنوی فراوانی را هم برای فرد و هم برای اقتصاد جامعه به دنبال خواهد داشت‌. شاید اولین پاسخ به این نگرانی جایگزینی نرم‌افزارها و برنامه‌های ملی و بومی باشد. دکتر صدیقه ببران، عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی در پاسخ به این دغدغه معتقد است: «نحوه مدیریت ما در حوزه شبکه‌های اجتماعی باید ایجابی باشد، نه سلبی. این که گفته می‌شود انحصار یک پیام‌رسان خاص باید شکسته شود ایده قابل قبولی است، اما شرط شکستن انحصار تلگرام فیلتر کردن آن نیست؛ بلکه ایجاد و معرفی آلترناتیوهای مناسب و موثر برای آن است. اگر آلترناتیوهای مورد نظر قادر به رقابت با پیام‌رسان‌های موجود نباشد، به طور طبیعی با اقبال مردم و کاربران مواجه نخواهد شد؛ چرا که این آلترناتیوها به لحاظ سطح تکنولوژی به کار رفته در آنها، حفظ امنیت و حریم خصوصی کاربران و استفاده آسان‌، پاسخگوی نیازهای مردم نیستند. (همشهری، شماره 7352) آن چه بیش از همه بر این نگرانی‌ها می‌افزاید، حفظ اطلاعات و حریم شخصی افراد در نرم‌افزار‌ها و اپلیکیشن‌های بومی است و این سوال با ذهن آنان درگیر است که آیا تولیدات بومی جایگزین از آن قدرت و توانایی تکتولوزیکی برخوردار است که هکرها نتوانند به آسانی به محتویات و داده‌های کاربران ورود نمایند؟ شاید تنها همین نگرانی کافی باشد تا کاربران به جای گردن نهادن در استفاده از برنامه‌های بومی ، قانون گریزی کرده و از قفل‌شکن‌ها و فیلتر‌شکن‌ها استفاده نمایند. شاید آموزش سواد رسانه‌ای که تاکنون متولیان این حوزه در کشور نگاهی واقع‌بینانه و جدی به آن نداشته‌اند، ناجی این مشکل شود. * دکتری مدیریت رسانه  

دوشنبه 20 فروردين 1397
04:00:19
 
 
Copyright © 2018 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT